जग में रह जायेंगे प्यारे तेरे बोल…

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

‘कभीं कभीं मेरे दिलमें’ (कभीं कभीं) या पदा खातीर मुकेश हांकां मरणा उपरांत फिल्मफेअर पुरस्कार जाहीर जाल्लो! रजनीगंधा (1974) ह्या सिनेमांतल्या ‘कई बार यूहीं देखा हैं’ या गाण्या खातीर तांकां राष्ट्रीय पुरस्कार मेळ्ळो!

भारतीय सिनेमा सृश्टींतले फाकिवंत गायक मुकेश हांचो जल्म 26 जुलय 1923 दिसा दिल्लींत जालो! तांचें पुराय नांव  मुकेशचंद माथूर. तांगेले बापुय जोरावरचंद आनी आवय चंद्राणी हांचीं मुकेश आनी सुंदरप्यारी हीं दोन भुरगीं! बापुय अभियंते आशिल्ले! मुकेशाली ल्हान भयण सुंदरप्यारी गायन शिकताली तेन्ना तिचे वांगडा मुकेश हांणी गायनाचें थोडें शिक्षण घेतिल्लें! मुकेशान 1939  सालांत मॅट्रिक मेरेन  शिक्षण पुराय करतगीर कांय दीस दिल्लीच्या बांदकाम खात्यांत  नोकरी केली! पूण तांची मनातली इस्ता अभिनेतो जावपाची आसली. योगायोगान एक खेप अभिनेते मोतीलाल राजहंस हांणी दिल्लींत मुकेश हांचे गायन एके कार्यावळीत आयकलें आनी तांकां मुंबय येवपाचें आमंत्रण धाडलें!

मुकेश हांकां पयली भूमिका मेळ्ळी 1941 त आयिल्ल्या ‘निर्दोष’ ह्या सिनेमांत  ‘दिल ही बुझा हुआ हो तो’ हें गीत गायलें! ताचे उपरांत दुख सुख (1942) आनी आदाब अर्ज (1943) नांवांच्या सिनेमांतूय भूमिका केल्यो! हेच मजगतीं  मुकेशान पार्श्वगायनाचीय सुरवात केल्ली! मूर्ती (1945) सिनेमांत तांणी पयलेच खेप आपलो आवाज दिलो, तरीपूण पार्श्वगायक म्हणून मुकेश पहली नजर (1945) ह्या सिनेमाक लागून उजवाडांत आयले! ताचें संगीत अनिल विश्वास हांणी स्वरबद्ध केल्लें! ‘दिल जलता है तो जलने दो’ हें तातूंतलें सैगल- शैलीचे गीत प्रेक्षकांक विशेश आवडलें! तेन्ना सावन मुकेश सिनेमासृश्टींत पार्श्वगायक म्हणून स्थिरावले! राजकपूर आनी मुकेश हांची आमिजाद तेन्नासावन जाली!

राज आनी मुकेश हे दोगुय त्या तेंपार पंडित जगन्नाथ प्रसाद हांचे लागीं गायन शिकपाक वताले!

सुरुवातेक मुकेश सैगल– शैलीन गायताले! मात अंदाज (1948) सिनेंमातल्यान तांची गायनाची शैली बदलपाक ह्या सिनेमाचे संगीतकार नौशाद हांणी उर्बा दिली.  मुकेश हांणी मोतीलाल, दिलीपकुमार, करण दिवाण, भारतभूषण, देव आनंद, मनोजकुमार, जयराज अशा नामनेच्या अभिनेत्या खातीर गितां खातीर गितां गायल्यांत!                           

राजकपूर हांच्या नीलकमल (1947) ह्या पयल्या  सिनेमां पसून चडश्या सिनेमांनी मुकेश हांणी राज कपूर हांकां आवाज दिला! अनिल विश्वास, नौशाद, एस्. डी. बर्मन, आर. डी. बर्मन, रोशन, गुलाम हैदर, खैयाम, लक्ष्मीकांत- प्यारेलाल आनीक कितल्याश्याच संगीतकारां खातीर मुकेश गायल्यात, तरी तांका पयले पावंड्या वयलो पार्श्वगायक करपाक शंकर- जयकिशन हांचो मोलाचो वाटो आसा!

