कलाकार

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

भाव विजय आनंद हांच्या दिग्दर्शना खाला तयार जाल्ल्या ह्या सिनेमांक संवसार भरांतल्या सिनेमा पळोवप्यांची तोखणाय मेळ्ळी. काळा फुडलें कथानक आशिल्लो हो सिनेमा दुबाव विरयत देव आनंदलो सगल्यांत श्रेश्ट सिनेमा पैकी एक.

मै जिंदगी का साथ निभाता चला गया

==========================

सदाबहार चॉकलेट हिरो देव आनंदाचो जल्म 26 सप्टेंबर 1923 दिसा पंजाबांतल्या गुरुदासपूर जिल्ह्यांत शक्करगढ हांगां जाल्लो! धरमदेव पिशोरीमल आनंद हे तांचें मूळ नांव. पूण,  सिनेमोगी तांका ‘ देव आनंद ‘ म्हणूनच वळखतात! तांचे बापुय पिशोरीलाल आनंद गुरुदासपूरांत जिल्हो न्यायालयांत एक नामनेचे वकील आशिल्ले ! देव आनंदाचें भुरगेपण मध्यमवर्गीय कुटुंबात गेलें. पांच भावंडां मदलो देव आनंद तिसरो. मनमोहन आनंद आनी चेतन आनंद हे व्हडलें भाव! विजय आनंद हो धाकलो भाव आनी शीलकांता कपूर ही धाकली भयण. फामाद सिनेमा दिग्दर्शक शेखर कपूर हो तिचो पुत. देव आनंद हांणीं मुळावें शिक्षण सेक्रेड हार्ट स्कूल डलहौसी हांगां पुराय केले उपरांत फुडलो पदवेचो अभ्यासक्रम पुराय खातीर लाहोराक वचपाचे कांय दीस आदीं धरमशाला हांगां आशिल्ले. इंग्लिश साहित्यांत बीएची डिग्री तांणी ब्रिटिश इंडियांतल्या गव्हर्मेंट कॉलेज लाहोर हांगा मेळयली.     

पदवी घेतले उपरांत देव आनंद सिनेमांत  नशीब आजमवपा खातीर 1940 च्या दसकांत सुरूवातेक मायानगरी मुंबयत दाखल जाले. सुरूवातीच्या कांय काळांत  आपलो चरितार्थ चलोवपाक  चर्चगेटच्या मिल्ट्री सेन्सर  कचेरेंत म्हयन्याक 165 रुपयांच्या पगाराचेर काम करताले. ताणीं 85 रुपये पगार घेवन एका अकाऊंट फर्मांत कारकूनी लेगीत केल्ली. देव आनंद हांचे अशोक कुमार प्रेरणास्थान आशिल्ले. अछूत कन्या, किस्मत सिनेमांतल्यो अशोककुमार  हांणी केल्ल्या भूमिकांनी प्रभावित जावन देव आनंदान सिनेमा जगांतलो एक बरो अभिनेतो, परफॉर्मर जावपाचो निश्चेव केल्लो! व्हडले भाव चेतन आनंद हांचे वांगडा ते  ईप्टात रुजू जाल्ले. प्रभात सिनेमा कंपनीचे बाबूराव पै हांणी देव आनंदाक 1946 सालांतल्या हम एक है  सिनेमांत पयली संद दिली. हिंदू- मुस्लिम धर्मा मदल्या एकवटाचेर आदारित हो सिनेमा आसलो. तातूंत कमला कोटणीस तांची नायिका आसली. देव आनंदान हिंदू तरणाट्याचो रोल केल्लो. 

पुण्यात ह्या सिनेमाचे चित्रीकरण सुरू आसतना देव आनंद हे गुरुदत्त (पडुकोण) हांच्या संपर्कात आयल . दोगाली घट्ट आमीगजाद  जाली. दोगूय आशावादी स्ट्रगलर आशिल्ले. तांणी दोगांमदीं एक कब्लाद केल्ली. सिनेमां वाठारांत जाका  येस मेळटलें ताणें दुसऱ्याक येसस्वी जावपाक मजत करपाची. देव आनंद जेन्ना निर्माते जाले तेन्ना तांणी गुरुदत्ताक दिग्दर्शनाची संद दिली आनी गुरुदत्त दिग्दर्शनांत स्थिरावतकच तांणी देव आनंदाक नायकाची भूमिका दिली. 1949 सालांत देव आनंदान आपले भाव चेतन आनंद हांच्या सयत नवकेतन फिल्म्सची स्थापणूक केली.

