मो. दाल्गाद : कोंकणीचो म्हापुरूस, शिक्षणाचें भांडार

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

तो कोंकणी भाशेक मराठीची बोली म्हूण मानूंक कसोच तयार नाशिल्लो. त्या संबंदान ताणें 1917 वर्सा 11 लेख बरोवन कोंकणीची विशेशताय सांगली.

मॉन्सिग्नोर सेबास्त्यांव रुदोल्फ दाल्गाद हो कोंकणीचो म्हापुरूस, पंडीत, शिक्षण तज्ञ, विद्यापीठ प्राध्यापक, देव- शास्त्री, संस्कृतीक अभ्यासक, विचारवंत, अणकारपी, सोद-वावर करपी, कोंकणीचें एक शिक्षणीक भांडार आनी जेजुचो पाटलावदार पाद्री. ताका खूब भासो येताल्यो, पूण कोंकणी आनी पुर्तुगेजीचेर ताचो आगळो मोग आशिल्लो. ताणें जिविताच्या म्हत्वाच्या काळांत कोंकणी खातीर खूब त्याग केले आनी निस्वार्थीपणान वावर केलो. व्याकरण आनी शब्दकोश ह्या मळार ताचें मोटें योगदान. कोंकणी लोका मेरेन पावची आनी लोकान तिचो बरे तरेन वापर करचो हो ताचो हावेस आशिल्लो. आपल्या साबार पुस्तकांतल्यान ताणें रोमी लिपी आनी नागरी लिपी एकठांय हाडपाचोय वावर केलो. ज्या काळार कोंकणीक मान नाशिल्लो, कोंकणींतल्यान अधिकृत रितीन कितेंय करप अवघड आशिल्लें, त्या काळार ताणें कोंकणीचे बुनयाचे चिरे घट लावपाचो यत्न केलो आनी बऱ्याच प्रमाणांत तो यशस्वी थारलो.  अश्या म्हान मनशाचो 171वो जल्मदिस, फाल्यां 8 मायाक दरेक कोंकणी मनीस मनयता, तांतूंत आमीय सहभागी जातात.

वळख

मॉन्सिग्नोर दाल्गाद हाचें पुराय नांव सेबास्त्यांव रुदोल्फ दाल्गाद. ताचो जल्म बार्देसांतल्या आसगांव गांवांत 8 मे,  1855 वर्सा जालो. आंब्रोसियो लुईस दाल्गाद आनी रोजा फ्लोरिंदा द सौजा हांचो तो पूत. ताचें मुळावें शिकप आसगांवां जालें. उपरांत म्हापश्यां तो फ्रेंच, पुर्तुगेज, लॅटीन भाशां बराबर फिलोजॉफी शिकलो. हाचे उपरांत तो रायतुरचे सिमिनारींत पाद्रीपणाचें शिकप घेवंक भरती जालो. थंयच ताका कोंकणी भाशेचो मोग जालो. ताणें 1881 वर्सा याज्ञीकी माखणी घेतली आनी मोंते द गिरीच्या कपेलांत आपलें पयलें मीस भेटयलें.

रोखडेंच रोमा शारांत फुडलें शिकप घेवपाचो ताका योग आयलो. तो रोमाक पावलो तेन्ना सुमार तीन सुमाना भितर तो इतालियन भास शिकलो. दिसाक सुमार 18 वरां तो वावर करतालो आनी शिकतालो. वर्गांत नेमान हाजीर जायनासतना लेगीत ताणें 1884 वर्सा धर्मीक कायद्याशास्त्रांत (कॅनन) ‘डॉक्टरेट’ पदवी जोडली.  रोमांत तो आपल्या सांगात्यां कडेन कोंकणी भाशेंतूच उलयतालो, हें विशेश.

दाल्गादाचें खाशेलेपण

भाशा शिकपाचें ताच्यांत खाशेलेपण आशिल्लें. ताणें सिंहली, बंगाली, कन्नड, मराठी, मल्याळम, संस्कृत आनी हेर भारतीय भाशा शिकून काडल्यो. भाशा- भाशां मदें कितें सोयरीगत आसा, व्याकरणाचें कशें घेवप- दिवप जाता, कसलीं वेगळेपणां आसात, दरेके भाशेची विशेशताय कितें, हाचेर ताणें खोल अभ्यास केलो. तेन्नाच ताका कोंकणी भाशेचें खाशेलेपण समजलें आनी कोंकणी ह्या भाशां बराबर बसता हाचो ताका अदीक अभिमान भोगलो. तो एक हुशार वक्तो आशिल्लो. देखून देवाचें उतर परगटूंक ताका खासा मागणी आशिल्ली. ताचे सेर्मांव चड करून कोंकणी भाशेंत आसताले. कित्याक ताका आपलें उतर भौसा मेरेन पावोवंक जाय आशिल्लें. तो जाणा आशिल्लो कोंकणी भाशेंत देवाचें उतर प्रगट केल्यारूच तें चडावत लोकां मेरेन पावता म्हूण.  हे खातीर ताणें आपल्या बराबरच्या हेर पाद्रींक सोंपेपण जावंचें म्हूण कोंकणी- पुर्तुगेज आनी पुर्तुगेज- कोंकणी अशे दोन म्हत्वाचे शब्दकोश रचले.  इतलेंच न्हय तर ताणें रायतुरचे सिमिनारी खातीर एक निधी एकठांय केलो आनी ताचें जूर (व्याज, कळंतर) कोंकणी भाशा शिकोवपा खातीर खर्च करपाची विनवणी केली. आयज आमचे मदें असले कोणूय निसुवार्थी मनीस आसात जाल्यार आमी तांकां चेपें काडूंक फावो.

