भांगरभूंय | प्रतिनिधी
कों कणी साहित्याच्या मळार कोंकणी कथा पर्जळूंक लागल्या हें, कुठ्ठाळेचो आनी सध्या लंडनांत पेणे करून अशिल्लो मानुयेल फेर्नांदीस हाचो कथा संग्रह, ‘सुरींग पेटयलें’ वाचले उपरांत जाणवता. हो कथा संग्रह जरी 2015 वर्सा उजवाडायल्लो, तरी तांतूंतलें चित्रण आनी बरोवप्यान मांडिल्ले विचार आयजूय ताज्जे ठवठवीत दिसतात. धा कथांच्या ह्या संग्रहांत मानुयेल आपणाले अणभव सांगतना कथेचेर आपली कितली पखड आसा तें दाखयता. रोमी लिपीची सेवा करपी दाल्गादो कोंकणी अकादेमीन हें पुस्तक छापलां.
1889 वर्सा एदुआर्दो जुजे ब्रून दे सौज ह्या कोंकणी मोग्यान ‘उदेंतीचें साळक’ हें रोमी लिपिंतल्यान पयलें नेमाळें उजवाडायलें आनी कोंकणी साहित्याक भौशीक रितीन वाटचाल करून दिली. एदुआर्दोनूच पयली कादंबरी बरयली ती ‘क्रिस्तांव घराबो’. ती जरी 1905 वर्सा बरोवन जाल्ली, तरी तिका कांय अडचणींक फुडो करीत 1911 मेरेन उजवाडावणेची वाट पळेवंची पडली. ते उपरांतल्या काळांत वेग-वेगळ्या प्रकारांत कोंकणी भास साहित्यांतल्यान फुडें येवंक लागली. जायते नवे बरोवपी ह्या क्षेत्रांत भितर सरले. मदें ‘रोमांस’ हो नवलिका प्रकार भितर सरलो. हो प्रकार इतलो गाजलो की तांची मागणी खूब वाडली. हजारांनी प्रती खपूंक लागल्यो. गोंय पुर्तुगेजाच्या शेकाथळा आशिल्ल्यान जायते बरोवपी मुंबयच्यान साहित्य प्रकाशीत करताले. गोंय मुक्त जातकच रोमाशींक आनीक ओतो आयलो. रोमांशिंचो पातशाय रेजिनाल्द फेर्नांदीस हाणें 200 वयर रोमांशी बरोवन इतिहासूच घडयलो. तातुंतूच कथा पर्जळत गेली.
संवसारांतल्या हेर भासांतले साहित्यीक वेग-वेगळे प्रयोग करतात, कथेक वेगळें रूप दिवंक वावूरतात. आमच्या देसांतल्या साबार भासांतले कथाकारय कथेक नव्या रुपान मुखार व्हरुंक सदतात. जायते जण तातूंत यशस्वी जाल्यातूय बी. पयलीं फकत मोगाचेर आदारीत कथा आसताल्यो, आतां तें विश्व बदलून तांतूंत समाजीक, राजकी, इतिहासीक, धार्मीक, पारंपारीक विचारांची भर पडल्या आनी वाचप्यांक कितें तरी वेगळें दिवपाचो यत्न जाला. तशें मानुयेलाच्या कथांनी जाणवता. ताच्या ह्या झेल्यांतल्या कथांनी मनीसपण, स्वार्थ, गोंयकारपण, वेवसायीक नदर, अशे साबार विशय दिश्टी पडटात.
‘सुरींग पेटयलें’ ही शींस कथा. ती गोंयचेर आदारीत आसा. आदले भशेन आयचें गोंय ना. राजकारणान भावपण सोंपत वता हें तो आपले कथेंत दाखोवंक सोदता. धर्माच्या झगड्यांत आमी मनीसपण विसरचें काय? असो प्रस्न तो उबो करता. गोंयकार तो म्हारू मानेवेल्यान भिरकटावन पयस शेवटिता आनी आपल्या निजाच्या गोंयकारपणाक आपणायता. स्वार्थ हो एक अरिश्ट रोंटो, तो मनशाचे कुडींत रिगतच कूड खावन उडयता. हो रोंटो घेवन दुसऱ्यांचे जिणेंत सुरींग पेटोवंक वतना तांतूंत कोण-कोणाचो नाश जातलो आनी मनीसपण खूंय उरतलें हो हुस्को बरोवपी फुडें हाडटा. ही शिटकावणी दिवपी कथा.
