भांगरभूंय | प्रतिनिधी
फक्त गोंयातूंच न्हय, तर पुराय जगभर भावीक आशिल्ली देवी म्हणल्यार श्री शांतादुर्गा कुंकळ्ळकान्न देवी. ती फक्त एक देवीचे रूप न्हय तर ती एक क्षत्राणी, रणरागिणी. तिच्या दोळ्यांत झुजाऱ्याचें तेज आनी सभावांत मातृत्वाचो स्पर्श जाता. श्री शांतादुर्गा कुंकळकान्न देवी आज जरी फातर्पें वाठारांत आसली, पूण तिचें मुळ स्थान कुंकळी गांवांत. सोळाव्या शेंकड्यांत हें देवूळ फातर्प्यां स्थलांतरीत केले. 1583 वर्सा गोंयच्या इतिहासांतलें काळें इन्क्विझिशन आनी क्रूर वागणुके आड जालें हें पयलें सशस्त्र झूंज. कुंकळे केल्लो हो उठाव पुराय आशिया खंडात वसाहतवादा आड केल्लो पयलो उठाव. ह्या गांवचे लोक पुर्तुगेजा आड जाज्वल्य पद्धतीन उबे रावले.
हो, फक्त एका वर्साच्या संघर्शाचो परिणाम न्हय, पूण बदल जावपाची आनी केल्ली चूक सुदारपाची खूब काळा सावन वाट पळोवपी कायद्याक दिल्ली जाप आशिल्ली. 1510 वर्सा पुर्तुगेज गोंयांत आयले आनी थोड्याच
काळान तांची नदर सुंदर साश्टी भागाचेर पडली. हांगाचीं कितलींशींच देवळां मातयेभरवण करून ते कुंकळी गांवांत पावले. प्रत्येक कडेन तांकां प्रतिकार जालो खरो, पूण खरो विरोध – जालो तो कुंकळी गांवांत. धर्मांतर जावचें न्हय म्हूण जाय आशिल्लो सशस्त्र संघर्श हांगां पुराय जालो आनी ‘पार्वती पते हर हर महादेव’ म्हणीत 16 महानायकाच्या मार्गदर्शना खाला हो गांव एकवटान झुंजलो.
हांगाचे ग्रामसंस्थेचेर कुंकळेच्या 12 क्षत्रीय कुळांच्या प्रतिनिधी गांवकारांचो अंमल चलतालो. हीं कुळां म्हणल्यार म्हाल, शेटकार, नाईक (क्षत्रीय), मोनगरो, सोंब्रो, तांबड़ो, पोरोब, सिद्धकाली, लोकाकाली, बांदेकार, रौनो आनी भेकलो. तांणी 1575 ते 1583 ते मेरेन पुर्तुगीज सरकाराक येणावळ (लगान) दिवंक ना. सुमारे सुमार आठ वर्सा सरकाराक येणावळ ना दिवन निशेद करप ही कितें ल्हान गजाल न्ही आनी हें धाडस कुंकळच्या गांवकरांनी दाखयलें.
सरकारान येणावळ पुंजावपाक ‘ओस्तेवो राॅडिगीश’ हांकां आफयलो. तो गांवच्या लोकांक भयानक त्रास करतालो. देखून गांवच्या 3-4 जाणांनी मेळून ताची हत्या केली. आनी हाचो प्रतिकार म्हणून पुर्तुगेज सरका चड नेटान झुंजाक पेटले आनी तांणी सशस्त्र सैनिक गांवांत धाडले. तांकांय कुंकळकारान जाप दिली आनी हें पुर्तुगीज सरकाराक सोंसपाक जड जालें. मागीर व्हायसरॉय फ्रांसिस्को मास्कारेन्हास हांणी मलबार बंदर नौदलाचो मुखेल कमाण्डर गिलईन्स मास्कारेन्हास हाका साळ न्हंयेंतल्यान घुरी घालपाक लायली आनी 280 देवळां मातये भरवण करपी कमाडिंग अधिकारी गोमेझ फिगरेदोक राशोल साकून हल्लो करपाक लायलो. ह्या हल्यांत गांवकारा कडेन कांयच शस्त्रां नाशिल्लीं. पुर्तुगेजांनी ह्या वेळार कुंकळींत आशिल्लीं मुखेल देवळां पयकी दोन लासलीं.
