भांगरभूंय | प्रतिनिधी
संवसारीक आवय भाशा दिसा निमतान… भारतांतल्यो 244 भाशा धोक्यांत आसात. तातूंतल्यो 30 भाशा गंभीर धोक्यांत, जाल्यार….
आंतरराष्ट्रीय आवय भाशा दिसाचें अंदूं रुप्यां वर्स! देखून अंदूं वर्साचो विशय, “ मेक लँग्वेजेज कावंट फॉर सस्टेनेबल डॅव्हलपमेंट”. आमी आंतरराष्ट्रीय आवय भाशा दीस मनोवप खूब म्हत्वाचें. कारण, आयज आमच्या विचार आनी उतरांक आकार दिला त्या भाशांचो सन्मान करतात, ज्या भाशाांनी. न्हय फक्त संवादान, तर संचार साधनांच्या परस भाशा ही अस्मितायेची व्याख्या आसता. ती दरेका व्यक्तीक समाजा कडेन जोडटा. पूण खंतीची गजाल म्हणल्यार जी भाशा सांस्कृतीक विविधताय तिगोवन दवरता तिचेरूच आयज संकश्ट आयलां. युनेस्कोचे भाशांचे जाणकार एटलस हांच्या मतान, संवसारांतल्यो सुमार 7 हजारां वयर भाशा विलुप्त जावंक शकतात. भाशीक विविधतायेचें भांडार आशिल्ल्या भारताक ह्या संकश्टान अदीक रेवाडो घाला. फाटल्या पन्नास वर्सांत, देशांतल्यो 220 हजारां वयर भाशा लुप्त जाल्यात. आनीक 197 भाशा ना जावपाची भिरांत उप्रासल्या.
भारतात कांय मैलांचेर भाशा, बोली, भेस, खाण आनी संस्कृताय बदलता. संविधानाचे 8 वे अनुसुचींत 22 भाशाांक अधिकृत मान्यताय आसा. पूण हांगा 780 परस चड भाशा उलयतात असो अदमास आसा. पूण हालींच जाल्ल्या, जागतीकीकरण, शारीकरण, आनी शिक्षण वेवस्थेच्या परिणामांक लागून जायत्यो ल्हान आनी आदीवासी भाशा नेटान ना जावंक लागल्यात. युनेस्कोच्या रिपोर्टा प्रमाण, भारतांतल्यो 244 भाशा धोक्यांत आसात. तातूंतल्यो 30 भाशा गंभीर धोक्यांत, जाल्यार 55 भाशा 100 टक्के धोक्यांत आनी 33 असुरक्षीत आसात.
धोक्याचीं कारणां
सगल्यांत व्हडलें कारण म्हणल्यार मुखेल भाशांचें वर्चस्व. हिंदी, इंग्लीश आनी प्रादेशीक भाशा शिक्षण, मिडिया, आनी रोजगारां पासत गरजेच्यो आसात. ल्हान भाशा उलोवपी, खास करून आदिवासी समाज अर्थीक संद सोदपाक शारांनी वतात. जंय तांचे आवय भाशेचें कांयच स्थान नासता. तांची भुरगीं शाळांनी मुखेल भाशांनी शिकतात. जाका लागून घरांत आवय भाशांचो वापर उणो जाता. युनेस्कोच्या परिभाशेच्या मतान, भुरगीं घरांत आवय भाशा शिकनांत. जाल्यार भाशा ‘निश्चीतपणान धोक्याची’ मानतात. देखीक, उत्तर – पूर्व भारतांत तिब्बल – बर्मन भाशा कुळांतल्यो भाशा अर्द धोक्यांत आसात.
1 अका – बो भाशा (अंदमान जुंवो)
अंदमानाच्या अका- बो, जुंव्या वयली एक पुर्विल्ली भाशा. 2010 ह्या वर्सा, निमणो उलोवपी बो आ सिनियर हांच्या मरणान ती विलुप्त जाली. ही ग्रेट अंदमानी कुळांतली आनी हजारांनी वर्सां पोरणी भाशा आशिल्ली. हे भाशेंत दर्यांतली जिवावळ, रानां आनी हवामान हांचो एक आगळोच शब्दकोश आशिल्लो. वसणुकवादी प्रभाव, रोग आनी संस्कृतीक आक्रमण हे तिचें नश्ट जावपाचें कारण म्हणूं येता. युनेस्को आनी भारतीय भाशा शास्त्रज्ञांच्या संवर्धनाच्या यत्नांतल्यान कांय रेकॉर्डिंगां जाल्यांत. आतां ती भाशा इतिहासाच्या पुस्तकांनी जिवीत आसा.
2 . कोरो भाशा (अरुणाचल प्रदेस)
कोरो भाशा अरुणाचल प्रदेशांत फक्त कांय वेंचीक लोकूच उलयतात. चीन- तिबेटी कुळांतली ही भाशा प्रादेशीक भाशांक लागून धोक्यांत आसा. हे भाशेंत दोंगरी जिवीत, वनस्पती, लोक संगीत हांची उतरावळ आसा. जागतिकीकरण आनी शिक्षणांत इंग्लीश आनी हिंदीचें वर्चस्व आशिल्ल्यान, भाशेच्या अस्तित्वाक धोको निर्माण जाला. भाशाशास्त्रज्ञ डेव्हड हॅरिसन हांणी ताचें दस्तावेजीकरण केला. थळावे एनजीओ हे भाशेक वाचोवंक अॅप तयार करतात.
