विचारांचें वजें ‘दवरणें’

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

तो स्वता एक देवसंदेशकार जाल्ल्यान ताच्या जिविताचेर जाल्ले देवीक संस्कारूय ह्या पुस्तकांत वाचूंक मेळटात.  बरोवप्याचे हे गूण ह्या पुस्तकाची उंचाय वाडयतात.

केन्ना केन्ना एक सुंदर साहित्यकृती वाचूंक मेळटा आनी खूब आनंद जाता. असल्या आनंदांतूच मनशाच्या मनाची प्रसन्नताय लिपिल्ली आसता. ताचो उरिल्लो कितलोच वेळ तृप्त जाता.  अशेंच कितें ‘दवरणें – एक निबंध झेलो’ हें आल्बर्ट जाकीस हाचें पुस्तक वाचतना जालें. कोंकणीच्या मोगाच्या आल्बर्टाचें हें 27 विचारबद्ध निबंदांनी विणिल्लें पुस्तक दाल्गादो कोंकणी अकादेमीन उजवाडा हाडलां. ताचें सुंदर कव्हर अँड्रू दे सौजा हाणें चित्रायलां जाल्यार तें पणजेच्या 

ड’स प्रिंटर्सान छापलां.  ताचें मोल 150 रूपया आसा. कोंकणी सरस्पतींत आनीक एका पुस्काची भर घाल्ले खातीर आल्बर्ट जाकीसाक परबीं.

‘आल्तडी वो पल्तडी?’ पुस्तकांतल्या ह्या पयल्याच निबंदांत बरोवपी स्वताचे जिणेंतल्यान संवेदनशील वातावरण निर्माण करता.  आपले कश्ट तो मुखार घालता आनी आपणाक वयर सरूंक आधार दितल्यांचे आभार बाळगिता. विखाळ जेवण आपणें जेवून आनी आपल्या भावाकूय दिल्ल्याची तो निर्भीडपणान कबुली दिता आनी देवाचेर पातयेवन जियेल्यार आल्तडच्यान पल्तडी वचूंक सोंपें जाता अशें दाखयता. ह्या निबंदांतल्या प्रगतिशील विचारांनी आपूण कितलो आस्तीक इतलेंच तो दाखयना बगर आमीय देवाचेर पातयेवन रावल्यार जायतें बरें घडटा असो निश्कर्श दिता.

जाका दुसऱ्या विशीं हुस्को आसता, ताचें मन दूसऱ्याक कितें तरी दिवंक आशेता, ताचे पासून ताका आधार जातलो हाची ताका खात्री आसता. ‘कार्य’ ह्या निबंदांत बरोवपी लौकीक भावार्थ्यांक 16 बुद्धी दिता. तो देवकार्यांत मिसळ जाल्लो आशिल्ल्यान ह्यो नियाळ करपाच्यो बुद्धी ताका सुचल्यात आनी त्यो ताणें आपणा भशेन वाचपीय संपत्तिवान जावंक वाचप्यांक दिल्यात.  वाचप्यांनी त्यो मुद्दाम वाचच्यो.

निबंद म्हळ्यार कितें?  एक कथा निबंद जावंक शकना. निबंद म्हळ्यार बरोवप्याचो वाद मुखार हाडपी बरप.  देखून आपलोच वाद करतना आडखळ्ळो जाल्यार निबंदाची रूच तयार जायना.  निबंद दोन तरांचे आसतात, उपचारीक (फॉर्मल) आनी अनुपचारीक (इनफॉर्मल). ज्या निबंदांत गंभीर उद्देश, स्वभिमान, तर्कीक सारके विशय आनी रितसर विचार मांडिल्ले आसतात ते उपचारीक. अनुपचारीक म्हळ्यार खासगी रितीन उग्तो जावप, वयक्तीक रूच आनी अणभव वांटप, गुपीत पद्दतीन, विनोदी शैलीन, नवेपणान बरयल्लो जावंयेता. निबंद बरयतना आपूण उपचारीक निबंद बरयता वो अनुपचारीक  निबंद बरयता हाची जाणीव बरोवप्यान दवरूंक जाय.  ही विभागणी बरोवंक सुरवात करचे आदीं थारायली जाल्यार निबंदाचेर बरो परिणाम जावंक शकता. ह्या पुस्तकांत हाचेर अभ्यास जाल्लो दिसना.  चडशे निबंद उपचारिकूच आसात.

अमेरिकेचो निबंदकार रॉजर रजनब्लाट म्हणटा, “आमी कित्याक बरयतात? आमचें दुख्ख सोंसपा सारकें करूंक, वायट समजून घेवपा सारकें करूंक, नीत इत्सा आशिल्ली करूंक आनी….  मोग शक्य करूंक.” आल्बर्टाचे निबंद अशेच कशे म्हाका दिसले.  ताणें स्वताक दूसऱ्यां मुखार उग्तो जावंक ते बरयल्यात आनी कांय वेळार गरज म्हण बरयल्यात.  ताच्या निबंदांनी सुडसुडाय आसा, अणभव आसात आनी ह्या अणभवांत ताची प्रत्यक्षिता दिसता. म्हणजे ताणें स्वता जें भोगलें आनी त्या त्या जाग्यार वचून ताचें निरिक्षण केलें, तेंच मांडपाचो ताणें यत्न केला.  ‘दवरणें’ हो निबंद हाची देख आसा. तातूंत ताणें काणकोणच्या दवरण्याची प्रत्यक्ष पळेवणी करून गजाल सांगल्या, हें विशेश. 

