भांगरभूंय | प्रतिनिधी
भारतीय चलन म्हणल्यार आमच्या नोटी आनी नाण्यां विशीं आमकां खबर नाशिल्ल्यो जायत्यो गजाली आसात. सध्या 2016 वर्सा केल्ल्या ‘निश्चलनीकरणा’ विशीं आमकां उणींच म्हायती आसा. अर्थांत, भारतांतलें हें पयलें ‘निश्चलनीकरण’ न्हय. ताचे आदीं लेगीत जनता सरकारान 1978 वर्सा 1,000, 5,000 आनी 10,000 रुपयांच्या नोटींचेर बंदी घाल्ली. म्हणल्यार भारतांत लेगीत 1978 वर्सा इतल्या व्हडल्या मोलाच्यो नोटी चलनांत आशिल्ल्यो. आयज लेगीत आरबीआयक कायदेशीर रितीन 10 हजार रुपयां मेरेन नोटी छापपाची परवानगी आसा.
भारताच्या सुरवातेच्या काळांत ‘बँक ऑफ हिंदोस्तान’ वा ‘बँक ऑफ बंगाल’ हांणी कांय नोटी छापिल्ल्यो. पूण ईस्ट इंडिया कंपनीन ताका मान्यताय दिवंक नाशिल्ल्यान त्यो चड काळ चलनांत उरल्यो नात. उपरांत दोनूय बँकांनी दिवाळें काडलें. देखून तांणी चलनांत हाडिल्ल्या नोटांक कांयच अर्थ उरलो ना.
ब्रिटीशांनी 1861 वर्सा पेपर करन्सी कायदो सुरू केलो आनी उपरांत सरकारान राणी व्हिक्टोरियाच्या नांवान नोटी छापपाक सुरवात केली. ते उपरांत 1936 वर्सा रिझर्व्ह बँकेची थापणूक जाली आनी उपरांत तांणी हें काम हातांत घेतलें, जें आयज मेरेन चालू आसा. 1947 वर्सा भारत आनी पाकिस्तानाक स्वातंत्र्य मेळ्ळें तेन्ना सुरवेक पाकिस्तानांत भारतीय नोटींचेर ‘पाकिस्तान सरकार’ हो छाप लावन अर्थवेवस्था चलयताले. एका वर्सा उपरांत पाकिस्तानान स्वताचें चलन छापपाक सुरवात केली.
भारतीय चलनाचें एक खाशेलेंपण म्हळ्यार महात्मा गांधीचो फोटो. तो बारीकसाणेन पळयल्यार तुमकां दिसतलें की पोरण्या नोटींनी तो उजवे वटेन पळयता, जाल्यार नव्या नोटींनी तो दावे वटेन पळयता. हो फोटो लॉर्ड पॅट्रीक लॉरेन्स हांचे वांगडा आशिल्ल्या फोटोच्या मूळ प्रतींतल्यान घेतला. पोरण्या नोंटीनी हो फोटो मूळ फोटोचें प्रतिबिंब म्हणून वापरतात जाल्यार सद्याच्या सगळ्या नोंटींचेर मूळ फोटोचो वापर करतात.
पाणिनी राजवंशाच्या काळांत रुप्याच्या नाण्याक रुप्य म्हण्टाले. उपरांत ताका रुपया अशें नांव पडलें. भारतान रुपयाचें चिन्न जारी करतना आपल्या रुपयाची वेगळीं वळख तयार केली. हें चिन्न देवनागरी लिपींतलें ‘र’ आनी इंग्लिशींतल्या R हांचो मेळ जावन आसा. ताचें खाशेलें खाशेलपण म्हळ्यार र चेर आशिल्ली शिरोरेखा. 2010 मेरेन भारतीय रुपयाक स्वताचें चिन्न नाशिल्लें, पूण उपरांत एका आंतरराश्ट्रीय पंगडान हें चिन्न आपणायलें आनी ताचो वेगळो संगणकीय फॉन्ट केलो.
चिन्नां कशीं आयलीं?
रुपयाक ₹, डॉलराक $ आनी पाउंडाक £ हीं चिन्नां कशीं आयलीं? दरेका देशाचें आपलें चलन आसता. भारताचें अधिकृत चलन रुपया आशिल्ल्यान ताचें प्रतीक ₹ आसा. हें चिन्न हिंदींतल्या ‘र’ अक्षरासारकें दिसता. ‘र’ हें चिन्न ‘रूपया’ पासून तयार जालां. पूण ‘डॉलर’ हें इंग्लीश ‘D’ अक्षरा वयल्यान बरयलां. तर ताचें प्रतीक ‘S’ अक्षरा सारकें कित्याक? तशेंच पाउंडचे चिन्न ‘L’ अक्षरान तयार जाल्लें आसा.
आमच्या देशाच्या चलना खातीर वापरिल्लें ‘₹’ चिन्न इंग्लीश अक्षर ‘R’ आनी देवनागरी व्यंजन ‘र’ हांचो मेळ घालून तयार केलां. हें भारतीय चलन चिन्न उदय कुमार हांणी तयार केलां. हे खातीर केंद्रीय अर्थ मंत्रालयान उक्ती सर्त घडोवन हाडिल्ली. सर्तींत सादर केल्ल्या हजारांनी डिझायनां मदीं आयआयटी मुंबयचे पदव्युत्तर विद्यार्थी उदय कुमार हांच्या चिन्नाची निवड केली. ₹ हे भारतीय चलनाचें डिजायन म्हूण 2010 वर्सा अधिकृतपणान जाहीर केले. सरकारान हें चिन्न आपणायले उपरांत एका वर्सात म्हळ्यार 2011 वर्सा हें नवें चिन्न आशिल्लीं नाणीं बाजारांत हाडलीं.
इतिहास संकेतथळाच्या एका अहवाला प्रमाण, स्पेनाच्या संशोधकांनी दक्षिण अमेरिकेंत व्हड प्रमाणांत रुप्याचो सोद लायलो. स्पॅनिश लोक ह्या रुप्याचो उपेग नाणीं तयार करपाक करताले. ताका पेसो द ओचो (peso de ocho) म्हणटाले, पूण शॉर्टकटांत ताका ‘पेसोस’ (pesos) अशें म्हणटाले. ताचे खातीर एक चिन्न वेंचून काडलें. पुराय उतर बरोवचे बदला ताणें ps हें चिन्न वेंचलें, पूण हातूंत S हें P च्या वयर आशिल्लें. ल्हव ल्हव फकत ‘पी’ ची काडी उरली आनी गोल ना जालो. अशे तरेन एस वयर फकत एक काडी उरली, जी $ सारकी दिसताली. म्हणल्यार ह्या देशाची निर्मिती जावचे पयलीं अमेरिकन डॉलराचे प्रतीक अस्तित्वांत आयलें.
लॅटीन भाशेंत १ पाउंड पयशांक लिब्रा अशें म्हण्टात. ह्या लिब्राच्या L वयल्यान पाउंड स्टर्लिंगाचें चिन्न £ जालें.
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