तुरी, बिर्जिया, बिरहोर (झारखंड)
झारखंडांतल्यो तुरी, बिर्जिया, बिरहोक आनी असूर, माल्टो ह्यो भाशा सोंपपाचे वाटेर आसात. त्यो उलोवप्यांचो आंकडो सतत देंवत आसा. तांकां सांबाळपाचे यत्न जाले नात जाल्यार तांचें अस्तित्व काबार जातलें. झारखंडाच्या मध्य विद्यापिठांत संशोधन करपी प्रा. रजनीकांत पांडे सांगतात, 500 तुरी उलोवपी, 6,700 बिर्जिया उलोवपी, 6 हजार बिरहोर उलोवपी, 20 हजार माल्टो उलोवपी, आनी 20 हजार असूर उलोवपी आदिवासी उरल्यात. आमचे संशोधक ह्या समाजा विशीं म्हायती सदांच एकठांय करतात. भाशा उलोवपी जमाती सादारणपणान गुमला, लातेहार, चैनपूर ह्या पयसुल्ल्या वाठारांनी आसात. प्रा. चामू कृष्ण शास्त्री हे आदिवासी भाशांचे उदरगती खातीर शब्दकोशय तयार करतात. ह्या भाशांतल्या उतरांचें हिंदींत रुपांतर करपाचे यत्न सुरू आसात. पूण यूजीसीच्या निधीक लागूनय ह्या यत्नांक आडमेळीं येतात. एक वर्सा खातीर यूजीसीन निधी दिल्लो, पूण आयज मेरेन तो चालीक लावंक ना. जाका लागून संशोधन कामाचेर परिणाम जावपाक लागला. ह्या भाशांच्या संरक्षण आनी प्रचाराचे दिकेन अर्थपूर्ण यत्न केल्यार गुपीत उरपी सैमा संबंदीत जायत्यो गजाली निसंशयपणान उजवाडाक येतल्यो. आदीवासी समाज सैमाक खूब लागीं आसता. तांची भाशा सैम समजून घेवपाक अचुकताय दिता. अशें संशोधकांनी स्पश्ट केलां.
ग्रेट अंदमानी भाशा
ग्रेट अंदमानी हो जायत्या वेगळ्या वेगळ्या भाशाांचो पंगड आशिल्लो. पूण आतां फक्त धा परस उणे लोक मिश्रीत रुपांत उलयतात. तातूंतल्यो मूळ भाशा लागीं- लागीं ना जाल्यात. अंदमान लोकांची खरी मूळ भाशा 60 हजार वर्सां आदली खंय. तातूंत सैमा विशीं आनी अध्यात्मीक विश्वांतलीं उतरां आशिल्लीं. स्थलांतर, दुयेंसां आनी संस्कृतीक दबावाक लागून तिचो नाश जालो. अंदमान प्रशासन आनी एनजीओ भाशा, शाळा रिवायटलायजेशन प्रोजेक्ट चलयतात. जशे परीं भाशा आनी स्कूल हांचे रिकॉंर्डींग. पूण उलोवपी चडशे जाणटे लोक आसात. तरणाट्यांनी हे भाशे कडेन आडनदर केल्या.
माझी भाशा (सिक्किम)
‘माझी भाशा’, ही सिक्किमाची आदिवासी भाशा आशिल्ली. जी 2016 ह्या वर्सां 80 पिरायेचे खत बहादुर माझी हांच्या मरणा उपरांत सोंपली. इंडो- आर्यन कुळांतले हे लोक मुखेलपणान माझी उलयताले. तातूंत लोककथा आनी शेतकी गिन्याना संबंदी ज्ञान गिरेस्त आशिल्ली. माझी भाशा धोक्यांत येवपाचें कारणां म्हणल्यार तरणाटी पिळगेक हिंदी आनी नेपाळी भाशेची आवड. आवय भाशेंतल्यान शिक्षणा कडेन आडनदर. माझी भाशा तिगोवपा पासत सिक्कीम सरकारान कांय दस्तावेजीकरण करपाचो वावर आतां हातांत घेतला.
सोंपयतना…
सगल्यो भाशा फक्त संवादाचें साधन न्हय, तर शेंकड्यांनी वर्सांची पोरणी संस्कृताय, परंपरा आनी गिन्यांनाचेंय भांडार जावन आसा. धोक्यांत आयिल्ल्यो भाशा वाचोवपा पासत तांचें दस्तावेजीकरण करतना, शब्दकोश, व्याकरण तयार करप, डिजिटल रेकॉर्डीग तेच भशेन शिक्षणांत वापरप, तशेंच थळाव्या समुदायांत संवादांत पुररुज्जीवन करप गरजचें आसा. भारत सरकाराची एसपीपीर्इएल येवजण, डिजिटल तंत्रगिन्यानाचो वापर, लोककथा संकलन, भुरग्यांक तांची आवयभाशा शिकोवप अशे उपक्रम चालीक लावंक जाय. तेच भशेन डिजिटल प्लॅफॉर्म, एप्लिकेशनां आनी सोशय मिडिया वरवीं थळाव्या भाशांचो प्रचार, सांस्कृतीक कार्यावळींक चालना दिवप, लोककथा, गितां, परंपरीक कले वरवीं भाशा जिवीत दवरूं येतात.
सरकारी संरक्षण आनी निती भारत सरकारा वतीन, “भारताच्या लुप्त जावपी भाशांचें संरक्षण” येवजणेचो उपेग करून भाशा सांबाळूंक जाय. इतलेंच!
विशाल सिनाय खांडेपारकार
8080622370
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
