भांगरभूंय | प्रतिनिधी
देवी लयराई आवय म्हजी
गोमंतकाची राखण करणारी
पुजल्या कळश्या रूपांत
नटल्या पाचव्या रंगान
करून मोगऱ्या कळ्यांचो श्रृंगार
नमन तुका करता माये
आई म्हजे कळस स्वरुपिणी…
गोंय हें आपल्या गिरेस्त संस्कृतायेंत आनी परंपरेंतल्यान खोलायेन रुजिल्लें उत्सवांचे राज्य. ह्या माणकुल्या राज्यांत देव देवतांची सासाय व्हड. गोंयच्या सैमांत सोबीत आनी सुंदर अशें भव्य दिव्य देवूळ शिरगांवचे भुंयेर वसलां तें म्हळ्यार आदिशक्ती श्री लयराई आईचें. दर वर्सा वैशाख म्हयन्यांत येवपी गोमंतकाची फामाद आनी व्हड जात्रा म्हळ्यार लयराई देवीची होमखंडी जात्रा. ही जात्रा म्हणल्यार देवीच्या भावार्थन भिरिल्ली जात्रा. मोगऱ्या कळ्यांच्या रुपान आमकां तिचें दर्शन मेळटा. संवसार पाडव्या सावन पुराय गोंयांत देवी लयराईचे जात्रेची उमळशीक गोंयकारांच्या मनांत जागृत जाता आनी आईचे भक्त जात्रेचे तयारेक लागतात.
चैत्र पंचमी दिसा होमखंडाच्या पवित्र भुंयेर लांकडाचो पयलो भरो दवरतात. त्या पवित्र जाग्यार गांवकार गाडी गाराणें घालतात. जात्रेच्या पांच दीस आदीं होमखंडाची मांडावळ सुरू जाता. देवीचे भक्त उमळशिकेन होमखंडी हे भक्त देवतेक भरो घालपाक वता. जशें सायबिणीक तिचे भक्त मोगऱ्या कळ्यांची आंगवण करतात तेच परी होमखंडेक भरो घालपाचीय आंगवण करतात. धोंडाचें पुरायपणान शिवराक रावप जाता. जात्रे पांच दीस पयलीं धोंडगण घरा भायर पंगड तयार करुन मठांत वा देवळांत राबितो करतात. देवीचो खर उपवास पाळटात, अनवळ्या आंगार रांदतात आनी उकण्ये बसून जोवतात.
जात्रे दिसा दादले धोंड रेशमी शाल, रंगीन पुडवें, धवें बान्यान, हातांत बेत आनी चलयो वा बायला सवळें, कुर्ता वा धोंपरा मेरेन कापड न्हेंसतात. तशीच मोगरेची फाती माळटा आनी हातांत बेत धरतात अशें वेशभुषेन देवीचें नमन गायत शिरगांवची वाट चलतात. धोंडाचो भेस पळोवन लोकांच्या आंगार काटो फुलता आनी पुराय शिरगांव ओडलायणें दिसता.
“बोला पुंडलीक वरदे हरि विठ्ठल। पार्वती पते हर हर महादेव। सीताकांतम स्मरणम जय जय राम।श्री गुरूदेंव दत्त
श्री लयराई माता की जय।” ही जत गायत धोंड देवळाक तशेंच होमखंडाक पांच फेरे मारतात. हो दीस पळोवपा वा अणभवपाक दर एक धोंड दोळ्यांत तेल घालून जात्रेची वाट पळयता. फाटल्या मंगळारा ही जात्रा जाली.
ह्या जात्रेचें आनी एक खाशेलपण म्हळ्यार सायबिणीचे आवडटे मोगरे कळे. धवे फुल्ल कापसा सारकें शितळ. देवळाच्या गर्भकुडीत सायबिण मोगऱ्या कळ्यांचो श्रृंगार करून नटिल्ली आसता. तशेंच पुराय शिरगांवांत मोगरे कळ्यांचो परमळ पातळिल्लो आसता. मोगऱ्या कळ्यांनी “जेन्ना हांव सायबिणीक पळयता तेन्ना म्हजें मन तिच्या रुपांत घुल्ल जाता आनी दोळे भरुन येतात. जेन्ना मोगरेचे कळे म्हाका आशिर्वादान ती दिता तेन्ना आईन म्हजी भक्ती स्विकारली अशें दिसता”
मोगरे कळे हीं फक्त फुलां न्हय, तर गोंयच्या भावार्ताचें, मोगाचें ,भक्तीचें आनी घटमूट संस्कृतीक परंपरेचें प्रतीक. शिरगांवची जात्रा आमकां आमच्या पुर्वजांनी दाखयल्ली श्रध्दा, मोगरे फुलांचो अर्पण आनी दर एक धोंडान पेट्ट्या कळशान केल्ली अग्नीदिव्याची खरी भक्ती दाखयता. जशी देवी आनी भक्तां मदीं पवित्र नातें आसा तशेंच देवीन आपल्या काळजांतल्या पेल्यांच्या मनांत एकामेकाविशीं पवित्र विचार आनी मोग रुजोवचो आनी गोंयकारांनी एकवठांत सातविकपणाची जीण जगची.
वैष्णवी देवानंद शिरोडकार
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
