गुंजो : अस्वस्थ मनाचे उमाळे सादयतना…

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

संवसारांतल्या पयल्या कवीक आपली पयली कविता कशी सुचली काय? तो पयलो कवी कोण आसलो काय? तरीय भारतीय आदी कवी वाल्मीकीक रामायण कशें सुचलें? खर सहानभुतीन भरिल्ल्या तांच्या अंतस्करणाक, क्रौचमिथुनांतल्या एका कासादोरान हळशीक दिसपा सारको केल्लो घातपात पळोवन अती विशाद दिसलो. आनी अजाप म्हळ्यार तातूंतल्यान ‘मा निषाद’ हो छंदात्मक शब्द समूह जालो अशें जाणकार सांगतात. त्या तेंपा वयली मनस्थिती आनी तांच्या मनांत जाल्लें कवी शक्तीचें जागरण हें मतींत घेवन, ब्रह्रादेवान साक्षांत येवन तांकां रामायण रचपाची विनवणी केली. आधुनीक कवींक अशेंच काव्य सुचता जावुंये. एकाद्रो अणभव स्वताचे उत्कटतायेन घेतल्या उपरांत तांकां जाणवल्ली संवेदना बोलकी आसुंये. तरीय मनशाचो सबाव विचित्र आसता. कवी नयना नाडकर्णी कामत हिचो ‘गुंजो’ हातांत आयलो. गुंजो कवितांचो झेलो बिम्ब प्रकाशनान उजवाडायला. कवियत्री म्हणटा-
मनांतल्या स्वैर विचारांक
उडपाची चालना मेळ्ळी
कांय विचारांक उतरां मेळ्ळी
तींच कवीत-रुपाच्यो पाण्ट्यो जालीं
जिवीत-वाट परजळ्ळी… (पान 2)
मनशाक खूब कितें उलोवपाचें आसता. पूण केन्ना-केन्नाय उतरां फुटनात तेन्ना तांच्या मनांतले उमाळे मनांतूच उरतात. अशीं अबोल जाल्लीं उतरां कवनाचें रूप घेवन कागदार देंवतात. गुंजो म्हळ्यार कितें? हो प्रस्न सतावंक लागलो. आदल्या तेंपा वयल्यो म्हज्यो अमुरपिको यादीं जाग्यो जाल्यो. आमच्या गांवांतल्या रानांत, कांट्यांच्या झोंपांनी घुस्पून राविल्ले ते वालीर फुलां वरी सांगांनी गुंजो रूप आनी आकार घेता, रंग धरतात.
तांबड्या-काळ्या तिब्यांचो गुंजो जेन्ना पोशांत एकठांय येतात, तेन्ना भोवच सोबीत दिसता. जशे परी दाळबांच्यो बियोच. तांची रूच आनी रंग दरेकल्यान अणभवचो.
गुंजो हें प्रतीक वापरून नयनाबाय आपली व्यथा सांगतना म्हणटा-
म्हजे कडेन उतरां नासलीं
तरीय लेगीत नकळो कशीं देंवलीं
मनाच्या कॅनव्हासार!
अर्थ भंगिल्लीं जावं तीं उतरां
मात्त खिणांतच घडोवन गेलीं
कांय कवनां, कांय कातरां (पान : 1)
नयनाबायच्या ह्या ल्हान कवितांनी अर्थाची खरसाण आसा. हीं उतरां आभास घडयतात. केन्नाय सुखाचो जाल्यार केन्नाय दुख्खाचो. विरहाचो-मोगाचो. आनी इचलेंच मायेच्या अणभवांचो. नयनाबाय म्हणटा-
अक्षर घडयता जिवीत
रूपाक हाडटा कवीत
परजळींत करता फुडार
जिविताक हाडटा रंगार (पान: 4)
