मृष्टिफंड संस्था – पणजी : क्षणश: कणशश्चै व विद्यामर्थंव साधयेत्।

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

यल्या संस्थेची इतिहासीक फाटभूंय आशिल्लो, वर्सुकीं अहवाल मेळ्ळो, असो आमी आमच्या आदल्या अंकांत उल्लेख केल्लो. त्या वेळार दिल्ल्या आश्वासनांक खऱ्या अर्थान आतां हे संस्थे विशीं आनी तिच्या वावरा विशीं आमचीं मतां उक्तावपाचो आमचो हेतू आसा.
आयज-काल शिक्षणाची गरज इतली भौशीकपणान मान्य जाल्या, तिचे आड कसलीच हरकत घेवपाचें धाडस करपी व्यक्ती सामकी उणाक थारतली. राजकीय आसूं, उद्देगीक वा हेर खंयच्या मळार आसूं. शिक्षणाच्या मळार आयज आमी इतले फाटल्यान पडपाचें कारण एकूच म्हणल्यार आमचें मदीं शिक्षणाची उणीव. हें एक निर्विदाद तथ्य आसा.
राजकीय मळार लोकशाय राज्य वेवस्थे सारकी परिस्थिती निर्माण जाल्या. ताका लागून आमकां आमची स्वताची उदरगत करपाची संद मेळ्ळ्या. समाजीक मळार वेग – वेगळीं परिशदो स्थापन केल्यात. देखून तांच्या आदारा वरवीं प्रगतीचे मार्ग दिसून, नवीं आस्त निर्माण जाल्या. उद्देगीक मळार स्वदेशी चळवळ नदेरक आयल्या. तिचेरुय पातयेवन आमची गरिबी ना जावं येता. अशीय आस्त आसा. पूण ताचे उपरांत येवपी म्हत्वाचें पावल म्हळ्यार ह्या अनुकूल वातावरणाचो फायदो घेवप आनी ताच्या परोपकारी पाख्या खाला रावन स्वताची सुधारणा आमचे आमीच स्वता करूंक जाय. पूण खंतीची गजाल म्हणल्यार हे तुळेन मात्शें लेगीत काम आमच्यांनी साध्य करपाचे तांकी भायर उरता. खूब काळ मेरेन पारतंत्राच्या जड वज्या खाला चेंपून उरिल्ल्यान, दुसऱ्यांचेर आदारून रावपाची संवय आमच्याच हाडां आनी मासांत इतली खोलायेन रुजल्या, आतां सगळें हेरांनी तयार करून आमचे कडेन दिवपाची आमी अपेक्षा करतात. म्हळ्यार मागीर आमी मेहरबानी म्हणून फकत ताचो वापर करपाक तयार जावंक शकतले.
पुराय हिंदू समाजाची सुशिक्षीत बाजू पळयल्यार साक्षर आनी वाचपाक बरोवपाक येवपी लोकांचें प्रमाण फकत शेंकड्यांत साडे स टक्के. म्हणजे तें कितें आसा? शंबरांतलें 93 टक्के लोक निरक्षर आशिल्लो समाज प्रगतीच्या मार्गाचेर कसो मुखार वतलो. आनी संवसारभर चलपी जिणेच्या खर संघर्शांत तो कसो तिगून उरतलो. हें समजून घेवपाक चड विचार करचो पडना. अशें दुख्खाचें आनी लजेचे परिस्थितींत, आपल्या समाजाचें माथें सदांच वयर सरचें, अशी प्रामाणीक तळमळ जांका दिसता, त्या समाजीक वावुरप्यांनी शिक्षण सोडून हेर उपाय ना. हें सदांच मतींत दवरून शिक्षण पातळावपाक अथक कश्ट घेवप बरे.
वयल्या विचारांचो विचार मतींत घेतल्यार तूर्ताक चर्चे विशीं मुष्टिफंड संस्थेचो इतिहास आनी अहवाल वाचून कोणाक मना सावन समाधान दिसचें ना ? आनी चड करून, ही संस्था जल्माक हाडपाक, तिच्या फुडाऱ्यांनी घेतिल्ल्या कश्टाचो आदर आनी अभिमान कोणाक दिसचो ना?
