भांगरभूंय | प्रतिनिधी
फ्रेडरिक ऑगस्ट केकुले हांचो जल्म 1829 वर्सा जालो. 1847 वर्सा ताणें वास्तुशिल्पी जावपाच्या हेतून हेसेच्या गिसेन विद्यापिठांत प्रवेश घेतलो. पूण, लीबिग नावाच्या एक म्हान शिक्षकाच्या व्याख्यानांन तो रसायनशास्त्रा कडेन आकर्शीत जालो. आायज सगळ्यांक खबर आशिल्ली बेंनझीन (benzene) ह्या रसायनाची रेणूसंरचना ताणे जगामुखार दवरली. केकुलेच्या बेंनझीनाची काणी आयकचें पयली हें सगळें खंयच्यान सुरू जालें तें पळोवया.
मायकल फॅराडे हाणें 1824 वर्सा नुस्त्याच्या तेलांतल्यान एक नवे रसायन वेगळें काडलें. तें उपरांत धा वर्सांनी आयहार्ड मित्शेर्लिच हाका हें रसायन बेंझीन (C6H6) आसा अशें समजलें. C6H6 म्हटल्यारच ह्या रेणूंत स कार्बन(C) अणू आनी स हायड्रोजन(H) अणू आसात. 1861 त लोश्मिट हाणें बेंझोइक आम्ल आनी बेंझीन हांचे खातीर रचणूक सुचयली. जें फकत वेगवेगळ्या ल्हान- व्हड आकाराचे विशिश्ट गोलाक्रुतींनी तयार केल्लें खाशेलें मानावलीत मांडिल्लें सुचक चित्र आशिल्लें. त्या काळात क्ष- किरण विवर्तन (X-Ray Diffraction) तंत्रांत उदरगत जावंक नाशिल्ली. ताकां लागून हांगा मेरेन कोणाकच रेणुची मूळ रचना कशी आसता हें कळपाक पर्याय नाशिल्लो. केकुले हाणीं पयली बेनझीन ह्या रसायनाची रचना सॉसेजा भशेन आसता अशें मुळाव्या पावण्यार जगाक सांगिल्ले. पुण उपरांत 1965 त केकुलेन आपल्याच सॉसेज मॉडेलाचो त्याग करून रिंग मॉडेल जगा मुखार मांडलो.
तेच भशेन 1867 त देवार हाणेंय बेंझीनची आनी एक आनी एक संरचना शक्य आसा अशें सैद्धांतीक नदरेन दाखोवन दिले. तशेंच क्लाज ह्या शास्त्रज्ञान आनी एके पद्धतीची पर्यायी संरचनाय प्रस्तावीत केली. तर शास्त्रज्ञ लॅंडनबरगान हांणी बेंनझीनाची एक प्रिज्मीक संरचना मांडली. या सगळ्या बेंझीनाच्या काल्पनीक संरचनेचे बाबतीन उणे अदीक दुबाव आशिल्ले. वैज्ञानीक उदरगतीच्या प्रवाहात शास्त्रज्ञांनी साबार सुचयल्यो बेंझीनाच्यो ह्यो संरचना तार्कीक आनी शास्त्रीय नदरेन चुकीच्यो थारल्यो. हें फाटभुयेर केकुले हाणें आपल्या बेंझीनाच्या रेणूसंरचनेची कल्पना आपल्याक कशी सुचली हें 1890 वर्सा एका भौशीक व्याख्यानांत सांगलें.
‘I was sitting writing at my textbook; but the work did not progress; my thoughts were elsewhere. I turned my chair towards the fire and dozed. Again the atoms were gambolling before my eyes. This time the smaller groups kept modestly in the background. My mental eye, rendered more acute by repeated visions of the kind, could now distinguish larger structures of manifold conformation: long rows, sometimes more closely fitted together; all twining and twisting in snakelike motion. But look! What was that? One of the snakes had seized hold of its own tail, and the form whirled mockingly before my eyes. As if by a flash of lightening I awoke; and this time I also spent the rest of the night in working out the consequences of the hypothesis.’ [August Kekule, 1890]
वयल्या इंग्लीश भाशणाचो सार ‘हांव म्हजें पुस्तक बरयत बशिल्लो; पूण काम फुडें वचना जाले; म्हजे विचार हेर कडेन आशिल्ले. हांवें म्हजें कदेंल उज्या धगा कडेन घुंवडायले आनी लकणी (डुलकी) घेतली. परतून (विचारांतले) अणू दोळ्यां मुखार गॅम्बोलिंग करपा लागलें . हें खेपे अणू ल्हान ल्हान पंगडांनी सवकासायेन फाटभूंय निर्माण करताले . ह्या विचारांचे जाल्ले मंथन आनी लाभील्लो दृश्टीकोना खर जालो. आतां म्हजी अंतरशक्त भौयामी व्हड संरचनेचें ढाचें तुलनात्मक पावंड्यार पळोवंक शकताली. लांब रांगेत आशिल्ले अणू , केन्ना केन्नांय चड लागीं लागीं बसून सोरपा सारके वेटाळो घेतात, घुसपतात आनी घुंवतात. पूण पळयात! हें कितें तें? एक सोरोप आपली शेंपडी आपल्या तोंडान धरता तें रूप म्हज्या दोळ्यां मुखार मस्करी करीत घुंवूकं लागलें. अचकीत जोगल जगलावचें तसो हांव जागो जालों; आनी हे खेपे हांवें उरिल्ली रात हे कल्पनेचे परिणाम सोदून काडपाक घालयली.’ [ऑगस्ट केकुले, 1890]
न्हिदेंत आसतना केकुलेक, कार्बन अणू पंगडांनी नाचतात अशें सपन पळयलें. आनी उपरांत ते अणू एकठांय गुंतागुंतीच्या रचणुकांनी जोडूंक शकतात काय कितें असो ताका प्रस्न पडलो. पूण ही आकर्शक पुण विचित्र अशी कल्पना तेन्नाच्या स्थापीत रसायनीक सिद्धांता कडेन संघर्श करताली. कारण अणूंचें अशें तरेचें संरचनात्मक चक्रीय दृश्यीकरण तेन्नाच्या रसायनीक शास्त्रज्ञांच्या गिन्यानाक आनी तर्कशास्त्राक आव्हान दितालें. केकुलेच्या ह्या विचित्र सपनांनीच फुडें जगाक अणू आनी रेणूच्या मदल्या बंधना विशीं, तांचें रचने विशीं समजून घेवपाक तार्कीक बुन्याद घाली.
आयज क्ष- किरण विवर्तन तंत्र, अणु शक्त सूक्ष्मदर्शक (Atomic Force Microscopy) ह्या अणू रेणू नियाळपाच्या तंत्रांत उदरगत जाल्ल्यान केकुलेच्या त्या वेळेच्या विचित्र दृश्यीकरणाक व्हड तेंको फावो जाला. भारताचे प्रेरणादायी राश्ट्रपती ए. पी. जे. अब्दुल कलाम हाणें सांगलां, व्हड सपन पळोवप्यांचीं सपनां सदांच खरी जातात. आमचें विचारच आमकां सपनां पळोवंक लायतात. कारण जें मनात तेंच आमकां सपनात दिसता. आमी बरीं सपनां पळोवंक शिकूया, पूण समजीकायेन आणी सक्रीयतायेन सपनां खरी करपाचोय यत्न करूया.
– डाॅ. मिथील फळदेसाय
काणकोण
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