चाळीसाच्या दसकांच्या उत्तरार्धात गायिका अभिनेत्री सुरैया बरोबर देव आनंदाक कांय मुखेल भूमिकाय मेळ्ळ्यो.  दोगांनीय मेळून एकूण सात सिनेमांत काम केलां. सगलें सिनेमा बॉक्स आॅफिसार सुपर हिट थारले. त्या काळांत सुरैया एक फामाद अभिनेत्री, मोठी स्टार आशिल्ली, तर देव आनंद एक धडपडी, नवो कलाकार. ‘ किनारे किनारे चले जायेंगे ‘ ह्या ‘विद्या’ सिनेमांतल्या गिताच्या चित्रीकरणा वेळार जे बोटीत तांचें चित्रीकरण चालू आसलें, ती  उदकांत उमथली. तेन्ना देव आनंदान सुरैयाक बुडटना वाचयली. तसो आदीं तांचो एकमेकांचेर मोग आसलो. सिनेमांत सोबपा सारक्या ह्या प्रसंगान तीं दोगांय आनीक लागीं आयलीं. 1948 ते 1951 काळांत देव, सुरैया हांचो मोग फुलिल्लो. ‘जित’ सिनेमाच्या चित्रीकरण सेटार तांच्या लग्नाची तयारी केल्ली. दुर्गा खोटे, कामिनी कौशल हांणी देव -सुरैया जोडयेक मजत केल्ली. 1950 च्या ‘अफसर’  सिनेमाच्या चित्रीकरणा मजगतीं देव आनंदान सुरैयाक हिऱ्याची मुदी दिवून लग्नाची मागणी घाली . सुरैयाचे आजयेन लग्नाक खर विरोध केलो. सुरैया तो विरोध मोडपाक शकली ना आनी देव- सुरैयाल्या मोगाच्या काणयेचो हांगा अंत जालो. पूण सुरैया निमाणे मेरेन आंकवार रावली. देव आनंदा बराबर सिनेमांत काम करपाची तिचेर घरच्यांनी बंदी घाल्ली. ‘ दो सितारे ‘ हो हे जोडयेचो निमाणो सिनेमा. 31 जानेवारी 2004 दिसा सुरैया संवसाराक अंतरली. तिचे निमणे यात्रेंत देव आनंद हजर आशिल्लो. ‘ रोमान्सिंग विथ लाईफ ‘ या मनमेकळ्या आत्मचरित्रांत देव आनंदान सुरैया वांगडच्या मोगा काणयेचो अचळय उल्लेख केल्लो वाचपाक मेळटा.

1954 सालांत देव आनंद सह अभिनेत्री कल्पना कार्तिक हिचे लागीं ‘टॅक्सी ड्रायव्हर ‘ सिनेमाच्या चित्रीकरणा मजगतीं सेटारुच  लग्न जालो. चलो सुनील आनंद आनी चली देवीना अशी दोन भुरगीं तांकां जालीं. लग्ना उपरांत  कल्पना कार्तिकान सिनेमांतल्यान संन्यास घेतलो.

देव आनंदाक  पयलो मोठो ब्रेक अशोककुमार हांणी दिलो. स्टुडियोचे भायर घुटमळपी ह्या राजबिंड्या तरणाट्याक दादामुनीन ज्युस्त पारखिलो. 1948 सालांत बाँबे टॉकीजाचो ‘ जिद्दी ‘ हो नायक म्हणून हिट जाल्लो देव आनंदालो पयलो सिनेमा. तातूंत कामिनी कौशल ताची नायिका आशिल्ली.

