आवाजाचे गुणधर्म आनी तंत्रज्ञान निर्मिती

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

आ वाज आनी स्वरांचो मेळ जुळून येता तेन्ना संगीत निर्माण जाता. मजा पळयात, संगिताचे सात स्वर. पूण तांणी संगिताक जी विविधताय दिल्या ती आयकल्यार अजाप जाता. आवाजाचीं परिमाणां तीन. स्वर (pitch), तिव्रताय (intensity) आनी विशेश गूण (tone). पीच लहरीच्या कंपन- संख्येचेर (frequency) तर तिव्रताय तिच्या विस्ताराचेर (amplitude) थारता. तर आवाजाचो विशेश- गूण लहरीच्या स्वरूपाचेर अवलंबून आसता. ‘सा’ हो एकच स्वर आसलो तरी ताचे गूण वेगवेगळे आसूं शकतात. तशेंच बायलांचो आवाज आनी दादल्यांचो आवाज हातूंत फरक आसता. हें सगलें आवाजाच्या विशेश गुणाचेर आसता.
आवाजाची तिव्रताय डेसीबॅल (dB) ह्या मापांन मेजतात. घरांत जेन्ना आमी बोवाळ जालो, अशें म्हणटात. तेन्ना आवाजाची तिव्रताय सादारण 45 ते 55 डेबॅ आसता. चड वयल्या आवाजाकडे खूब वेळ संपर्क आयल्यार भलायकीचेर वायट परिणाम जातात. जाण्टे लोकांक बोवाळ मात्तय सोंसना. मनीस सादारण 120 डेसीबॅल आवाज सोंसपाक शकता. 140 डेबॅ वयर त्रास करपी थारता. दोगां जाणां मदलें संभाशण 50 डेबॅ तर व्हक्युम क्लिनराचो आवाज 80 डेबॅ आसता. विमानाचो 120 डेबॅ परस चड आसता. लागीं लागीं सगल्या राष्ट्रांनी आवाजाचे तिव्रतायेचेर मर्यादा घातल्यात.
आवाजाच्या लहरींच्यो कंपन-संख्या हें मुखेल परिमाण आसा. मनशाच्या कानांक थारावीक लहरी आयकूंक येतात. तांची रेंज 20 हटर्झ ते 20000 हटर्झ हांचे मदीं आसता. 20000 हटर्झ वयर लहरी आमच्या कानांक आयकूंक येनात. अश्या लहरींक अल्ट्रा-सोनीक आवाज म्हणतात.
आवाज हें रोगाचें निदान करपाचें पयलें माध्यम आसा. आयुर्वेदीक दोतोर नाडीच्या ठोक्याचो आवाज आयकतात तर ऍलोपॅथी दोतोर काळजाचे आवाज आयकून रोगाचे निदान करतात. दोतोराच्या गळ्यांत सदांच स्तेथोस्कोप दिश्टी पडटा. स्तेथोस्कोपा बगर दोतोराचे काम चलना. आतां तर दोतोरांच्या हातांत अत्यंत आधुनिक तंत्रज्ञान आयलां. तें म्हणजे अल्ट्रा-सोनीक टॅक्नोलॉजी. अल्ट्रा-सोनीक म्हणजे चड फ्रिक्वेसीच्या तरंगाचे आवाज.
अल्ट्रा-सोनीक आवाजाच्यो लहरी आमच्या मासांतल्यान आरपार वतात आनी इको जावन परत्यो येतात. त्यो कम्प्युटर एकठांय करुन इमेज तयार करतात. वैजकी शास्त्रांत ताचो बरो उपेग जावपाक लागला.
हेंच तंत्र दर्याची खोलाय आनी पृश्ठभागाची नियाळणी करपाक वापरतात. ताका सोनार म्हणटात. SOund NAvigation And Ranging अशें SONAR हें उतर आयलां. अल्ट्रा-सोनीक लहरी उदक सोशून घेनात आनी ते खातीर तांची उर्जा उणें जायना. ह्यो लहरी दर्याचे पृश्ठभागाचेर आपटून परतून येतात. हो वेळ मेजून दर्याची खोलाय मेजतात. ह्या तंत्राक इकोलोकेशन (echolocation) म्हणटात. रात-वागोळें अशेच तरेन आपली वाट आनी भक्ष्य सोदतात.
