बोकडबाग- बांदोडेंचो नरकासूर

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

आयज रातीं नरकचतुर्दस. फाल्यां फांतोडेर नरकासुराचो वध करून लोक दिवाळी मनयतले.

श्रीहरी विष्णू वराह अवतार घेवन भूमी देवीक उदकांतल्यान वयर काडटा. तिचो पूत भौमासूर. तो सामको क्रूर. लोकांचेर अत्याचार करतालो म्हणून ताका नरकासूर ह्या नावान वळखताले. तो प्रागज्योतिषपूराचो दैत्यराज आशिल्लो.तो शूर आशिल्लो. देवां कडल्यान हारचो ना असो ताणें ब्रह्मदेवा कडल्यान वर मेळयलो. मागीर तो देवलोकार जैत मेळयता. देवमाता अदितीच्या कानांतलीं कुंडलां बळजबरीन काडून देवलोकाचें साम्राज्य बळकायता. ताच्या त्रासातल्यान मुक्ती मेळोवपाक इंद्रदेवा वांगडा हेर देवगण ब्रह्मदेवाच्या सांगण्यान श्रीकृष्णान नरकासुराक मारून सगळ्या देवगणांक भयमुक्त करचे अशी विनवणी करतात. मागीर श्रीकृ्ष्ण नरकासुराचो वध करता. ज्या दिसा नरकासुराक मारता ती कार्तिकांली चवथ. नरकासुराक मारलो म्हणून लोक उमेदीन दिवाळी मनयतात.

जाणकारांच्या यादी प्रमाण, साठ वर्सां पयलींच्यान नरकासूर नाचोवपाची परंपरा बांदोडेच्या बोकडबाग वाड्यार आसा. कोण्याच्यो आटयों करून विणलेलो हो नरकासूर. सकयले आटयेक रोदां लावन फाटी फूडें करीत भयानक असो नरकासूर राती कडेन नाचयताले. दुसऱ्या वाटेन श्रीकृष्णाची घुमटी वाजत गाजत श्री म्हारू देवळा सकयल हाडटाले. भजनाच्या तालार आनी आक्राळ विक्राळ नरकासुराच्या ठेक्यार केन्ना फांतोड जाता तेंच कळना. फांतोडेर श्री कृष्णाच्या घुमटे फुड्यान रावन एकटो बाण मारून नरकासुराचो वध करतालो. नरकासुराचे तोंड (रूपटें) काडून आम्या झाडाक बांदताले. मागीर नरकासुराक उजो लावन लोक घरा वचून न्हांवन धुवन पणट्यांच्या उजवाडात तुळशी फुडल्यान कारीट फोडून काट्टाची चव जिबेर घोळयत दिवाळेचे फोव खाताले.

साठ वर्सां उपरांत आतां विणलेल्या नरकासूरा भितर एक मनीस वता. ढोल ताशांच्या तालार भितरलो मनीस नरकासुराक नाचयता. नरकासुराक वाकडो करता तेन्ना ताच्या हातांतली तरसाद आपल्या लागत या भंयान फुडल्यान रावून पळोवपी भुरगे हे वटेन ते वटेन धावतात. नरकासुराच्या हातातली ढाल वाकडी तिकडी घुंवता. नरकासुर नाचता तें पळोवन वेंगेत धरलेली भुरगीं रडटात. बाय- बाबू, भाई पळय कसो नरकासुराक हात लायता तें दाखयत रडटल्या भुरग्याक थांबोवपाचो यत्न आवयो करतात. 

हो नरकासूर रंगोवपाची एक वेगळी तरा आसा. रंगोवपाची म्हणचे परस सजोवपाची म्हणल्यार योग्य. वेगवेगळ्या रंगाच्यो फोली कातरून कात्रे घालून नरकासूराच्या आंगार दसोवन कपडे घाल्लेवरी ताका नटयतात. हो वाड्यार नाचोवपाक केल्लो परंपरागत नरकासूर. 