मुक्त श्लोक हो कवितेचो एक मुक्त प्रकार आसा अशे फ्रेंच जाणकार मानतात. जो आधुनीक स्वरुपाक फ्रेंच भाशेंत ‘Vers Libre’ अशें म्हणटात. 19व्या शेंकड्यांत काव्यात्मक नवो उपक्रमांतल्यान फ्रेंच कवितेक तिच्या पारंपारीक प्रसोडीक नेमां पसून मुक्त केली. ह्या कवितांनी सातत्यपूर्ण मिटर नेम, यमक वा खंयच्याय संगितांतल्या पॅटर्नाचो वापर करिनात. देखून ही कविता सैमीक भाशणाचे लयेचें पालन करता. तांचे वरींच कवितेचो हो प्रकार नयनाबायच्यो कविता वाचतना जाणवल्या बगर रावना. बोडकें झाड कवितेंत नयनाबाय एका झाडाची व्यथा मांडटना म्हणटा-
ऊंच दोंगुल्लेच्या तेंमकार
उबें आसा तें झाड
आंगार ना एकय पान
पूण आपल्या अस्तित्वाची
जाणविकाय आसा ताका
देखून रावता तें
पानवचे खातीर फुलचे खातीर… ( पान: 5)
नयनाबाय नाडकर्णीचें खाशेलपण म्हणल्यार तिच्या उलोवपांतलीं उतरां कणकणींची ती नमळाय, काळजा मेरेन पावपी ती करुणणाय आनी कवनांतली ती कलात्मकताय जश्याक तश्शी आसा. स्वरबद्ध, लयबद्ध आनी अर्थबद्ध अशी तोखणाय जेश्ट लेखक कमलाकर म्हाळशी करतात.
अस्वस्थ मनाचे उमाळे सादयतना…
एक अस्वस्थ सूर आयलो
जिणेचे अस्वस्थतायेक थाकाय दिवपी
हे अस्वस्थतायेंतच नवें मोडण आयलें,
अस्वस्थताय स्वस्थतायेचें रूप घेतनाच तो सूर खंय तरी विरून गेलो. तशेंच गुंजो झेल्याक नयनाच्या खूबश्या कवितांनी अस्वस्थेताय दाटून आयिल्लीं दिसता.
म्हज्या तुटिल्ल्या काळजाक
तुटिल्ल्याच काळजाचो सांगता जाय
घुस्मटपी म्हज्या मनाक
वा-याची सुलूस जाय
तशें पळयल्यार कविता म्हळ्यार अनुकरणाचें माध्यम जें चरित्र, भावना वा कृतीचे वतीन जिणेचे प्रतिनिधित्व डुप्लिकेट करपाचो यत्न आसता. अरिस्टॉटलान महाकाव्य, शोकांतिक, विनोद, डिथिरॅम्बीक, कविता आनी कांय प्रकाराचें संगीत हांची खूब वायट व्याख्या केल्या. अरिस्टॉटलाच्या मतान अस्वस्थताय वा शोकांतिका ही कवींच्या यत्नांतल्यान आयल्या. नयनाबायच्यो कविता कांय अल्पाक्षरी आसात, तरीय वाचतना मनाक थाकाय दितात.
मळबां तांबशी
सांज पिशी
हांसता कशी
आपणाशी…
नयनाबायचे कवितेंत सैम आसा, सैमांतलीं फुलां आसात. पूण मोगा परस राग आनी शीण आसा म्हणपाचें जाणवल्या बगर रावना.
मोग म्हजो कितलो पिसो
कित्याक आशा तुजी करता
तूं मेळचो ना हें खबर आसूनय
तुकाच आपणावंक आशेता. (पान: 74)
आयज घडये नयनाबायचें साहित्य अणभव विश्व खूब ल्हान आसत, त्या रानांतल्या गुंज्या भशेन. पूण एक दीस तो गुंजो म्हान जावपाची तांक आनी हावेस तिचे मदीं आसा हें कशेंच न्हयकारूं नज.

विशाल खांडेपारकार
8080622370