जर एक वाहन हॉर्न वाजयत व्हड स्पिडीन तुमचे मुखा वयल्यान गेलें तर तें लागीं पावतना कानखिळी बसता तसो आवाज जाता. ताका डॉप्लर इफेक्ट (Doppler Effect) म्हणतात. ताचे फाटलें शास्त्रीय कारण अशें, हॉर्न मारपी वाहनाच्यो लहरी मनश्याच्या कानांत पावतात. जर ते वाहन नेटान येता तर तेन्ना त्यो लहरी आंकुचन (compress) जातात आनी आवाजाची कंपन संख्या (फ्रिक्वेंसी) वाडटा. आवाजाचे स्वर ताचे कंपन संख्येचेर आसता. ह्याच तत्वाचो उपेग करून काळजांतलें रक्ताचे घोळप तपासपाक मेळटा. ताकाच इको कार्डिओग्राम म्हणतात. तशेंच ट्राफीक पुलीस वाहनांचो वेग तपासतात. खगोलशास्त्रज्ञांक तर तें वरदानच थारला. तार्‍यांचो वेग मेजपाक ह्याच तत्वाचो उपेग करतात.
आवाजाक एका जाग्या वयल्यान दुसरे कडेन धाडपाचें तंत्रज्ञान विकसीत केलें. तेन्ना संचार क्रांतीचो आरंभ जालो. हें मनीस जातीक एक वरदानच आशिल्लें. अलेक्झांडर बेलान टेलिफोन हें यंत्र तयार करून मनशाचीं उतरां धाडपाची किमया करून दाखयली. संवसारांतली ही एक क्रांतिकारी घडणूक आशिल्ली. कुटुंबांतली एकादी व्यक्ती घरा भायर गेल्ली आसत तर पयलीं ताचो हुस्को करत बसले बगर वा देवाक गार्‍हाणें घालत बसले बगर तरणोपाय नाशिल्लो.
मार्कोनिन रेडिओ लहरींचो सोद लायलो. हेर शास्त्रज्ञांनी ताचेर मनशाचीं उतरां बसयल्ली आनी मनशाचो आवाज रेडिओ ह्या साधना मार्फत घराघरांनी पावयलो. जगांतल्यो ताज्यो घडामोडी लोकांक कळपाक लागल्यो. पयलींच्या तेंपार संगिताच्यो मैफली राजदरबारांत वा सावकारांच्या वाड्यांनी जाताल्यो आनी ताचो उपभोग समाजांतल्या वयल्या लोकांक मेळटालो. आयज रेडिओ तंत्राक लागून घराघरांनी संगिताच्यो मैफिली आयकुपाक मेळटात. आपल्या आवडत्या गायकाचे गायन आयकुपाची संद दर एकल्याक मेळपाक लागली. आयज हें टेलिफोन तंत्र कितलें प्रगत जालां हें सांगपाची गरज ना.
ते उपरांत मोबयल आयलो आनी संचार क्रांतीत व्हड उदरगत जाली. मनीस संस्कृतायेन व्हड बदल जाले. मोबायल आयचे जिणेंतल्यान वेगळो करपाक शकना असो वांटो जाला, मोबायल नासत तर मनशाक शेणिल्ले भशेन जाता. परदेशांत आशिल्ल्या आपल्या भुरग्याची वासपूस आयज दीसपट्टी मेळपाक लागल्या.
विज्ञानान आनीक एक व्हड किमया करून दाखयल्या ती म्हणल्यार, आवाजाक बंदिस्त करुन दवरप. एडिसनान आवाजाच्यो लहरी एका लाखेच्या सिंलिंडराचेर सांठोवन दवरपाचे तंत्र सोदून काडलें. रोखडेंच हें तंत्रज्ञान तबकडीचे रुपांत आयलें आनी ग्रामाफोन हे साधन घरांघरांनी पावलें. उपरांत मॅगनेटीच्या रुपांत कॅसेट प्लेयर, सिडी, डिवीडी, आयपॅड अशें विगंडविंगड रुपांत ह्या तंत्रज्ञानाची उदरगत वाडत गेली. आयज आमचे कडे आवाजाचे भांडार भरुन आसा. तशेंच आयच्या संचार क्रांती खातीर समाज खंय पावला हें वेगळे सांगपाची गरज ना.
आवाज मनीसजातीक वरदान आसा. पांच ज्ञानेंद्रियां मदीं आवाजाची संवेदना ही मनीसजातीची मोलादीक देणगी आसा. आवाज माध्यमांतल्यान मनशान भाशा तयार केली. भाशा ही मनीस संस्कृतायेचो पयलो पांवडो आसा. पूण जेन्ना खंयच्याय तंत्रज्ञानाचो अतिवापर आनी गैरवापर जाता तेन्ना प्रदुशण जातलेंच. सद्या आवाज प्रदुशण हो खूब म्हत्वाचो मुद्दो जाल्लो आसा. आंतरराष्ट्रीय पांवड्यार ताचेर विचार जाता. लोकांच्या सहकार्या बगर आवाज प्रदुशणाचेर नियंत्रण दवरप शक्य जावंचें ना. तेन्ना संगितांतल्यान लोकांमदीं आवाजाचें शास्त्र शिकोवया आनी आवाज प्रदुशणा आड आवाज उठोवया.

विज्ञानदूत श्रीकांत शंभू नागवेंकार
9096512359