नवकेतन फिल्म्सच्या बॅनरा खाला 1951 चो ‘बाजी ‘ या गुन्यांवकारी फाटभुंयेच्या सिनेमा खातीर देव आनंदान गुरुदत्ताक दिग्दर्शनाची संद दिली. देव आनंद , गीता बाली,  कल्पना कार्तिक हांमी  ‘बाजी’ सिनेमात काम केलां. नायिका म्हणून कल्पना कार्तिकाचो आनी दिग्दर्शक म्हणून गुरुदत्त हांचो हो पयलो सिनेमा. बॉक्स ऑफिसार हो सिनेमा खुब येसस्वी जाल्लो. त्या उपरांत ह्या जोडयेक बऱ्यांत बऱ्यो ऑफर्स मे‍ळ्ळ्यो . “आँधीया” 1952  “टॅक्सी ड्रायव्हर”  1954  , “मकान नं 44” 1955  , “नौ दो ग्यारह”  1957 हे या जोडयेचें बऱ्या पैकी गाजिल्ले सिनेमा . लग्नाउपरांत कल्पना कार्तिकान सिनेमा सोडलो. ‘ नौ दो ग्यारह’ हो या जोडयेचो निमाणो सिनेमा .

विशिश्ट  लकबीत मान हालयत रॅपिड फायर स्टायलीन देव आनंदाली  डायलॉग डिलिव्हरीची पद्धत. ही खाशेंली देव आनंद ‘स्टायल ‘ आशिल्ली. हाऊस नं 44 (1955 ) , पॉकेटमार 1956 , मुनीमजी 1955 , फंटूश , सीआयडी 1956, पेईंग गेस्ट 1957 हे तांगेले जबरदस्त गाजिल्ले सिनेमा . 1950 च्या दसकात थोडी रहस्याची झालर आशिल्ले ताचे लाईट कॉमैडी + लव्ह स्टोरी  सिनेमा सिने मोग्यांनी माथ्यार घेतिल्ले .

1950 च्या दसकांतल्या उत्तरार्धात देव आनंदाची जोडी नवी अभिनेत्री वहिदा रेहमान बरोबर जमली. सीआयडी 1956, सोलवा साल 1958, काला बाजार 1960 , बात एक रातकी 1962 , रूप की रानी चोरोंका राजा1961  , गाईड  1965, प्रेमपुजारी 1970  हे ह्या जोडयेचे गाजिल्ले सिनेमा. आर. के.नारायण हांचे गाईड हे कथेचेर आधारित गाईड हो सिनेमा देव आनंदाली सगल्यांसिनेमा परस श्रेश्ट  कलाकृती. 1958 च्या ‘ काला पानी ‘ ह्या सिनेमा खातीर देव आनंदाक फिल्म फेअरचा बेस्ट ॲक्टरचा पुरस्कार पयले खेप मेळ्ळो. पन्नास आनी साठाव्या दसकांत हिंदी सिनेमा सृश्टीचेर दिलीप कुमार, राजकपूर, देव आनंद या तिगालें अधिराज्य आशिल्लें.

साठाच्या दसकांत रोमँटिक चॉकलेट हिरो अशी देवसाब हांची वळख जाली. अभिनेत्री नूतन वांगडा मंझील, तेरे घर के सामने , मीनाकुमारी वांगडा किनारे किनारे, माला सिन्हा वांगडा माया, लव्ह मॅरेज, साधना वांगडां असली नकली, साधना नंदा वांगडा हम दोनो, आशा पारेख सयत जब प्यार किसीसे होता है, महल , तशेच कल्पना, सिमी आनी नंदा या तिगां बरोबर ‘तीन देवियाँ’ हे तांचे भोव लोकप्रीय, लायट मूडाचे रोमँटिक सिनेमा.

