पत्रावळ

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

वाड्यार आमगेल्या हरी आजो पत्रावळी तोपतालो. पुण हांव पत्रावळी तोपु शिकलो वास्को आसतना. बालपण म्हागेल निर्सग संपन्न अशें मायमोळे ह्या वाड्यार गेले. एक बाजुन वांयगण तर दुसरें बाजुन व्होड तळे. आनेक बाजुन व्होड रानां म्हणकी दोंगर.

गेल चवथीची खबर. आमगेल गांवात काय थोडे घरात धा वर्सान आठ वर्सान चवथ येता. तशें तेमगेल कुटुंब व्होड आनी आता सगळ्यांक आप आपलो संवसार वेगळो केल्यान अशें हे घडला हो विशय वेगळो तरी ह्या पटी आमगेल शेजारां आशिल्या घरात चवथ आशिली. तश तेमी मुंबय उरतात आणी अशें परबें आसणेक घरा येतात. तेमी बरें आठ दिवस पयलेत गावांत येयीले आणी चवथीची तयारी करु लागीले. आत शेजार धर्म म्हणलार आमी बी तेमकां मदत करु वयताले.
चवथी दोन दिवस पयल्यात आमी कारवार बाजारात तरकारी, माटोळी सामान, इतर सामान हाडुक बरोबरत गेल्ले. आमी सगळे सामान घेतले पण बरीत अशी आंगड हाळ घातली तरी पत्रावळी मेळुक तयार नात. नंतर कोण तरी सांगले थंय मीठा बाजारात मेळतल तुमकां. घेतील सामान सगळे वळखीच्या आंगडीत दवरले आनी आमी परत मीठा बाजारात गेले.
थंय दोन तीन दुकांना हाळ घातली तरी थंयीत आशिल्या एक दुकानांत सुभां दोरी, नाल्ल, राजु, धांयी बरोबर दोन धुल्ल बशिले पत्रावळी मुडे दिसले. त्या मुड्यार केन्न काळाची धुळ बशिल देवा खबर. तरी दुकादारानत विचारले नंतर सांगले हांग जरा काम चालु आशिले तेन्ना तेजेर धुळ बसला आनी आत तसो कोणत पत्रावळेत जेवु मागनात. आनी आत पत्रावळी तोपतले बी कमीत जालात. मागीर हांवे पत्रावळे मुडो जरा फाफुडलसो केलो तर ह्या पत्रावळेक पिराड्यां कुसरां ना तर चक्क बारीक हिरान तोपलात. खंयी जेवताना तो एक हिर ताळ्यांक तोपल्यार आनी गती आसा ???
वाड्यार आमगेल्या हरी आजो पत्रावळी तोपतालो. पुण हांव पत्रावळी तोपु शिकलो वास्को आसतना. बालपण म्हागेल निर्सग संपन्न अशें मायमोळे ह्या वाड्यार गेले. एक बाजुन वांयगण तर दुसरें बाजुन व्होड तळे. आनेक बाजुन व्होड रानां म्हणकी दोंगर. ल्हान धन्न गायी म्हसरांचेर जीव लागील्यान लीला मामील्या गोठ्यात जावु लीला मामीगेरत अर्ध मायतो वयतालो. ती तीन बागाचे राखण करताली. तेतुल एक बागात तर घे म्हण फणसां रुख. तर लीला मामी बरी व्होडव्होड अशी फणसां पान पुजोवन दवरताली. पत्रावळ तोपचे पयली ती पाना बरी अशी ओली कन्न दात्या पावां पोंदात चपणे घालताली. मागीर बारीक हिरान ती पत्रावळी तोपताली. थंय हांव बी शिकलो.