खंयचेय संस्थेचो उदय आनी कार्यक्षमताय मुखेलपणान तिच्या फुडाऱ्यांक लागून जाता. आनी तातूंत लेगीत संस्थेचें कार्य मूठ – मूठ तांदुळ एकठांय करून आपल्या उत्पन्नांचेर संस्था चलोवपा सारकें कार्य म्हळ्यार व्हांवत्या वाऱ्याक आडखळ हाडपा सारकें जबाबदारीचें काम आसता.
इतलेंच न्हय तर, तें काम लेगीत सुटसुटीतपणान जावंक नाशिल्लें. भिकेक हें निंदनीय नांव दिवन, तांचो जाल्लो उपहास, तांका दिल्लीं अपमानाची वागणूक, कामगारांक मेळिल्लो अनादर आनी खर विरोध आनी खास करून (म्हजे खाजगी म्हायती प्रमाण) कलाकारांक रावपाची वेवस्था मेळची म्हणून संस्थेच्या ताब्यांत आशिल्लीं सरकारी घरां काडून उडोवन, तांकां 15 रुपया भाडें आकारून, बळकावन घेवन उणाक आनी तिरस्कार करपा सारके यत्न जाले. जाणवळदारांक जायत्या अडचणींक आनी घडणुकांक तोंड दिवचें पडलें. हें विसरुंक नज.
पूण समाधानाची गजाल म्हळ्यार अश्या अडचणींक तोंड दिवन लेगीत संघटणेच्या फुडाऱ्यांनी तें कुशीक दवरून सुरक्षीतपणान आपलें काम केलां. ह्या वावरांत तांणी आपलो दर्जो कुशीक दवरून, लोकांचे उपहास आनी विरोध सोंसले. तांणी वास्तवीक कारणा बगर फकत समाजाच्या फायद्या खातीर लोकांच्या घरच्यो पांयऱ्यो झरयल्यो. आनीक सगळे तरेची स्वता उणाकपणा घेवन , फकत संस्थेच्या कामांचेर लक्ष दवरून तिची भरभरांट केली. ही गजाल तांचे खातीर अभिमानाची आशिल्ली.
संचालकांच्या अश्या ह्या येत्नाचें फळ संस्थेचे प्रगतीच्या रुपांत स्पश्टपणान दिसूंक लागल्या उपरांत दुसरी शाळा स्थापन जावप, तातूंत सवका – सवका वाडत वचपी भुरग्यांचो आंकडो, आनी ताका लागून उत्पन्न वाडून तिजोरेंत भर पडप आदी, हे गजाली वयल्यान संस्थेची सद्याची परिस्थिती समाधानकारक आसा अशें मानपाक हरकत ना. पूण हाचे परसय समाधानकार आसूंक जाय. आनी आमच्या मतान हे सुदारणेची दिका आतां संस्थेच्या परिमाणात्मक स्वरुप आनी गुणात्मक स्वरुपा कडेनय आतां चड लक्ष केंद्रीत करपाचें कारण ना, पूण पावलां वाडोवपाचे नदरेन विचार करपाची गरज आसा.
हाचे पासत आमकां चड पगार दिवचो पडलो तरीय सद्या परसय चड पात्रताय आशिल्ले शिक्षक हाडून, तांकां नवीन पद्धत आनी पुराय शिक्षण (निमाणें ग्रेड मेरेन) दिवपाक सुविधा दिवची अशें आमी संस्थेच्या संचालकाकं सुचयचात. तशेंच तांणी मेज, खुर्च्यों बांकांडे, नकाशे, हेर जायतें शिक्षणीक सिनेमां, वस्तुपाठ खातीर आदी पुरवण करची आनी शिक्षणाचें आंग-उपगांक पूर्णताय हाडची अशें आमी संस्थेच्या संचालकांक सुचयतात.