वहिदा रेहमान वांगडा ‘ गाईड ‘ हो देव आनंद हांचो पयलो रंगीत सिनेमा. मालगुडी डेज या अज्रंवर कथासंग्रहाचे लेखक आर. के.नारायण हांचे ‘ द गाईड ‘ हे कादंबरीचेर आधारित त्याच नांवाचो ‘ द गाईड ‘ हो देव आनंदाचो महत्वाकांक्षी सिनेमा. ह्या कादंबरीचेर सिनेमा करपाची प्रेरणा देव आनंद हांचीच. आर. के. नारायण हांकां स्वता मेळून तांणी ह्या प्रकल्पा खातीर संमती मेळयली. हॉलिवूडांतल्या आपल्या इश्टांचो पालव घेवन देव आनंद हांणी हो सिनेमा ‘ इंडो युएस् को प्रॉडक्शन असो हिंदी आनी इंग्लींश या दोन भासांत एकठांय चित्रित केला. 1965 सालांत हो सिनेमा प्रदर्शित जाला. भाव विजय आनंद हांच्या दिग्दर्शना खाला तयार जाल्ल्या ह्या सिनेमांक संवसार भरांतल्या सिनेमा पळोवप्यांची तोखणाय मेळ्ळी. काळा फुडलें कथानक आशिल्लो हो सिनेमा दुबाव विरयत देव आनंदलो सगल्यांत श्रेश्ट सिनेमा पैकी एक.

विजय आनंदा वांगडा देव आनंदान ज्वेल थीफ आनी मागीर जॉनी मेरा नाम हे थ्रिलरा वटेन बागोवपी सिनेमा दिले. ज्वेल थीफ सिनेमांत तांचे वांगडा वैजयंतीमाला  तनुजा , अंजू महेंद्रू तर जॉनी मेरा नाम सिनेमांत तागेली नायिका आशिल्ली हेमा मालिनी. ह्याच सिनेमांन  हेमा मालिनीक स्टार केल्ली.

दिग्दर्शक म्हणून देव आनंद हांचो प्रेमपुजारी म्हणपा इतको येसस्वी जालो ना. पूण 1971 तलो ‘ हरे रामा हरे कृष्णा ‘ हो सिनेमा खुबच गाजलो . ह्या सिनेमांतल्यान झीनत अमान ही बोल्ड नटी हिंदी सिनेमा जगांत अवतरली. तेच वर्सां  ए. जे. क्रॉनिन हांचो ‘ द सिटाडेल ‘ या कादंबरीचेर आधारित ‘ तेरे मेरे सपने ‘ हो नितांत सुंदर चित्रपट प्रदर्शित जाला. ह्या सिनेमांत नायिका आशिल्ली मुमताज. ते उपरांत देव आनंद नावांचो चमत्कार ल्हव ल्हव कमी जायत गेलो.

1970 च्या दसकांत राज कपूर पडद्याचेर बापायचे भूमिकेत दिसूंक लागलो. दिलीपकुमार लेगीत बॉक्स ऑफिसाचेर अयेसस्वी जाल्लो. त्या तेंपार सदाबहार देव आनंद हेमा मालिनी, झीनत अमान, शर्मिला टागोर, राखी, परवीन बाबी अशा नव्या जमान्यातल्या नायिकां बराबर रुपेरी पडदो गाजयतालो.

आणीबाणीच्या काळात देव आनंद राजकारणात सक्रिय आसलो. प्रधानमंत्री इंदिरा गांधी हांच्या आणीबाणीच्या निर्णयाविरोधात तो रस्त्यार देवलो. ‘ नॕशनल पार्टी ऑफ इंडिया ‘ ह्या नांवाच्या राजकी पक्षाची स्थापणूक देव आनंदान केली.

हेर राष्ट्रीय, आंतरराष्ट्रीय पुरस्कारां सयत देव आनंद हांका 2002 सालांत सिनेमा सृश्टींतलो अत्यंत प्रतिश्टेचो ‘ दादासाहेब फाळके ‘ हो पुरस्कार मेळ्ळा. भारत सरकारन .2001 सालांत ‘ पद्मभूषण ‘ ह्या पुरस्काराने देव आनंदालो सत्कार केलो.

वयाचे 88 व्या वर्सा 3 डिसेंबर 2011 दिसा  चिरतरुण देव आनंद  लंडनांत मेडिकल चेक अप करपा खातीर गेल्ले कडेन वॉशिंग्टन मेफेअर हॉटेल लंडनांतल्या आपल्या रूमांत काळजाचो खर आताक येवन संवसारांक अंतरले.

सुदिन वि. कुर्डीकार