भांगरभूंय | प्रतिनिधी
तरीकूय तिणें सैनिकांक उर्बा दित चार दीस फाटोफाट घनघोर युद्ध केलें. दुस्मानांचे लुकसाण खूब जाल्ले, तांचे सैनिक आनी कितले तरी झुजारी तारवां नष्ट जाल्लीं. पूण पुर्तुगीजान तांचें उत्तम सैन्य बळ आनी उत्तम नौका बळान होन्नावरचो किल्लो फत्ते केल्लो. (आतां फुडें….)
हे कादंबरींतलीं थोडी- भोवं पात्रां कथेक परिपूर्ण आदार दितात, तांचे चित्रण खूब सुंदर रितीन केलां. हाडुवळीचे जैन अकळंक मठाचे कुलगुरुले एकूणेक पुत्ररत्न जिनदत्त हाचे व्यक्तिचित्र अपुरबायेचे आसा. जिनदत्त सानपण पसून सांगात शिकिल्लो चेन्नभैरादेवीलो परम मित्र आसलो. तो संस्कृत,कन्नड, प्राकृत, राजकारण प्रशासन, घुडसवारी सगळ्यांतूय परिणिती आशिल्लो तरणाटो. संसारांत घडपी नवो बदल, जांवपी सुधारणा तो राणीक समजावून सांगपी. पूण हांगेलें मैत्रीचो वेगळो अर्थ करन राणीले मावळ्यान (ताका राय जांवप वा चेन्नभैरदेवीक लग्न करचे मांडे खायत आसपी आनी इतर कारस्थान करपी मनीस) ह्या जिनदत्ताक अपहरण करवन ताची जीब कापून मरणांतिक स्थितींत समुद्रांत उडोवन दिलो आनी हेर सगळ्यांक ताचें कितें जाल्ले, मेला की जीवंत आसा तें कळुंकना.
चेन्नभैरादेवीन तरणाटे बायलांले एक फौज तयार केल्ली. तांतूतली एक चली गौरी तिका तिंणे शबले म्हूण नवें नाव दिवन गुप्तचर म्हणून प्रशिक्षण दिल्लें. ती जिनद्त्त जिवंत आसा की मेला हाचो शोध लावपाक देवबाग उप्रांत गोंय बी वचून म्हायती काडटा. हो एक खाशेलो, रोमांचक आनी अजापान भरिल्लो कादंबरींतलो भाग आसा. ती जे कोणाक मेळटा तांचे कडून पुर्तुगीज गोंयांत, थळावे लोकांक जांवपी, अत्याचार, त्रास, तें हिंदू असूं मुसल्मान तांचे वेदनादायक चित्रण कादंबरीत केलां. शबले पत्तो लायता की जिनदत्त वांचून उरला आनी तो एक गोंयकार सत्यजित शणै (जो सेंट झेवियराले कचेरींत काम करपी) वांगडा गोंयात आसा. झेवियराक थोडे- भोव संस्कृत काव्याचो पुर्तुगेज भाशेंत अणकार करून जाय आशिल्लें. सत्यजित, संस्कृत जाणटालो जिनदत्ताले मदतीन तो अणकार करता आनी जिनदत्ताक फ्रान्सिस झेवियरची भेट करून दिता. भेटीचे दोन फायदे जाताच, एक, सेंट झेवियर जिनदत्ताक वाचा हाडटा आनी ताका गोंयांत अण्कारप्यालें कामय दिता. जिनदत्त मुखार पुर्तुगीज शिकता. अशें एक जैन सिद्धांतीक ताचे मना विरुद्ध क्रिस्तांव करून पुर्तुगालाक धाडन दितात. सत्यजित थोडे वर्सां गोंया रावन जिनद्त्तालें संपर्कांत आसता. मागीर गोंया रावपाक असहनीय जाता तो गोंया सावन धावन राणीले आश्रय घेता.
जिनदत्तान भैरादेवीक दिल्लें राज्याचे भूगोल, राजकी पाठ वाचतल्यांक बी खूब कांय शिकोवन वत्ता. त्या काळातलें गोंय, करावळी वाठारांतलें ल्हान-सान राज्यां आनी बिजापुर राज्याचे, तशेच उत्तर भारतांतले राजकी घडणुकींचे साबार म्हायती लेखकान विस्तृतपणे दिल्या. ह्या वांगडाच त्या वाठारांत रावप सारस्वत, हैविक, नुस्तेकार समाज आनी हेर समाजा विशीं म्हायती, तांची राहाणी, विचार हांतुत आस्पावन आसा.
गोंयांत सेंट फ्रान्सिस झेवीयराक भोव आदर आसा, क़िरिस्तांव मात न्हय, हिंदू भक्त बी ताका मानतात. पूण मुखेलतायेन तो गोंय आयिल्लो धर्मप्रचाराक. ताका लागून ताच्याच सांगण्या वेल्यान गोंयच्या देवळांचे नाश, घरांत लोकांन पुजा-पाठ, मूर्तीपूजेक विरोध आनी इनक्विजिशनाची सुरुवात जाल्ली. हेर लोकांक त्रास भोगचे पडलें, अन्य धर्माच्या अत्याचाराची नांदी जाल्ली. संत झेवीयराले आदेशाक लागून जिनदत्ताक पुर्तुगल धाडले. ताजे लिस्बनांतलें जिवीताचे नीज चित्रण मेळटा.