कथा हो साहित्य प्रकार आमकां तसो पळेवपाक सामको सोंपो दिसता आसलो तरी तो केळोवपाक भोवूच अवघड म्हळ्यार जाता. जो बरोवपी वाचप्याच्या दोळ्यांचीं पातीं हालूंक दिना, त्या बरोवप्याच्या कथांचे गूण गावचेच पडटले. कथेचें स्वरूप घडये हांगाथंय हाल्लां आसत पूण विशय घेवन फुडें वचप मानुयेलाक बरें जमलां. ताच्या कथांनी स्वता अणभविल्ल्यो जायत्यो घडणुको वाचूंक मेळटात. ह्या घडणुकांक ताणें बेस-बरें कथांचें रूप दिलां. कथांतलीं पात्रां जिविंजागतीं दिसतात. जुवारी नदीचें चित्रण हुबेहूब जश्याच्या तशें दिसता. आयजूय जुवारी नदीचे देगेचेर रावून मानुयेलाचें वर्णन वाचलें जाल्यार तें तशेंच आसा. कित्याक ताच्या घरा मुखल्यान ही नदी व्हांवता आनी थयंच ताचें भुरगेपण गेलां.
कथा बरोवप्यां मुखार एक प्रस्न सदांच आसता. तो म्हणल्यार, कथा कितली व्हड आसची वा कितली ल्हान आसची? मोटवी कथा 20-25 मिनटां भितर वाचून जावंक जाय, अशेंय म्हणपी साहित्यीक आसात. हे फास्केंत एका कथाकारान रावचें काय? म्हाका तरी दिसना. एक विशय वो एक घडणी, ती सविस्तारपणान सांगची जाल्यार ती फास्की कित्याक आपणावंची? ‘इनाम’, ‘हांवेंच नीत करची आसा’, ‘आमकां जियेवंक दियात’. ह्यो कथा मात्शे लांब आसात जाल्यार ‘दोंगर चंवरला’ ही कथा इल्लिशी चड लांब आसा. तरी ह्यो कथा लेगीत तश्यो उबगण हाडपी नात. ‘नुस्त्या चोर’ कथेंत नुस्त्याच्या वेवसायाची गजाल करता जाल्यार ‘इनाम’ कथेंत खाजनांतल्या गैर वेव्हाराची घडणी आमचे मुखार दवरता. ‘सांगातान मरूंया’ हे कथेंत तो दोग मोग करप्यांच्या काळजांचो उल्हास वाचप्यांक सांगता.
‘बिंब’ मासिकाचो संपादक दिलीप बोरकार हांणी मानुयेलाच्या पुस्तकाची बरी मोलावणी केल्या. ताचीं उतरां थोडीं उश्णी घेवंची जाल्यार, तो म्हणटा, ‘एकाद्रे सुग्रणीन बरो एक जिन्नस करून तुज्या ताटांत हाडून वाडलो जाल्यार तो रुचीन खावंचो, ताची मजा घेवंची. तो जिन्नस खातना तांतूंत मीठ उणें पडलां, साखर जावं गोड उणें पडलां, हें जावंक जाय आशिल्लें, तें तशेंच जावंक जाय आशिल्लें अशें जेवतना म्हणलें जाल्यार ते सुग्रणिच्या काळजाक घाये पडूं येतात. आपणें इतलो जीव घालून रांदलें आनी हें म्हज्या नशिबांत कितें आयलें काय? अशेंय तिका दिसूंयेता. तेन्नां उणें मीठ प्रेसांवाक बरें, चड गोड गोडेमुताच्या वायटकाराक वायट अशें चिंतून जर आमी वावुरले आमच्या गोंयांत खूब कितें बरें घडूंयेता.’ असोच विचार तकलेंत धरून ही मोलावणी केल्या, दोश सोडून दिल्यात.
दोग भाव प्रकाशनान उजवाडायल्ल्या ‘सुरींग पेटयलें’ ह्या वाचनीय कथा संग्रहाचें मोल 150 रूपया आसा आनी तें पणजेच्या एड’स प्रिंटर्सान छापलां. ताचें सोबीत कवर मायकल गोन्साल्वीस हाणें चित्रायलां आनी ताच्या फाटल्या कवराचेर बरोवप्याची वळख आसा. मानुयेल फेर्नांदिसाक परबीं!
विन्सी क्वाद्रूस
9822587498
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
