जेन्ना दोन कर्मयोगी पयलेच खेपे मेळ्ळे!

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

भारताचे जे दोन अभिमानाचे पूत आपापल्या प्रांतांतल्यान आवयभूंयेची सेवा करताले हाचो इतिहास साक्षी आसा. तांच्यो यादीं दर एका भारतीयाच्या काळजांत आनी मनांत कोरांतिल्ली आसात.

ही घडणूक एकशें एकतीस वर्सां पयली घडिल्ली. पुण्यां वचपी गाडी मुंबयच्या व्हिक्टोरिया टर्मिनसांतल्यान सुरू जावपाची आशिल्ली. आदींच रेल्वेच्या जनेला लागसार धवी धोती आनी कुर्ता, तकलेर महाराष्ट्री पंगडी घाल्लो एक सज्जन बसून आशिल्लो. तेन्ना थोड्या गुजराती सज्जनां वांगडा बोगींत भितर सरपी एक संन्याशी तांकां दिसलो. तातूंतल्या एका मनशान महाराष्ट्री पगडी घालपी मनशाक वळखून संन्यासीक रामकृष्ण मिशनाचे भिक्षू म्हूण वळख करून दिली. पुण्यांत पावतकच महाराष्ट्रीयांच्या घरांत संन्याश्याक रावची वेवस्था करची,अशें तांणी सांगलें.
पगडी घालपी मराठी मनीस दुसरो कोणूच न्हय तर बाळ गंगाधर टिळक, (जुलय 1856- आॅगस्ट 1920) आनी भिक्षू अर्थांतच विवेकानंद. (जानेवारी 1863 – जुलय 1902). ‘वेदांत केसरी’च्या जानेवारी 1934 चे आवृत्तींत टिळक हांणी 1892 वर्सा ह्या तरणाट्या संन्याश्याक ते गाडयेंत कशें मेळ्ळे हाची याद बरयल्या. टिळकान तांकां आपल्या घरा व्हेले आनी संन्यासी 8/ 10 दीस तांच्या घरांत रावले.
स्वामी विवेकानंद तेन्ना 29 वर्सांचें. भुरगेपणा पसून विलक्षण बुदवंतपण आसले. तांणी अस्तंती तत्वगिन्यान, साहित्य, तर्कशास्त्र तशेंच भारतीय तत्वगिन्यान, इतिहास, महाकाव्य, ललीत कला, शास्त्रीय संगीत आदी विशयांचेर प्रभुत्व मेळयिल्लें. पयशाचे मोह नाशिल्लो.तेन्ना टिळक 36 वर्सांचे आशिल्ले. भारतीय संस्कृतायेचेर भर दिवन भारतीय तरणाट्यांक राश्ट्रवादी विचार दिवपाचो मुखेल हेत दवरिल्ले तांणी डेक्कन एज्युकेशन सोसायटी आनी फर्ग्युसन कॉलेज स्थापना केल्ली. भारतीय नॅशनल काँग्रेसीच्या वावराचेरूय तांचीं खर मतां आशिल्लीं. तेन्नाच्या काँग्रेसीच्या मवाळ मतांक तांणी विरोध केलो. ‘केसरी’ हो तांचो मराठी आनी इंग्लीश भाशेंतल्यान उजवाडाक आयिल्लो जहाल मताचो पेपर. जाचे वरवीं तांणी आपलीं मतां निर्भयपणान उक्तायलीं आनी घडणुकांची खर वास्तवताय आनी स्वराज, शोशणा पसून मुक्तताय, उलोवपाचें स्वातंत्र्य मेळोंवक खूब लढा दिली. “स्वराज्य आपलो जल्मसिद्ध हक्क” असो हो मंत्र लोकांलें मनांत रिगोवंक यत्न चालू दवरिल्ले.
त्या कांय दिसांनी संन्याशी लोक वेदांत आनी अद्वैत तत्वगिन्यानाचेर बरे तरेन उलयतात हें टिळकांक कळन आयलें आनी भगवद गीताविशींचीं आपलें मतां सन्यासीचें मता कडेन जवळजवळ जुळटात म्हूण टिळक खास खोशी जाले. गीता त्यागाचो उपदेश करिना, पूण कर्मयोग सांगता – कामाच्या फळाची इत्सा करिनासतना, निरासक्तपणान काम करप हें दोगांयकय दिसलें. संन्याश्यान महाराष्ट्रांतल्या बायलांचेरूय विचार मांडले. पडदा पद्दतीक पाळो दिवंक नाशिल्ल्यान हेर देशांतल्या बायलांपरस चड मुक्तताय महाराष्टांत मेळटा अशें तांका दिसतालें. देखून तांणी खास करून विधवाक आपलो वेळ आध्यात्मिक आनी धर्मीक कामांचो प्रसार करपाक दिवंक शकता, अशें सुचयलें.
