आई लयराई

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

देवीचे धोंडगण संवसार पाडव्या सावन शिवराक रावतात. कांदो, लसूण पसून खायनात. तीन ते पांच दीस घरा भायर एका पवित्र जाग्यार चुडटांचो माटोव घालून रावतात

देवळां हिंदू संस्कृतायेचें भूशण आनी भक्ती- श्रद्धेचें कुळार. साबार देवळांनी तिथये प्रमाण जात्रा, दिवजां,काले, पालखी, होम- हवन आनी पुजा- अर्चा जातात. सगल्या जाती- धर्माचे, पंथाचे लोक एकठांय येवन तातूंत वांटेकार जातात. हें एकचाराचें दर्शन खरोखर सोबून दिसता. अशीच गोंयांतली नामनेची जात्रा म्हणल्यार शिरगांवची आई लयराई देवीची होमखण जात्रा. आंगवणेक, उल्याक पावपी आदिशक्ती म्हणल्यार  शिरगावकारांचे सुख समृद्धीचें प्रतीक. पिळग्यान पिळग्यो चलत आयिल्ली ही जात्रा गोंय आनी कुशीच्या राज्यांतल्या लोकांचें श्रद्धास्थान. देवीन भावा वांगडां जाल्या वादा उपरांत  प्रायश्चित्त म्हण  ‘अग्नीदिव्य’ केलें, तेंच हें रसरशीत इंगळ्यांचें होमखण. जात्रेचें मुखेल खाशेलपण.

लयराई देवीची जात्रा दर वर्सा वैशाख शुद्ध पंचमीक भरता. तयारी 15 दीस पयलीं सुरु जाता. देवीचे धोंडगण संवसार पाडव्या सावन शिवराक रावतात. कांदो, लसूण पसून खायनात. तीन ते पांच दीस घरा भायर एका पवित्र जाग्यार चुडटांचो माटोव घालून रावतात. खर

संवळे पाळटात. उपास करतात. थोडे फक्त फळां खातात.आंबे, काळगां, पेरां, द्राक्षां,आडसरांचे उदक पितात. घरा पसून पांच दीस वेगळे रावतात, स्वता रांदून जेवतात. कडक नेम पाळटात, धर्मिक व्रतस्थ वातावरणांत रावतात. 

सव्या दिसा देवी लयराईचें दर्शन घेवपाक ते शिरगांवां येतात. धवे पुडवें, आंगांत नवें बानयन, खांदार तुवालो नाजाल्यार रेशमी शाल. एक संवळें, हातांत रंगीत गोंड्यांनी सजयिल्ली बेताची बडी हे वेशभुशेंत सज्ज जातात.

ताश्याच्या, वाद्यांच्या गजरांत  नाचत- नाचत देवीचो  गजर करीत, बेधुंद जावन देवळा भोंवतणी फेर धरतात. रातभर देवीच्या नावाचो गजर करतात.

जात्रा सुरू जाता तेन्ना मयेंच्यान भयण केळबायचो, भाव खेतोबाचो कळस गाजत वाजत शिरगांवां येता. मागीर दनपराच्या बारा वराच्या सुमाराक देवीची उत्सव मुर्ती चिरा देवळांतल्यान भायर काडटात. ही चिरा भक्तगण धोंडा वांगडा मुड्डे देवळांत व्हरतात. मागीर रातच्या 12 वरांच्या सुमाराक चिरा परत देवळान हाडटात. रातच्या बाराच्या सुमाराक देवीचो मोगऱ्यांनी सजयिल्लो कळस गाराणें घालून देवळाच्या मंडपांत हाडटात. मागीर देवी धोंडा वांगडा वाजत, गाजत मुड्डेर वता. वाटेर वडाचे वाडो हांगा दाळिल्ल्या होमखणाक भोंवताडो घालून चंद्रज्योतीच्या साक्षीन उजो पेटयतात. घरांनी, देवळांनी एकवत केल्ले धोंड महादेव लयराईचो जयघोश करीत इंगळ्यांनी भगभगपी होमखणांतल्यान वतात.

मुड्डेर ह्या आदिस्थानाचेर वच्चे पयलीं देवी आनी धोंडगण पवित्र तळयेर न्हातात. ते देवीचे दर्शन घेवन प्रसादरुपी मोगरेचो कळो तोंडांत घालून अग्निदिव्य करपाक होमखणा कडे हाजीर जातात. ‘देवी लयराई माता की जय’ असो जयघोश करीत होमखणांतल्या इंगळ्या वयल्यान वतात, त्या वेळार तांचे वांगडां देवीचो कळसूय वता.

गोंयच्या सांस्कृतीक जिवितांत होमखण उत्सवाक मानाचें स्थान आसा. कडक संवळें पाळून कुटुंबा पसून वेगळें रावप सामकें म्हत्वाचें. शेंकड्यांनी वर्साची ही परंपरा शिरगांव तशेंच आशिकुशीच्या लोकांक आनंदी दवरता.

जात्रेचें आनीक एक खाशेलपण म्हणल्यार मोगरेचे कळे. सवाशिणीक मोगरेचीं परसळीत फुलां आवडटात. हजारांनी रुपयांची फुलकाराक जोड जाता. हिंदु धर्मीक मुर्ती, दोरे, हळद- पिंजर, चंदन, धूप हें साहित्य विकपी, हॉटेल, खानावळ, थंडपेयां,  आयस्क्रीम, लाडू, चणे भिकणां, खेळणी विकप्याक खूब गिरायक जाता.नाल्ल- फुलां, उजवाती खपतात. खरेंच ही जत्रा म्हणजे पसरकाराचो वर्साचो खर्च सोडोवपी उत्सव. लाखांनी भक्त देवीचें दर्शन घेतात. कुवती प्रमाण फंडपेटयेंत पयशे अर्पण करतात. देवीच्या मंदिराचेर अवलंबून आशिल्ले वेवसायिक, फुलकार, देवीचे ओटयेचें साहित्य विकणारे जात्रे वेळार खुश आसतात. 

गोंयांतली ही सगल्यांत व्हडली आनीक निमणी जात्रा. फुडे चार दीस कौलां आसतात. देवीचे कौल घेतले बगर कोणूच रावना. जात्रे निमतान आपांपसांतले मतभेद विसरून धोंड एक जातात. तांचो एकंदर पेहराव पळोवन जीव सामको तृप्त, प्रसन्न जाता. पेट्टिल्लें होमखड दोळ्यां मुखार येता. तोंडांतल्यान उतरां भायर सरतात, माते लयराई सगळ्यांची राखण कर. जात्रेची सगल्यांक परबीं.

• सिद्धी तिळवे

7972535321