हे कादंबरींतली पात्रांचें सुंदर विवरण, राना-वनांत ,शारांत, राजकारणांत, वेपारांत वावरत आशिल्ले वर्णन, तशेच गोंयांतली मांडवी, झुवारी न्हंयो तशेंच आदिलशाही वाड्डो, थंयचे बंदखणींत घाल्ले कैद्यांलें त्रास ह्या विशीं तशेच जिनदत्त्तान लिस्बन पाविल्ले उप्रांत थंयची तेजो न्हंयची देगेर वसलेली राजधानी, प्रख्यात टोरे डे बेलेम (watch tower) आनी अल्मीडा डे रेस्टेल्लो, संन्यासिनींन रावप काॅन्वेंट, राजवाडो प्यासो ड रिबीरो, टोरो ड मोनार्क, कासा ड इंडिया, अशें खूबशें इमारत, बंदर, ताणें यो- वच करपी सुवात दोळ्यां मुखार चित्रशें येवन स्वता भोविल्ले सारकें अणभव पुस्तकांत आसात.
राणीलें राज्य गोंयचे दक्षीण सराद पसून उत्तर आनी दक्षीण कॅनरा (कन्नड) मंगळूर मेरेन पातळिल्लें. गोंयांत पुर्तुगिजालें धर्माच्या नांवान लोकांचें बाटावप आनी ताका लागून जांवपी त्रास वाडत गेल्ले देकून लोकांक तिणें तिच्या राज्यांत आश्रय दिलो, मुखेलतायेन कोंकणी कारागिरींक, वेपारी, सारस्वतांक. लक्करस कम्ती आनी खेतपै हाणी सुंदर देवळां बांदली. राणी जैन धर्माची पुरस्कृता आसून बी गोकर्ण, उप्पुंद, बैन्दुर आनी भटकळचे खेतप्पा नारायण, शैव, वैश्णव, शक्ती देवूळांक भरपूर दान दिल्ले आसा. व्याकरणकार भट्टाकलाक आनी जैन पंडित हे दोगांकूय तिणे गुरुस्थानार दवरिल्लें.
पुर्तुगिजांलें अन्यायाची चालयो, कपट आन विश्वासघाताक लागून राणीक सतर्क रावचे पडटालें. तशेंच तिचे आशिकुशीचे केळदी, बिळगीचे राय तिचे राज्य बळकांवपाक आतूर आसपी. तांका तिच्या हातांत आसले बंदर आनी वेपाराचेर दोळो आसतालो. राणीक बिजापुराचे आदिलशाहीले सहकार आशिल्लो. केळदी वेंकटप्पनायक आनी बिळगीच्यान मेळन छल- कपटान राणीक आडायलें आनी तिका बंदी करन केळदींत बंदखणीत दवरिल्ले. पूण जाण्टेपणांत (80) भैरादेवीन जैन पद्धती नुसार सल्लेखन व्रत धरले आनी मरणा मेरेन उपास करन पंचभूतांत विलीन जाल्ली. अशें तरेन भारतीय इतिहासांतल्या एका ल्हानशा रियासतांतल्या धाडसी, दयाळु, सहिश्णु आनी परोपकारी राणीची लांब राजवट सोंपली.
ही चेन्नभैरादेवीली काणी, कादंबरी रूपांत खूब प्रभावशाली जाल्ले असून वाचकाक शेवट मेरेन वाचपाक लायता. दर्या देगे वयले उत्तर आनी दक्षीण कन्नड जिल्ह्यांतल्या प्रत्येक वाठाराचो आराखडो, दाट रानांतले ल्हान -व्हड जागे, न्हंय- व्हाळ थंयचे परिसर -भोंवतण आपले हाता वयले रेशा सारके लेखकाक परिचित आसा. ताणें वाचतल्यांले दोळ्यां मुखार एक चलचित्रशे प्रस्तुत केल्लें आसा. कादंबरी वाचतना जेन्ना आमचे वळखीचे गांव, वाठारां ,गड-कोट आढळतात तेन्ना दर्यादेगेवेल्या कोंकण पट्टेर एके धाडसी आनी मनीसपण आशिल्ली बायल राज्य करताली हाचो अभिमान वाचकांक दिसप हें सहज आसा. 430 पानांची कादंबरी बरोवन पश्चिम भारताचे दर्यादेगेची इतिहासांत भर घाल्ले मात न्हय, विसरलेले चेन्नभैरादेवीक लेखक भौमनेस्त गजानन शर्मा हांणी न्याय दिल्ले खातीर अभिनंदन आनी दिनवास.
(उत्तरार्ध)
चेन्नभैरादेवी
(काळी मिरी राणीले अकळंक चरित्र)
दो. गजानन शर्मा
कन्नड कादंबरी
अंकित पुस्तक, बेंगळूरु, 2021
सुषमा आरूर
दोनापावला
९७४०३९९९९५
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