अशी तजवीज करूंक गेल्यार घडये, अर्थांत अहवालांत हेतू दाखयल्ले प्रमाण पुतूर्गेज शिक्षणाचो उपक्रम मुखार धुकचो पडटलो. पूण तो फुडें धुंकलप बऱ्याचेंच. एक शिक्षण पुराय जायसर दुसरो उपक्रम करप गरजेचें नासता. आनी तें केलें जाल्यार खऱ्या शिक्षणाचो जाय आशिल्लो परिणाम घडून येवचो ना. हाची एक प्रत्यक्ष देख आमच्या सद्याच्या भुरग्यांच्या मदीं दिसता. मराठी भाशेचें फावो त्या प्रमाणांत शिक्षण नाशिल्ल्यान पुर्तूगेज शिक्षण स्वता तांकां योग्य समजना. ताचे बगर तांका पणजेंत पुर्तूगेज शिक्षणाची वेवस्था सरकारी शाळांतल्यान पयलींच फावो ती आसा. देखून संख्येंत तेंच कार्य चड करपांत व्हडलोसो अर्थ ना.
किदेंय जावं, गोंयचे राजधानींत निर्माण जाल्ली अशे प्रकाराची ही अशी आदर्श संस्था प्रांताच्या हेर भागांक एक देख जावंक जाय. आनी ह्या मदल्या बिंदुंतल्यान आपल्या उज्जल किरणांचो उजवाड चारूंय वटयांनी पावूं. शिक्षणाच्या उणावाक लागून काळोख फांकिल्ल्या गोमंतक वाठारांत परंपरेन उजवाड घालपाचें श्रेय घेवंक शकतात, अशी आमी इत्सा दवरतात. ही संस्था कशी स्थापन जाली, ती कशी काम करताली, खंयच्यो अडचणी आयल्यो, त्यो कश्यो मात केल्यो आदी, सगळो तपशील अहवालांत खुलासो केला. आनी तातुंतल्यान ह्या मॉडेलाचेर नवीं संस्था स्थापन करपाक सोदपी लोकांक खूब कितें शिकपाक मेळटा.
निमाणें इतलें, प्रस्तुस्त अहवालांतलो म्हाका मोलादीक दिशिल्लो एक उतरो सकयल दिवन संस्थेचें कवतूक करून आदवेस घेता.
“मुश्टीफंड संस्था ही एकाच विशिश्ट लोकांच्या ज्ञाना पासत न्हय, तर ती सगळ्या ज्ञानांतल्या आनी सगळ्या धर्मांतल्या लोकांक उक्ती आसा, मागीर ते आसूं हिंदू, क्रिस्तांव वा मुसलमान आसूं. दरेकल्यान ह्या संस्थेक हातान आनी फाटीं फुडें करीनासतना मजत करची. संघटणेक दुडवांची गरज आसताच, अशेंय ना, पूण तिका लोकांचीय तितलीच गरज आसता. म्हळ्यार खऱ्या उमेदीन आनी निरपेक्ष बुध्दीन वावुरपी मनशांची गरज भासता. कश्ट सोंसचे पडटले. कठीण प्रस्नांक जापो सोदच्यो पडटल्यो. वाटेर आडमेळीं येतल्यो. तांचे कडेन आडनदर करून देशाचे उदरगती पासत कश्ट आनी एकवटीपणान यत्न करपाक जाय. खरी उदरगत करपाक जाय जाल्यार ती शिक्षणांतल्यान जातली. जरीय तें शिक्षण आमी बऱ्या पद्दतीन मेळोवंक पावले नात, तरीय तें शिक्षण आमचे नवे पिळगेक तें शिक्षण मेळचें म्हणून आतां वेवस्था करप आमचें कर्तव्य जावन आसा.”
हीं वयलीं उतरां स्वताच्या अणभवांची अभिव्यक्ती आशिल्ल्यान तीं मननीय आसात, हें स्पश्ट जाता.

अनुवाद-
विशाल सिनाय खांडेपारकार