स्वामी विवेकानंद आपले कडेन रावपाच्या काळांत टिळकांन डेक्कन क्लबाच्या एके सप्तकी बसकेक घेवन गेल्ल्याचो उल्लेख केला. काशीनाथ गोविंद नाथ हांणी तत्वगिन्यानाच्या विशयाचेर व्याख्यान केलें. तांचे उलोवपा उपरांत पुराय मौन जालें. उप्रांत संन्यासी उलोवपाक उठलो आनी आदल्या उलोवप्यान मांडल्ल्या विशयाचेर अस्खलीत इंग्लिशींत आपल्या स्पश्ट आवाजांत विचार मांडलो. जमलेले लोक प्रभावित जाले अशें टिळकान बरयलां.
रेल्वेंत मराठी मनीस आनी संन्याश्याले भेट जावन तीन वर्सां सोंपिल्ले. शिकागोच्या धर्मांची संसद 1893 वर्सा जाल्ली आनी अमेरिकेंत, त्या संसदेंत आपले वेगवेगळ्या विचार मांडिल्ले भगव्या रंगाच्या भेसांत आशिल्ल्या एका तरणाट्या संन्यासीन भारत आनी संवसारभरांतल्या पत्रकारांचेर भूल घाल्ली एक व्हड घडणूक आसली. भारत आनी हिंदू धर्म हांचेर ल्हान पूण प्रभावी भाशण गंभीर आवाजात उल्लोवन मंत्रमुग्ध केल्ले. तांच्या सुरवातीच्या उतरां खातीर ‘अमेरिकेच्या भयणी आनी भावांनो (Sisters and brothers of America’) ताका 7000 परस चड लोकांच्या गर्देंतल्यान उबे रावन ताळयो मारल्यो.
ताणें हिंदू धर्माच्या दोन म्हत्वाच्या खाशेलपणां विशीं उलोवप केलें. एक म्हळ्यार हिंदू धर्मांतली सार्वत्रिकता आनी सहिश्णुताय जे हिंदू धर्मान संवसाराक दिल्ले योगदान . वेगवेगळीं न्हंयो आनी व्हाळ हेर कडेन जल्म घेतात तरी सगळे दर्याक जोडटात, तशेंच वेगवेगळे विचार, मार्ग एकाच सर्वशक्तिमान देवा कडेन कशे वतात तें सांगपा खातीर तांणी भगवद गीताचो उल्लेख केलो.
ह्या संन्याश्या विशीं खबरांपत्रांतल्यान ही खबर वाचून, ताचो फोटो पळयले उपरांत टिळकाक ही घडणूक याद जाली आनी पुष्टी करपाक ताणें पत्र बरयलें की आपूण 3 वर्सां आदीं ताचे कडेन रावपी तोच मनीस काय कितें हें स्पश्ट करचें. स्वामी विवेकानंद हांणी हयकारात्मक जाप दिली आनी तांचे कडेन संपर्क करूंक नाशिल्ल्याचो पश्चाताप केलो.
1896 वर्सा भारतीय नॅशनल काँग्रेसींत वांटो घेवपा खातीर टिळक कोलकात्ता गेले तेन्ना तांणी स्वामी विवेकानंदाक मेळपा खातीर बेलूर मठाक भेट दिली. दोगांयनी भारता संबंदीत विंगड विंगड विशयांचेर चर्चा केल्ली आसूंक जाय. ताच्या संवादाच्या वेळार विनोदीपणान स्वामीजीन टिप्पणी केली की दोगांयनी आपली सुवात अदलाबदल करपाची गरज आसा. टिळकान बंगालांत आनी महाराष्ट्रांत आपूण, कारण “आपल्याच प्रांतांत स्वताचे प्रभाव तिगना, पूण पयसुल्या प्रांतांत तिगता”.
भारताचे जे दोन अभिमानाचे पूत आपापल्या प्रांतांतल्यान आवयभूंयेची सेवा करताले हाचो इतिहास साक्षी आसा. तांच्यो यादीं दर एका भारतीयाच्या काळजांत आनी मनांत कोरांतिल्ली आसात. ताका लागून लोकांचो खूब आदर आनी तोखणाय दोगांकूय मेळटा.

सुषमा आरूर
9740399995