गुणी अभिनेत्री स्मिता पाटील

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

राष्ट्र सेवा दलाच्या सांस्कृतीक कार्यांत वावुरपी  स्मिता पाटीलान सुरवातीच्या काळांत मुंबय दूरदर्शनार वृत्तनिवेदिका, बातमी सांगपी म्हणून काम केल्लें. हालींच हे संवेदनशील अभिनेत्रीची 68 वी जयंती जाली. त्या निमतान तिका ओपिंल्लीं हीं आर्गां.

स्मिता पाटील हांचो जल्म पुण्यां 17 ऑक्टोबर 1955 दिसा जाल्लो. शिरपूरचे (धुळे) रहिवाशी शिवाजीराव पाटील हे तिचे बापूय. ते सहकार मळा वयले फुडारी. उपरांत मंत्री जाले. आवय विद्याताई पाटील हिचोय समाजीक कार्या कडेन बरोच लागींचो संबद आसलो. राष्ट्र सेवा दलाच्या सांस्कृतीक कार्यांत वावुरपी  स्मिता पाटीलान सुरवातीच्या काळांत मुंबय दूरदर्शनार वृत्तनिवेदिका, बातमी सांगपी म्हणून काम केल्लें, ताचे उपरांत  पुण्यातल्या फिल्म अँड टेलिव्हिजन इन्स्टिट्यूटांतल्यान तिणें छायाचित्रणाचें शिक्षण घेतलें. उपरांत तिणें सिनेमांत प्रवेश जालो. 

स्मिता पाटीलाच्या सुप्त गुणांची पारख करून दिग्दर्शक श्याम बेनेगल हाणी निशांत (1975) आनी चरणदास चोर (1975) ह्या सिनेमांनी तिका अभिनय करपाची संद दिली. हिंदी सिनेमासृश्टींतल्या पदार्पणा उपरांत गुजरात सहकारी दूद चळवळीचेर आदारित मंथन (1976) आनी मराठी अभिनेत्री हंसा वाडकर हांच्या चरित्राचेर आदारिल्लो भूमिका (1977) सिनेमा तिणें केलो. ह्या सिनेमांतल्यो स्मिताच्यो भूमिका विशेश गाजल्यो. भेदक आनी बोलक्या दोळ्यांचो स्मितान वापर केल्ल्यान, संवेदनशील अभिनयाक लागून तिका कलात्मक सिनेमासृश्टींत काम करपाक मान्यताय मेळ्ळी.

रंगान सावळी आसली, तरी विलक्षण, फोटोजेनिक चेरो हेंय तिचें खाशेलपण आसलें . याच बळार ताणी भारतीय सिनेमात सत्तरीच्या दसका पसून प्रवाहित जाल्या समांतर सिनेमातल्यो वास्तववादी भूमिका साकारल्यो आनी वास्तववादी अभिनय शैलीचो अणभव सिनेमोग्यांक दिलो. ताका लागुनूच तिच्या अभिनयाची आंतरराष्ट्रीय पांवड्याचेर दखल घेतली. तातूंत गमन (1969, दिग्द. मुजफ्फर अली), आक्रोश (1980, गोविंद निहलानी), चक्र (1981, दिग्द. धर्मराज), अर्धसत्य (1983, दिग्द. गोविंद निहलानी); मिर्च मसाला (1987, दिग्द. केतन मेहता) आदिं सिनेमांचो आसपाव आसा. तिणें सामाजिक प्रस्नाचेर भाष्य करपी सिनेमांतल्यान  समाजातल्या शोशीत घटकांच्यो व्यथा, दुख्ख अत्यंत प्रभावीपणान पड्ड्यार साकारलां. 

हिंदी सिनेमां सयत स्मितान प्रादेशिक भाशांतल्या सिनेमांतूनय भूमिका केल्यात. तातूंतले मराठी जैत रे जैत (1977, दिग्द. जब्बार पटेल) आनी उंबरठा (1982, दिग्द. जब्बार पटेल) हे  म्हत्वाचे सिनेमा. तशेंच अकालेर संधाने (बंगाली, 1980, दिग्द. मृणाल सेन); भवानी भवई (गुजराती, 1980, दिग्द. केतन मेहता) या प्रादेशिक सिनेमांत ताणी कायम लक्षांत उरपा सारक्यो भूमिका केल्यात.

समांतर सिनेमांत भूमिका करता आसतना स्मिता पाटील हिणें वेवसायिक सिनेमांतूय  भूमिका केल्यात.  नमक हलाल (1982, दिग्द. प्रकाश मेहरा); शक्ती (1982, दिग्द. रमेश सिप्पी) ह्या सिनेमांतल्यान त्या तेंपा वयले वेवसायिक सिनेमांतले आघाडीचे अभिनेते अमिताभ बच्चन हांचे वांगडा, तर आखीर क्यों? (1985, दिग्द. जे ओमप्रकाश) ह्या सिनेमांतल्यान तिणें राजेश खन्ना सारक्या दिग्गज अभिनेत्या बरोबर भूमिका केली. सद्गती (1981, दिग्द. सत्यजित रे) ह्या दूरदर्शनपटांतूय तिणें भूमिका केल्ली. केतन मेहता हांचो ‘मिर्च मसाला’ हो सिनेमा 1887 त स्मिताच्या मरणा उपरांत आयलो. अभिनयात संवेदनशील आशिल्ल्या स्मिता पाटीलान मुद्दम पुराय जाणवीकतेन स्वताक समाजीक कार्यांत  जोडून घेतिल्लें. तातूंल्यान मेळपी अणभवांचो आपल्यो भूमिका साकारपाक वापर केल्लो. तिका छायाचित्रणाचो छंद आशिल्लो. 

तिका भूमिका, चक्र मदल्या भूमिकां खातीर राष्ट्रीय पुरस्कार मेळयल्यात. चक्र सिनेमांतले भूमिके खातीर फिल्मफेअर मेळ्ळा. 

1985 सालांत भारत सरकारन तांचो ‘पद्मश्रीʼ किताब दिवन गौरव केल्लो. ‘स्मिता, स्मित आणि मी’ हे तांचे विशींचें ललिता ताम्हणे हिणें बरयिल्लें पुस्तक लोकप्रीय जालां. सिनेमासृश्टीक म्हत्वाचे योगदान दिवपी ह्या अभिनेत्रीचें लग्न अभिनेते राज बब्बर हांचे लागीं मोगांत पडून जाल्लें. राज बब्बर पयलींच काजारी आशिल्लो. स्मिता – राज हांचो चलो प्रतीक बब्बर हो अभिनेता आसा. गुरवार आसतना स्मिता मोर्चांत वांटेकार जाल्ली. उपरांत दुयेंत पडली आनी कांय दिसांनी चल्याक जल्म दितकच 16 दिसांनी ती संवसाराक अंतरली. तो दीस आशिल्लो 13 डिसेंबर 1986. तेन्ना तिची पिराय फक्त 31 वर्सां आशिल्ली.  

सुदिन वि कुर्डीकार.