खाशेलो वावर

दाल्गादान खूब म्हत्वाचो वावर केलो तांतूंत भारतीय झाडांचीं नांवां आशिल्लो ‘ग्लोसारियो लुसो- आसियाटिको’,  कोंकणी भाशेंत पर्याय दिल्ल्या तपशिली रुपाचे पुर्तुगेज वाक्प्रचार, पुर्तुगालाक आसतानाच आपल्या निमाण्या दिसांनी कोंकणी ऑपारींचें एक संकलन ‘फ्लॉरिलेजियो दॉस प्रॉवेरबियोस कोंकानीस’ जांतूंत पुर्तुगेजींत अणकार केल्ल्यो 2127 ऑपारी आसात, असल्या गजालींचो आस्पाव जाता. तो कोंकणी भाशेक मराठीची बोली म्हूण मानूंक कसोच तयार नाशिल्लो. त्या संबंदान ताणें 1917 वर्सा 11 लेख बरोवन कोंकणीची विशेशताय सांगली. ही ताची बरपावळ पणजे सॅन्ट्रल लायब्ररींत सांबाळून दवरल्या. 

ह्या वावरा भायर दाल्गादान साबार पुस्तकां बरयलीं. ‘दिसियोनारियो कोंकानी- पुर्तुगेज’, ‘दिसियोनारियो पुर्तुगेज- कोंकानी’ आनी ‘ग्रामाटिका दा लिंग्वा कोंकानी’ हीं कोंकणी भाशेच्या विकासा खातीर खूब म्हत्वाचीं पुस्तकां थारलीं. हितोपदेश – उपयोगाची शिकवण (1897) हें संस्कृत भाशेंतलें पुस्तक ताणें पुर्तुगेजींत अणकारलें. दाल्गादोचें दुसरें अणकारिल्लें पुस्तक जावन आसा, हिस्टोरिया द नल ए दमयंती (1996) आनी तिसरें रुदिमेंतोस दा लिंग्वा संस्कृतिका (1920).   

ताच्या नांवान 1988 वर्सा दाल्गादो कोंकणी अकादेमी स्थापन जाली आनी ती दर वर्सा ताचो जल्म दीस ‘दाल्गादो दीस’ म्हण मनयता.  ताच्याच नांवान दाल्गादो साहित्यीक, संस्कृतीक, रोमी कोंकणी सेवा पुरस्कार आनी तरणाटो पुरस्कार अशे पुरस्कारूय स्थापन करून, ते वर्साच्या वर्सा तोलामोलाचो वावर केल्ल्यांक भेटयतात. गोवा कोंकणी अकादेमीन आपलें वाचपघर दाल्गादाक ओंपलां. ताच्या गांवघरा आसागांवां ताच्या घरा कडेन वतल्या रस्त्याक नांव दिलां ही एक बरी गजाल. 

मान- भोवमान

मॉन्सिग्नोर दाल्गादाची हुशारकाय वळखून ताका मानातुरे लाभल्यात ते अशे :

1984 वर्सा, पाप सायबाचो “गुटाचो मदतनीस” (मॉन्सिग्नोर); 1896 वर्सा, कोयंब्रा संस्थेचो भागेली; 1904 वर्सा, पाप सायबाचो ‘घरचो धर्मध्यक्ष’; 1907 वर्सा, लिसबोआ विद्यापिठाचो ‘प्रॉफेस्सर ऑफ संस्कृत’; 1911 वर्सा, लिस्बोआचे विज्ञान अकादेमीचो पत्रवेव्हारी वांगडी; 1917 वर्सा, लिस्बोआ विद्यापिठाची डॉकटरेट ऑफ लॅटर्स पदवी; 1921 वर्सा, लंडनचे रॉयल एसियाटीक सोसायटीचो भागेली; 1922 वर्सा, लिस्बोआचे विज्ञान अकादेमीचो पूर्ण वांगडी. आनिकूय साबार मान- भोवमान ताका फावो जाल्यात.

सोंपयतना… 

मॉन्सेग्नोर दाल्गादान आपल्या जिविताचीं निमाणीं 10- 12 वर्सां खूब कश्टांत सारलीं. 1911 वर्सा ताचो एक पांय कातरचो पडलो आनी 1915 वर्सा दुसरोय पांय कातरचो पडलो. पूण अपंगूळपणांत ताणें निराशीपणाक आपणाक आफडूंक दिलें ना. ताच्यान चलूंक- भोंवूंक जायनाशिल्लें, तरी ताणें दिसाक 12 वरां साहित्यीक वावर केलो. तो  गोंयांत जल्मलो आनी कोंकणी खातीर वावुरलो, पूण ताका मरण मात  4 एप्रील, 1922 दिसा लिस्बोआक फावो जालें. कोंकणी खातीर केल्ल्या वावराची ताका योग्य पावती मेळ्ळ्या काय? असल्या म्हान मनशांची सरकारानूय दखल घेवप बरें.  ताचो एक पुतळो उभारप वायट गजाल न्हय. ताचे बराबर आनीक जायत्या कोंकणी म्हालगड्यांचे ऑत्मे आपल्या योगदानाचे पावतेक रावतात, आमचें काळीज तांचे खातीर उगतें करुंया. 

– विन्सी क्वाद्रूस, राय, साश्ट

मो. – 9822587498