गोंय सोडन्न हांग पावलो. वातावरण तेत्त पुण एक कमी आशील ती तळ्यांची आनी लीला मामीली. हरी आजो सकाळी रानां वचुन कुड्यां पान हाडतालो. ती पानां बरी कडकडीत हुनात दोन दिवस तर आसर आशिले सावळेंत चार दिवस सुकयतालो. तरी हांग पत्रावळ तोपची पद्धत वेगळी. हरी आज्या बायल मोगा. ती ओले पिराड्याची पाट काडताली आनी आडवळेचेर बरी बारीक कीसरां करताली. ती इतली पातळ उरताली की जसे गोजडेक बारीक टाकें घालतात तश ही कीसरां त्या कुड्या पानाच्या पत्रावळेक दिसताली. ही कीसरां पत्रावळी धन्न मागीर गावांतल्या जात्रेक हीट तोपुक बी जाताली. पयली प्रत्येक घरात अशी कीसरां केल्लीत उरताली.
कुड्या पानां बरी व्होड आनी घसघसीत जाल्यान पत्रावळी सडसडीत करु ससार जाताले. पुण फणसां पानांची पत्रावळी करुक गिरवड खुप. बावाल पुनव जाल की हरी आज्यागेर पत्रावळी करचो मांड पडतालो. आजो मात कन्नात पत्रावळी करनालो पुण सुपात कुल्ले आंगाच्या तंबाखू चो चुरो घेवन तीनी त्रिकाळ कुड्यां विडी वळतालो आनी आमकां गायन काणी सांगतालो. आमी त्या काणेनेटार मोगा आजेक पत्रावळी करुक हात भार लायताले.
लग्नां मौसमात प्रत्येक दुकानात पत्रावळीचे घे म्हण मुडे दवरीले पळोवु मेळताले. आनी वाड्या कणकणी कोण ना तरी पत्रावळी तोपतलो उरतालोत. पत्रावळी फक्त लग्नां माटवात जेवुकुत न्ही तर इतर देवा कामाक बी वापर करताले. काय कडेन तर काल पैर पर्यंत देवाक पडी पत्रावळेचेरत काडताले. देवा घालचो चोरु सुद्धा पत्रावळेचेरत कालयताले आनी घालताले.
मधले काळात पंगाऱ्या पानांच्यो पत्रावळी बाजारात मेळु लागील्यो पुण मशीनाचेर शिवीली. पुण वाडील जेवणातलो पातळ पदार्थ पखळतालो. आनी आत मांडी मोडन्न शेंडी सोडन्न जेवचे दिवस गेले. पत्रावळी करतले बी इतिहास जमा जाते आसात. आज रानां कमी जालात. आज शिकील सवरील पिळगेंक पत्रावळेत, केळी पानांत जेवुक कमी पणाचे दिसता. आज पत्रावळी जाग्यार बाजारात प्लास्टिकाचे ताटा, पत्रावळी, बशी मेळतात. तेक लोकांली जास्त पसंती. सुपारे माडे पोयेची बी पत्रावळी मेळतात तरी ती खुप म्हारक जाल्ल्यान खप बी कमी. आज हीट बी हाँटेलात मेळता तेकां दाबण अशें हीर तोपील उरता. तशें आत पत्रावळेक तशेंत किसरां जाग्यार अशेत दाबण अशे हीर तोपतात. कालयील्या जेवणां बरा तो पोटात गेल्यार आनी माणसुकी ना.
आज पत्रावळी इतिहास जमा जाते आसा. पुण ज्या पिळगेंन ह्या पत्रावळी चेर भुस मारला, पायस भुरकेला. ती मजा आयच्या पिळगेंक बुफे जेवणात मेळची ना. आत गांव देवळाच्या वनभोजनाक सुद्धा कागदाची कींवा प्लास्टिकांची पत्रावळी नदरेत पडता. नवें पिळगेचो रानांकडे, आपल्या गांवच्या निर्सगाकडे संबधच तुटला. जंय पयलेचे पिळगी निसर्गाकडे एकरुप जाल्ली ती पिळगी बी ना आणी ती पत्रावळी बी उल्लीत ना.

संदेश बांदेकार
9480790172