राजकपूर अभिनित आनी मुकेश हांणी गायिल्ली फुडलीं गीतां खूब लोकप्रीय जालीं. आवारा हूँ (आवारा ,1951); मेरा जूता है जापानी (श्री 420, 1955) ; सब कुछ सीखा हमने ना सीखी होशियारी, किसी की मुस्कुराहटों पे हो निसार (अनाडी , 1959) ; ओ मेहबूबा, दोस्त दोस्त ना रहाँ (संगम,1964 ) ; सजन रे झूठ मत बोलो, दुनिया बनानेवाले (तिसरी कसम, 1966) ; जीना यहाँ मरना यहाँ, जाने कहाँ गये वो दिन (मेरा नाम जोकर, 1970), हीं तशेंच मेहबूब मेरे, तौबा ये मतवाली चाल (पत्थर के सनम, 1967); सावन का महिना (मिलन, 1967) ; कभीं कभीं मेरे दिलमें, में पल दो पल का शायर हूँ (कभीं कभीं, 1976) गितांय खुब लोकप्रिय जाल्ली!

1951 मल्हार, 1953 माशुका आनी 1956 सालांतलो अनुराग ह्या तीन चित्रपटांची निर्मणी मुकेश हांणी केल्ली! तांणी हातूंतल्या माशुका आनी अनुराग या सिनेमांत अभिनयूय केला! मात या सिनेमांक येस मेळूंक ना म्हणून तांणी आपले लक्ष गायना कडेन केंद्रीत केलें!

मुकेश हांकां जायते पुरस्कार मेळ्यात. ‘सब कुछ सीखा हमने ना सीखी होशियारी’ (अनाडी), ‘सबसे बडा नादान’ (1970, पहचान), आनी ‘जय बोलो बेईमान की’ (1972, बेईमान)  ह्या गीतां खातीर तांकां  ‘फिल्मफेअर पुरस्कार’ मेळ्ळो! हीं गितां शंकर- जयकिशन हे संगीतकार जोडयेन स्वरबद्ध केल्यांत! हाचे भायर ‘कभीं कभीं मेरे दिलमें’ (कभीं कभीं) या पदा खातीर मुकेश हांकां मरणा उपरांत फिल्मफेअर पुरस्कार जाहीर जाल्लो! रजनीगंधा (1974) ह्या सिनेमांतल्या ‘कई बार यूहीं देखा हैं’ या गाण्या खातीर तांकां राष्ट्रीय पुरस्कार मेळ्ळो!  हिंदी खेरीज मराठी, गुजराती, पंजाबी, बंगाली भाशांतली गितां मुकेश हांणी गायल्यांत! तांचे  35 वर्सांचे कार्यकिर्दीत तांणी 500 परस चड सिनेमांत गीतां गायल्यात! संत तुलसीदासकृत रामचरितमानसाच्यो 8 एल. पी. आवाज मुद्रिका मुकेश हांच्या आवाजात  आसात! तांणी सगल्यांत निमाणें ‘चंचल शीतल निर्मल कोमल’हें सत्यम शिवम सुन्दरम् सिनेमांतलें गीत  गायल्लें!

मुकेश हांचें लग्न सरल त्रिवेदी उर्फ बच्चीबेन हांचे कडेन 1946 सालांत जाल्ले! तांकां दोन चले आनी रीता, नलिनी, नम्रता ह्यो तीन चल्यो आसात! नितिन मुकेश हे गायक. नितीनाचो चलो नील नितिन मुकेश हो हिंदी अभिनेतो म्हणून कार्यरत आसा. मुकेशाचे नांव घराण्यात फुडें यादस्तिक उरचे म्हणून आपल्या नावा फुडें आडनांव माथुर न लायता बापायच्या नांवा उपरांत मुकेशाचें नांव लावपाची तांच्या कुटूंबात परंपरा आसा!

भावनेत भिजल्ली करुणरसप्रधान गीतां सरळ, सुबोध सुरांत म्हणप हे मुकेश हांचें खाशेलपण. तांणी परदेशांतय गायनाच्यो कार्यावळी केल्ल्यो. लता मंगेशकर हांचे बराबर गायनाचे कार्यवळी खातीर ते अमेरिकेतल्या डिट्रॉइट, मिशिगन हांगां गेल्ले आसतना, थंय तांकां काळजाचो खर आताक येवन 28 आॅगस्ट 1976 दिसा ‘एक दिन बिक जायेंगा माटी के मोल, जग में रह जायेंगे प्यारे तेरे बोल,’ गितांतल्या आपल्या आवाजान आयकतल्यांचे काळजाक हात घालुन अंतर्मुख करपी मुकेश ह्या संवसाराक अंतरले!

सुदिन वि. कुर्डीकार