आयलीं नवरात्रां….

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

अश्वीन शुद्ध प्रतिपदेक शरद रुतूचें आगमन जाता. थंडी सुरू जावपाचो हो दीस. प्रतिपदे पसून नमी मेरेन देवीचो व्हडलो उत्सव जाता. ताका शारदीय नवरात्रां म्हणटात. नवरातीच्या दिसा (काल आयतारा) घटस्थापना करतात. हो पयलो दीस. णव दीस देवळांत भजन, किर्तन, देवीची पूजा, धर्मीक कार्यावळी जातात. तांचो संगम म्हणल्यार नवरात्र. हो उत्सव गोंयच्या थारावीक घरांनी करतात. खास करून ब्राह्मण आनी गुजराती लोकांच्या घरांनी. गोंयकार बायलो नवरात्रांच्या दिसांनी कडक संवळें पाळटात. णवूय दीस कडकडीत शिवराक जेवण. कांदो, लसूण पसून खायनात. 

नवरातीच्या आदल्या दिसा नितळ केल्लें तुळशी वृंदावन सजयतात. तुळशी मुखार दिवली पेटयतात. दुसरे दीस गंध, फूल, हळद, कापूर दाखोवन पूजा करतात. णव दीस तुळशीक फुलांच्यो माळो घालतात. शक्य आसल्यार वेगवेगळ्या रंगांच्यो. ही परंपरा गोंयच्या बायलांनी अजून सांबाळून दवरल्या. 

नवरातींची खरी उमेद येता ती अंत्रूज म्हालांतल्या देवळांनी. सगले कडेन आकर्शक सजावट. लायटीची रोशणायेन देवळू झगमगून वता. रोजांच्यो व्हडल्यो – व्हडल्यो माळो घालून देवूळ, गर्भकूड सजयतात. देवीचें मखर रंगीत फोलींनी सजयतात. देवीक णवूय राती तरेकवार णव वारी साडयो, जरतारी कापड, खणाची चोळी, भांगराचे अलंकार घालतात. प्रत्येक रातीक वेगवेगळी वेशभुशा करतात. देवीचीं हीं रुपां पळोवन तान, भूक भागता. मन प्रसन्न जाता. एक दीस सरस्वती माता, दुसरे दीस महिषासूरमर्दिनी, चामुंडा, लयराई, दुर्गा, जगदंबा अशा रुपांनी देवी भक्तांक दर्शन दिता. नवरातीच्या दिसांनी देवीचें दर्शन घेवपाक भक्त सामके उतावीळ जातात.  हजारांनी लोक देवळांनी गर्दी करतात. देवीक आरती, धुपारती, कापुर आरती दाखयतात. मागीर देवीक मखरांत बसोवन झोके दिवपाची परंपरा फोंडें तालुक्यांतल्या देवळांनी आसा. आतां ती परंपरा गोंयच्या हेर वाठारांतल्या कांय देवळांनी पळोवंक मेळटा. धोल, ताशे, चौघुडे, शंखनादाच्या आवाजांत देवीचे मखर हालयतात. देवीच्या नांवाचो जयघोश करतात. ह्या वेळार हजारांनी भक्त देवीचे भक्तींत तल्लीन जातात. देहभान विसरतात.  

नवरातींच्यो णवूय राती आयची युवा पिळगी, बायलां, दादले सोबीत भेस करून टिपऱ्यो घेवन दांडिया आनी गरबा खेळटात. 30- 35 वर्सां पयलीं फक्त गुजराती लोकूच गोंयांत दांडिया, गरबा खेळटाले. मात आतां गोंयच्या प्रत्येक गांवांतल्या देवळांत तरणाटे चले, चलयो, बायलो, दादले सोबीत गरबा, दांडिया खेळून रात जागयतात. थारावीक वेळार क्लबाचो मंडप, धालो मंडप हांगा साखळे, कुडचड्यां, पणजे हांगा गुजराती भाव- भयणी दांडिया खेळटात. फेर धरून नाचतात.  आतां आमचे गोंयकारूय तांचे भशेन चनया चोली घालून दांडीया खेळटात. णवूय रातीं देवीच्या नांवान रात जागोवप हाका नवरात्रीच्या दिसांनी धर्मीक नदरेन खूब व्हडलें म्हत्व आसा. 

तीन दीस सरस्वती देवीची राज्यांतल्या सगल्या प्राथमीक शाळांनी पूजा करता. शिक्षणाचें म्हत्व पटोवन दिवपाक सरस्वती मातेचें स्मरण करप सामके गरजेचें. 

हे सरस्वती नमन तुझ्या 

तव ठायी वृत्ती रमली, विद्येचा छंद जयाला

तो नमिला देवी तुजला…..

ही प्रार्थना म्हणून विद्येची देवी शारदा मातेची आराधना जण एकलो विद्यार्थी करता. ह्या  सणा निमतान तरेकवार रांगोळी, चित्रकला, हातबरप, रांदप अश्यो साबार सर्ती आयोजीत करतात. भुरग्यांच्या कलागुणांक फावोसो वाव मेळटा. 

कांय घरांनी नवरात्रां  मनयतात. थंय ल्हान मायेच्या बुडकुल्यांत वा कुंडेंत तरेकवार कड्डणां घालतात. दरदिसा तातूंत उदक घालतात. कांय दिसांनी ताका आंकरी फुट्टा. हाका रुजवण म्हणटात. हें मागीर बायलो केंसांत माळटात. 

पळोवपाक गेल्यार नवरात्र म्हणल्यार णव रातीं देवा मुखार जागरण करून देवीची पुजा करप. किर्तन, भजन, गायन, नाच करप. वातावरण भक्तीमय करप. नवरातींनी धूप, कापूर, उजवातीचो सुगंध, जाई- जुईंचो परमळ सगलो आसमंत सुगंधीत करता. णव राती मौजमजेंत केन्ना सोंपतात आनी दसऱ्याचो दीस उजवाडटा हें कोणाकूय कळना. सगल्यांक नवरात्रांचीं परबीं. 

– सिद्धी तिळवे

फोंडें