रोटेसांव कला जिवी दवरपी सांतान रिबेलो

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

पूण हांव अजूनय कदेलां विणपाक शकतां आनी जिये मेरेन तीं विणटलों. हे कुशळटायेन म्हाका इतलो तेंप सांगात केला. ते खातीर हांव मोगाळ देवाचो खूब खूब उपकारी आसां.

जायत्या जाणांक सांतान रिबेलो हो एक अवर्णनीय अशें व्यक्तिमत्व दिसूं येता, पूण ताळगांवकारांक ताच्या वेताच्यो कदेली खूब सोंपेंपणान विणपाचे कलेची बरी वळख आसा. गोंयांत हे कलेक ‘रोटेसांव’ म्हणटात. दुख्खाची गजाल म्हळ्यार कांय दशकां आदीं गोंयच्या घरांचो अभिमान आशिल्ल्या लांकडी कदेलांचेर बसपा खातीर तिच्या बुराकांत वेताच्यो पट्ट्यो विणपाची ही पारंपरीक थळावी कला आतां मरपाक तेंकल्या. विणिल्लीं कदेलां आतां वापरांत नात. पुर्तुगेज पद्दतीच्या खूब उण्या घरांनी तीं वापरांत आसूं येतात वा बरी सांबाळून दवरिल्ली आसूं येतात. पूण तांचो व्हड प्रमाणांत वापर करपी सरकारी कार्यालयांनी आतां तीं कुशीक उडोवन तांचे बदला प्लास्टीक वा धातूच्यो कदेली आपणायल्यात. सांतानाची कुशळटाय आतां कोण वापरीनात. ताका खूब उण्यो ऑर्डरी मेळटात. 1981 इस्वेंत ताणें शिकून घेतल्ली आनी 1986 इस्वेंत तिच्या सरावाक सुरवात केल्ली ही एकसुरी कुशळटाय आतां सांतान बेरोजगार दवरपाक लागल्या.
पोलियोक लागून सांतानाचे हातपांय ल्हान आसा, पूण ताचे हात घट आसात आनी ताचे परस खूब बळिश्ट ताची इत्साशक्त, जिद्द. 50 वर्सां पिरायेचो सांतान आनी ताची बायल ताळगांवां रावतात. सगळे एके ल्हानशे कुडींत. जाका हें जोडपें आपलें सोबीत घर म्हणटात. ह्या खोपी सारक्या घराक लागूनय ताका त्रास काडचे पडल्यात. चिऱ्याच्यो वण्टी, वयर पत्र्याचें पाखें, मोडून पडिल्लें दार आनी ….. जनेलां नात. ताच्या घरा पावपाक ताणें दिल्ली एकूच सुचोवणी म्हणल्यार “ताळगांव इगर्जे कडेन येयात, मागीर तुमकां एका हॉलां कडेन व्हरपी रस्तो धरात, वीज ऑफिस सोदून त्याच लेनांत भितर सरात, म्हजें घर त्या गल्लेच्या शेवटाक आसा.”
एका बऱ्या मनशाच्या आदारान संतानाच्या घरा पावतकच आमकां दार उक्तें दिसलें आनी तो बशिल्लो. आमकां येवकार दिवन ताणें बसपाक एक सुवात दिली. कुडींत दनपारां लेगीत ट्यूब लायट पेटिल्ली. रंग नाशिल्ल्या वण्टींचेर कुटुंब, देव आनी देवींचे फोटो भरिल्ले. हें सांतानाचें घर, जंय तो आनी ताची घरकान्न सोफिया रावतात. दोन वेळाच्या जेवणा खातीर कश्ट करतात. तांच्या उबदार हांश्याक तांच्या दुबळ्या अर्थीक स्थितीची आडखळ जायना. ह्या जोडप्यान आपली काणी सांगली, निमाणें सांगलें, गोंयांत कोणा कडेन दुरुस्ती खातीर रोटेसांवाच्यो कदेली आसात जाल्यार आमकां कळोवचें.