फर्मागुडयेर सर्त घडटाली तेन्ना बैलगाड्याच्या आदारान नरकासुराक सर्तीत नाचयताले. गोंयांत सर्तीचें वातावरण तयार जालें. विंगड विंगड वाठरांनी वचून सर्तीन वांटो घेवपाक बोकडबाग वाड्या वयल्या भुरग्यांनी आदर्श क्लबा वतीन भव्य असो नरकासुर करपाक सुरवात केली. दिवाळेच्या एका म्हयन्या पयली भुरगें एकठाय येवन गणपती विसर्जन केल्ले सुवाते वयली चीकणमाती आनी शेतातलो चिखल मळून रूपटें घालतात. भुरग्यांच्या तकलेंतल्यान साकारलेलें अक्राळ विक्राळ अशें भयानक तोंड तयार जाता. दोन दिसांनी ताचेर उदकान बुडयल्ली कागदां मारता. मागीर खळ लावन कागदां दसयतात. गरमागरम खळीन बोटां बुडोवन कागदाचें रूपट्याक आकार दितात. भुरगीं आपणे वापरलेल्यो चोपड्यो नरकासुराक वापरपाक दितालीं. एकदा अशीच चोपडेचीं पानां पिंजतना प्रत्येक पाना फाटल्यान धा, वीस, पन्नास रूपयांच्यो नोटी मेळ्ळ्यो. वीस, पंचवीस नोटी एकठांय जाल्ल्यो. मुखारल्या पाना वयल्या नांवां प्रमाण ही चोपडी जाची आशिल्ली ताका ताचे पयशें दुसऱ्या दिसा भुरगें परत घरा वरून दिता. हो भुरग्यांचो आदर्श जाणवलो. नरकासूर करून वायट व्यसनां करतात, अशें लोक आतां उलयतात. एकदा वाड्या वयलो एक भुरगो दुयेंत पडलो. तो बरो जातलो जाल्यार घरच्यांक पयशांची गरज भासली. त्यावेळार आदर्श क्लबान ताका पयशांची मदत करून एक बरो आदर्श घालो.

नरकासुर सर्तींनी इनामां मेळोवन वाड्याचें नांव फामाद जालें. केपें, सावड्डें हांगसरले नरकासूर सर्त घडोवपी आयोजक मुद्दाम दिवाळेच्या चार- पाच दिसां पयलीं येवन बांदोडेच्या नरकासूर सर्तींत वाटों घेतात, हो लोकांचे खोशयेचो खीण जावन आशिल्लो. आमी जेन्ना सांग्यार, सावर्डे, केपें सारकिल्ल्या वाठारात नरकासूर घेवन वतालें तेन्ना थंय नरकासूराची सर्त पळोवपाक आयिल्लो लोक नरकासुराक हात लावन इतलें बारीकसाणेन मनशा आकाराचो नरकासूर करतात हें पळोवन तोखणाय करताले. नरकासूर नाचोवपाची एक कळाशी भुरग्यांच्या आंगात दिसता. एक फावट नरकासुराचो वध करतना विजय रथार रावून श्रीकृष्णान मारलेलो बाण लागून नरकासुराचो गळो कापून ताची तकली फुडल्यान वडयली. तें पळोवन जमिल्ल्या लोकांनी मोठी किळांच मारली. लोकांचो बोवाळ आयकून आमच्या आंगात उमेद जाली. कारण श्रीकृष्णाच्या हातान नरकासुराचो वध घडोवपाची आमची ही कला आशिल्ली. ती विजयोत्सवान साकार जावन सर्तीत आमी इनामां मेळयलीं.

आताचे सर्तीन मोजकेच अशें नरकासूर जमनी वयल्यान नाचयतना दिश्टी पडटात. भव्य ट्राँलीर आता नरकासूरक बसयतात. ट्राँलीर आसल्या कारणान नरकासूराक कसोय घुंवडावक वा नाचोवक मेळटा. पूण आमचे असलें जमनी वयल्यान वचपी नरकासुराचो तोस सांबाळून ताका वांचोवचें पडटा. तोल घेतल्यार 20- 22 फुटांचो नरकासूर सकयल पडपाक शकता. हाची जाण आयच्या परिक्षकांक आसता अशें दिसना. बांदोडेच्या कलाकारांनी आपली नरकासुराची कला गोंयभर साकार केली. आयजूय वेगवेगळ्या वाठारांनी वचून लोकांचे तोखणायेक पात्र थारतात. प्रत्येक सर्तीत श्रीकृष्णाच्या हातान नरकासुराचो वध करून विजयोत्सव मनयतना इनामाची पर्वा न करता आपली कला लोकां मुखार सादर केल्ल्याची खोस भुरग्यांच्या आंगात दिसता.

विनोद लक्ष्मण गावडे

9823547047