‘आमचीं शेतां’ ह्या निबंदांत बरोवपी तरनाट्यांक होरायता शेतांनी देंवूंक आनी हो वेवसाय आपल्या हातांत घेवंक.  सरकारी नोकरे फाटल्यान धांवले म्हण सरकार कितल्या जाणांक नोकरी दितलो?  हे खातीर बरोवप्याचो हुस्को सार्थ आसा.  शेतांत पीक काडप्यान एका धंदेकारा सारकें जिवीत जगूंक जाता, ही हालींच छापून आयल्ली बातमी तरनाट्यांक केन्नां होलमतली? बरोवप्याचो प्रस्न. 

‘कार्मेलीन’, ‘चिंतनां जालीं सपनां’, ‘फटकिरी इश्टागत’  हे काणी रुपी निबंद.  काणयेचेर आधारीत निबंद बरोवंक जातात हाची देख बरोवप्यान घाल्या. काणी, हो एक वेगळो साहित्यीक प्रकार, पूण जेन्ना हो प्रकार निबंद प्रकारांत मिसळ जाता, तेन्नां वाचप्याक निबंदा कडें खिळावन दवरूंक खास कळाशी वापरून बरोवंक जाता हें आलबर्टान यशस्वीपणीं दाखोवन दिलां. 

‘जिवीत तुजें’ हो सल्लो दिवपी निबंद.  तातूंत एका देवसंदेशकाराचीं उतरां बरोवपी घालता, “पळेयात कार्नावालाक आमी तोंडाक रुपडें घालतात, गांवांगांवांनी वतात. हाचेर- ताचेर पावडर मारतात, हाचीं ताचीं फकाणां करतात, पूण हें सगळें आमी करतात तें आमचें मुखामळ त्या रुपड्या पोंदाक लिपोवन.…. तें रुपडें काडटच त्या मनशाची वळख मेळटा.” समाजांत घडटल्या गजालिंचो अणभव बरोवप्याच्या पॅनांतल्यान देंवला. ‘जिविताचीं मुल्यां ’ आनी ‘उपास’ ह्या निबंदांतूय असलेच सल्ले मेळटात.  ‘म्हजो गांव’ हो काणकोण गांवची बारीकसाणेन म्हायती दिवपी एक बरो निबंद. काणकोण कित्याक संवसारभर फामाद आसा ताचीं बरोवपी कारणां दिता आनी आपल्या गांवांक म्हयमा हाडटा.

ह्या पुस्तकांतले सत्ताविसूय निबंद वाचतना बरोवप्याचे कांय गूण अणभवले ते अशे – निरिक्षण करप, अणभव वांटप, स्वताक उग्तो करप, दूसऱ्याक समजून घेवप, धर्मीक शिकवणेक पाळो दिवप, आपूण फाटल्यान रावून दूसऱ्याक मुखार हाडप,  नात्यांची पारख करप, वाडिल्ल्यांक रेस्पेत दिवप.  हे शिवाय, तो स्वता एक देवसंदेशकार जाल्ल्यान ताच्या जिविताचेर जाल्ले देवीक संस्कारूय ह्या पुस्तकांत वाचूंक मेळटात.  बरोवप्याचे हे गूण ह्या पुस्तकाची उंचाय वाडयतात. 

‘मीसाचें म्हत्व’ ह्या निबंदांत बरोवपी मीसा विशीं बरीच म्हायती दिता.  मीस म्हळ्यार फक्त धर्मीक क्रिया न्हय तर ती एक समाजीक जापसालदारकी आसा आनी मीस समाजीक नदरेन कशें जियेवंयेता, हाचेरूय तो उजवाड घालता.  जातीचे प्रस्न, अस्तुऱ्यांचेर जावपी अन्यायी प्रस्न, कोयराचो प्रस्न, कुटुंबीक प्रस्न, निती खातीर उपराशिल्ले प्रस्न, आनी हे सारके दुसरे प्रस्न मीस जियेवन सोडोवंक जातात म्हण बरोवपी दाखयता.

रवीन्द्रनाथ टागोर म्हणटात, “हांव न्हिदिल्लों आनी सपनांत पळेलें, जिवीत हो आनंद.  हांव जागो जालों आनी पळेलें, जिवीत ही सेवा. हांव वागलों आनी पळेलें, सेवा होच आनंद आशिल्लो.” आल्बर्टाच्या निबंदांनी हें झळकता.  ताचे हे निबंद मार्गदर्शक आसात, सेवेचें मन निर्माण करपी आसात.  खाल्तेपण आनी दयाळयाचे उपदेस करपी आसात.

‘दवरणें – एक निबंद झेलो’ ह्या ताच्या पयल्याच पुस्तका खातीर हांव आल्बर्ट जाकीसाक परत एक पावट परबीं दितां.  ताणें आपल्या विचारांचें वजें साहित्याच्या दवरण्याचेर दवरलां, आमी तांचो आस्वाद घेवंया, लाव काडूंया. हे मुखार  ताणें आनीक जायते निबंद बरोवन कोंकणी सरस्पतीक गिरेस्त करची म्हण ताचे खातीर प्रार्थन करतां.

– विन्सी क्वाद्रूस,

9822587498