गांवकार धिटायेन झगडलें आनी लागींच आशिल्ल्या रानात सुरक्षीत वचून रावले. तो मेरेन पुर्तुगेज सैन्यान गांव लुटलो. तेन्ना गांवकारांनी परत गावांत येवन देवळांची पुनर्बांदणी सुरू केली. पुर्तुगीज सरकाराक हाची म्हायती मेळटाच परत सैन्य धाडलें आनी देवळां, घरां मातये भरवण केलीं. तेन्ना गांवकार परत रानात गेले आनी हे सैन्य वतकच परत गांवांत येवन आपलें देवूळ स्थापीत केलें.
कुंकळकारांक बुद्द शिकोवपाक लागून फादर आक्वाविवा आपल्या काय वांगड्यांक घेवन कुंकळेच्या तळये भाट हांगां श्री शांताईचे देवूळ मोडपाक पावलो. हाची खबर गांवकारांक लागना फुडें, शस्त्रां घेवन गांवकार तळये भाटा कडेन गेले. पाद्री आनी तांच्या वांगड्यांक मारून उडयले. तो दीस आशिल्लो 15 जुलय 1583. हे वागणुकेन पुर्तुगीज सरकाराच्या पांया खालची जमीन हाल्ली आनी भयान ते तांच्या पाद्रींच्यो कुडी लेगीत व्हरपाक आयले नात. मागीर गांवकारांनी व्हरपाक परवानगी दितकच तांणी त्यो व्हरून राशोला दफन केल्यो.
दिसान दीस कुंकळकाराचे शौर्य वाडत आशिल्लें आनी पुर्तुगिजांच्यो सगल्यो चाली उण्यो पडटाल्यो. देखून कॅप्टन फिगरेदोन एक युक्त केली. गांवकारांक पुर्तुगेजांचेर विस्वास नाशिल्यान सरकारान आदिलशाहाच्या दुताक मुखार काडलो आनी भासाभास करून मार्ग काडपा खातीर 16 महानायक, जांच्या नेतृत्त्वा सकयल गांव झुंजतालो तांकांअसोळण्याच्या किल्ल्यार शस्त्र घेनासतना आपयले. हे महानायक किल्ल्यांत भितर सरले. तांच्या फाटल्यान पुर्तुगेजांनी दारां बंद केली आनी हल्लो केलो. भिजूड पुर्तुगिजांनी धाडशी विरांची हत्या केली. मात भितरलो एकलो, कोलगो नाईक हांणी साळ न्हंयेंत उडी मारली. पुर्तुगेजांनीच हे घडणुकेचे सगळे पुरावे नश्ट केले आनी किल्लो मोडून थंय इगर्ज बांदली.
लोकां मंदी भंय निर्माण करपाक पुर्तुगेजांनी हें कृत्य केलें तरीय ते कुंकळी वचपाक भिताले. ताणी कितले तरी अत्याचार गांवच्या लोकांचेर केले आनी तांची इत्सा नासतना बाटयले. तांची संपत्ती फारायली आनी शांताईचे देवूळ मोडले. श्री शांतादुर्गेचे देवळाचेर हल्लो जावचे पयलींच गांवकरांनी मुर्ती फातर्प्यां व्हेली…. आनी अजुनय, त्याच रस्त्यान रंगपंचमी दिसा श्री शांतादुर्गा कुंकळीकान्न आपल्या मुळस्थानार, कुंकळे गांवांत येता आनी ताच्या बरोबर 12 सत्र्यो ज्यो 12 कुळांच्या वांगड्यांचें प्रतीक जावन आसात, त्यो आसतात.
“मामाय सायबिणी,
पावली मोलांगिणी,
कानाकोडें जाता किणीकिणी”
देवीची पालखी कुंकळी पावता तेन्ना आजूनीय भावीक क्रिस्तांवाचें मन हीं उतरां म्हणटात. आजून लेगीत हिन्दू भाविका बरोबर क्रिस्तांव भावीक श्री शांतादुर्गा कुंकळीकान्न देवळाक भेट दितात.
ही जावन आसा कुंकळकारांची धाडसी काणी. ते निमण्या स्वासा मेरेन झगडले. परकी सत्तेच्या क्रूरपणा आड झगडपी ते भारतांतले पयले वीर. खरे वीर ते. तांणी स्वता इतिहास घडयलो.
कुंकळकार दरवर्सा 15 जुलयाक ह्या 16 महानायकांक मानवंदना दिता. मुख्यमंत्री डॉ. प्रमोद सावंत हांणी 2022 वर्सा 15 जुलय हो War Memorial Day म्हणून घोशित केला. अंदूंच गोवा बोर्डाच्या णववी आनी अकरावेच्या पाठ्यक्रमांत ह्या बंडा वयलो धडो घाला. गोंयची फुडली पिळगी ही घडणूक सदांच याद दवरतली, अशी हांव आस्त बाळगितां.
सनिशा सुधाकर फळ देसाई
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
