विज्ञान प्रसारक डॉ जयंत नारळीकर

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

आयज विज्ञान दीस. ते निमतान एका म्हान शास्त्रज्ञाची ही वळख.

आंतरराष्ट्रीय नामना मेळयिल्ले खगोलशास्रज्ञ, विज्ञान लेखक, विज्ञान प्रसारक डॉ जयंत नारळीकर हांकां कोण वळखन? शांत सभावाचे, मोठेपणाचो मात्तूय गर्व वा अहंकार नाशिल्लें तें एक व्यक्तीमत्व. तांचो जल्म 19 जुलय 1938 दिसा कोल्हापूरा जालो. तांचे बापुय विष्णु वासुदेव नारळीकार हे गणिततज्ञ आसले आनी वाराणसीच्या बनारस हिंदू विद्यापीठांत गणित विशयाचें अध्ययन करताले. तांची आवय सुमती विष्णु नारळीकर ही संस्कृत अभ्यासक. डॉ नारळीकरांचे मुळावें ते महाविद्यालयीन शिक्षण बनारसांत जालें. उच्च शिक्षण घेवपाक ते केंब्रिज विद्यापीठात गेले. थंय तांणी बीए, पीएचडी, एमएस्सी अश्यो साबार पदव्यो मेळयल्यो. पी.एचडी खातीर तांकां शास्रज्ञ फ्रँड हॉयल हांचें मार्गदर्शन मेळ्ळें. 1963 वर्सा खगोल भौतिकशास्त्रांत संशोधन करून तांणी विशेश अशी डॉक्टरेट मेळयली. 1972 वर्सा भारतांत तांणी टाटा इंस्टीट्यूट ऑफ फंडामेंटल रिसर्च हांगा अध्यापनाचें काम केलें.
डॉ. जयंत नारळीकर हांणी आपले मार्गदशक प्रा हॉयल हांच्या बराबर संशोधनाचें काम केले. तांचे संशोधन क्वाटम इलेक्ट्रो- डॉयनामिक्स म्हणून नावारूपाक आयलें आनी या संशोधनाक जागतिक मान्यताय मेळ्ळी. संशोधन, अध्यापन वांगडा तांणी विज्ञानाचोय प्रसार केलो. लेख, कथा, कांदबरी, भाषण, चर्चासत्र ह्या माध्यमांतल्यान तांणी विज्ञानाचे गिन्यान लोकप्रीय केले. तांणी हिंदी इंग्लीश आनी मराठींत विज्ञान विशयाचेर लेखन केलें. ह्या लेखनांत खगोल, भौतिक, गुरुत्वाकर्शण ह्या विशयांचेर वैज्ञानिक दृष्टीकोन वापरून सत्तर पुस्तकां प्रसिद्ध केलीं. विज्ञानाचो प्रसार करपाक तांणी दुरदर्शनाचेर कार्यक्रम केले. पुण्या आनंद विद्यापीठ पांवड्याचेर खगोल शास्त्र आनी खगोलभौतिक शास्त्र केंद्र आयुका उबें करपाक डॉ नारळीकरांचो खूप हातभार लागला. थंय तांणी न्यूटनाच्या अॅपलाच्या झाडाची एक खांदी हाडून लायिल्ली. तिका आपोल पसून जाल्लें.
डॉ जयंत नारळीकरांक तांच्या योगदानाक लागुन पदमविभूषण, पद्मभुषण आनी आंतराष्टीय पुरस्कारुय मेळ्ळे. 1996 वर्सा विज्ञानाच्या गिन्यानाक लागून तांका युनेस्को कलिंग पुरस्कार फावो जालों. आनी 2004 वर्सा तांका फ्रँच खगोलशास्त्रीय सोसायटी कडल्यान प्रिक्स ज्यूल्स जॅन्सेन पुरस्कारुय मेळो. विज्ञानाचो प्रसार करताना सर्वसामान्य मनश्यांच्या मनात वैज्ञानिक दुश्टीकोन तयार करपाक डॉ. जयंत नारळीकर सदांच प्रयत्नशील आसताले. ह्या शास्रज्ञाक लागुन आमचो भारत देश वैज्ञानिक मळार आजूनय वावर करीत आसा.

विज्ञान दीस ः प्रेरणा दिवपी उत्सव
राश्ट्रीय विज्ञान दीस दर वर्सा 28 फेब्रुवारीक मनयतात. 1928 वर्सा ह्याच दिसा शास्त्रज्ञ सी. व्ही. रमण हांणी रमण इफेक्ट ह्या सोदाची घोशणा केल्ली. ह्या सोदाक लागून ताका 1930 वर्सा नोबॅल पुरस्कार मेळ्ळो. ताच्या वावराच्या उगडासाक भारतांत 1986 सावन विज्ञान दीस मनयतात.
समाजांतली शास्त्रीय वृत्ती वाडोवप, अंधश्रद्धा पयस करप आनी विज्ञान, तंत्रगिन्यानाची जिज्ञासा निर्माण करप हो विज्ञान दिसाचो मुखेल हेत. ह्या दिसा शाळा, म्हाविद्यालय आनी संशोधन संस्थांनी विज्ञान प्रदर्शनां, निदर्शनां, व्याख्यानां आनी सर्ती आयोजीत करतात. विद्यार्थी आनी तरणाटे नवनिर्माण आनी संशोधन करपाक प्रेरीत जातात.
विज्ञान दिसाचें म्हत्व आयज वाडलां, कारण आर्विल्ल्या संवसारांत तंत्रगिन्यान, वैजकी, पर्यावरण संरक्षण, अंतरिक्ष संशोधन ह्या मळार विज्ञानाची भुमिका खूब म्हत्वाची आसा. शास्त्रीय पद्दत आपणायल्यार समाज चड फुडारिल्लो, तर्कशुद्ध आनी जबाबदार जाता. देखून विज्ञान दीस हो फकत उगडासाचो दीस न्हय, तर गिन्यान आनी प्रगती कडेन व्हरपी प्रेरणादायी उत्सव.

प्रा. किशोर वासुदेव वझे
नागेशी