सांतानाच्या जिविताचेर एक नदर मारल्यार ताणें ही कला शिकली आनी 1986 च्या मध्याक ऑर्डर घेवंक सुरवात केली, अशें दिसून येता. तेन्नासावन तो दिसरात विणपाक लागला. वेताच्या जाग्यार तो आतां प्लास्टीकाच्यो पट्ट्यो वापरता. ताका मेळपी पयशे सामके उणे – दरेका कदेलाक 250 ते 450 रुपया मदीं कितेंय आसता.
“हांवें 550 रुपया मागल्यार ते वांणपण करून म्हाका 400 रुपया दितात. हांव न्हयकारूंक शकना, कारण सध्या कोणूच ह्यो खुर्ची वापरनात देखून जें काम येता तें हांव मोन्यानी स्विकारतां,” अशें हालींच काकुलो मॉलांत जाल्ल्या पुरुमेंताच्या फेस्तांत स्वयंसेवक म्हणून काम करपी आनी लोकांक हे दुर्मीळ जाल्ले कलेचें प्रात्यक्षीक उमेदीन दाखोवपी सांतान सांगता.
सांतानाचें अपंगत्व हें ताचें दुबळेपण, पूण हे कलेचेर ताचो आशिल्लो शेक ही ताची बळिश्ट, घटमूट बाजू. “म्हाका काम करपाचें आशिल्लें. पूण मेळ्ळें ना. देखून रोटेसांव कलेक वेंगावपाचो विचार केलो आनी म्हजे कुशळटायेंतल्यान उदरनिर्वाह करपाचो यत्न केलो. हे पिरायेचेर लेगीत कश्ट करपाची म्हजी तयारी आसा. पूण ऑर्डरी नात. खंयचोच नवो फर्निचर निर्मातो अशी खुर्ची तयार करपाचो विचार करिना. पिळग्यांन पिळग्यांनी गोंयांत बाल्कनींत वोल्तेर दवरपाची एक खाशेली संस्कृताय आशिल्ली, जंय जाण्टे सांजवेळार बसून ‘च्यावेचेर गजाली मारताले. ह्या वोल्तेरांत रोटेसांव विणकाम आशिल्ले. खाटींनीय तें आशिल्लीं. जेवपाची, धोलपाची खुर्ची, सोफा आनी मेजाचेर लेगीत रोटेसांव आशिल्लें. पूण आतां सगळें उणें जायत आसा. कला, संस्कृताय आनी अस्सल गोंयकार लोक. सांतान खंत उक्तायता. सरकारा कडल्यान मेळिल्ल्या 2 हजार रुपयांच्या समाज कल्याण खात्याचे मजतीचेर जियेवपी सांतान उलतना दुख्खी जाता. गृह आधार येवजणे खाला ताचे बायलेक 1500 रुपया मेळटात, पूण दर म्हयन्याक नेमान ही रक्कम तिच्या खात्यांत जमा जायना.
सांताना कडेन चार चाकी स्कुटर आसा. तिकाय इंधन जाय. तो लागसारच्यो ऑर्डरी स्वीकारता आनी रोटेसाव वीणकाम करपाक हे स्कुटरी वयल्यान वता. पूण गिरायक पयस रावता जाल्यार ताका खास थंय वच्चो पडटा. ताका विणपा खातीर प्लास्टीकाच्यो पट्ट्यो (धागो) विकत्यो घेवपाक पयशांची गरज आसता, घरा कडेन खावपा, जेवपाक दुडू जाय ते वेगळे.
एकूण पळयल्यार गिरेस्त आनी नामनेचे लोक रावतात त्या ताळगांव सारकिल्ल्या सोबीत शाराच्या मदीं सांतानाच्या घराब्याचें जिवीत थांबलां, अशें दिसता. तो म्हणटा, “कांय वर्सां आदीं म्हाका व्हड कश्टान चलूंक तरी मेळटालें, पूण आतां म्हज्या पांयांक बळगें ना. पूण हांव अजूनय कदेलां विणपाक शकतां आनी जिये मेरेन तीं विणटलों. हे कुशळटायेन म्हाका इतलो तेंप सांगात केला. ते खातीर हांव मोगाळ देवाचो खूब खूब उपकारी आसां.”

भारती पावसकार
98903 66610