कोंकणी म्हणी आनी वाक्प्रचारांतले ‘पांय’ (2)
भांगरभूंय | प्रतिनिधी
चिखलांतले पांय कश्टाचे घरांतले पांय सुस्तीचे, जे पांय चिखलांत आसतात ते काम करतात. आनी जे पांय घरा आसतात ते कांयच काम करिनासतना फ़कत सुस्तावतात
पांय मोण्णु पाळ्यां घालचे, कुटु मोण्णु खांदारि घेवंचे, पांय मोडप आनी ताका पाळण्यांत घालप आनी कंबर मोडप आनी खांद्यार घेवप, पयलीं कोणाकूय जाणा जावन त्रासांत घालप आनी मागीर ताका तांतुतल्यान वयर काडप. ह्या समाजांत असलेय कांय लोक आसतात ताका लेखून ही म्हण मारतात. कर्नाटक वांठारांतली ही म्हण.
- पायारी तर्न पळ्ळेलेवारि करचें, आपल्या पांयार शितांतलें गरम तर्न पडिल्ल्या भशेन करप. नाका आशिल्ली घाई करता ताका ही ओपार मारतात.
- चार पांयांचो घोडो चुकता, दोन पांयां मनीस चुकल्यार व्हडली विशाद न्हय, चुकी ही कोणाकडल्यानय जावं येता हें सांगपी ही म्हण.
-पांय आदळ्ळे वेळार आवयचो उगडास, पांय आपटता तेन्ना आवयचो उगडास येता. जेन्ना मनीस संकटांत सांपडटा तेन्ना ताका सदांच आवयचो आनी देवाचो उगडास येता. कारण तींच त्यावेळार उपेगी पडटात. हीच म्हण कर्नाटक वाठारांत, ‘पायु आदल्ले तावळि आम्मा उगडासु’ अशी घोळटा.
- पाय पडील कडे भांगर शेतात कित्या धरचो नांगर?, जाका कांयच कश्ट करिनासतना सगळें मेळटा ताणें अनीक कश्ट करपाची कसली गरज हें सांगपी कारवार वाठारांतली ही म्हण.
- सुणें खंयूंय मारल्यार दाव्या पांयार कुट्टा, सुणें खंयूय मारल्यार फ़ाटल्या दोंक्यार कुट्टा, सुण्याच्या आंगाच्या खंयच्याय भागाक मार लागत जाल्यार फ़ाटल्या पांयांनी लंगडत लंगडत चलता. खंयच्याय प्रस्नाक जो एकूच जाप दिता वा आपलें सदचें पालुपद गायता तेन्ना ही ओपार मारतात.
- चिखलांतले पांय कश्टाचे घरांतले पांय सुस्तीचे, जे पांय चिखलांत आसतात ते काम करतात. आनी जे पांय घरा आसतात ते कांयच काम करिनासतना फ़कत सुस्तावतात.
- उजवो पाय शुभ दावो पाय अशुभ पूण दोनी पाया शिवाय अधू, उजवो पांय शूभ आनी दावो पांय अशुभ असो संकेत आसलो तरी दोनय पांयांची मनशाक गरज आसता. एक पांय नासलो जाल्यार तो अधू जाता हें सांगपी ही म्हण.
- पांयां बोटां नाखटां आनी हाती बोटां नाखटां सारखी उरतात नाख़टांचें काम बोटांक सांबाळपाचें. ती मागीर हाताचीं जावं वा पांयांचीं हें सांगपी कारवार वांठारांतली ही म्हण.
- सुनेन पांय धांपचे धुवेन पांय जगाक दाखोवंचे, धुवेल पांय लक्ष्मीले आनी सुनेल पांय कळीले?, सुन आनी धुव हातूंत कसो भेदभाव करतात हें सांगपी कारवार वाठारांतल्यो दोन म्हणी.
- सुनेचो पांय लागल्यार सुनेन पांयां पडूंक जाय आनी मांयचो पांय लागल्यारुय सुनेनूच पांयां पडूंक जाय, ल्हानानूच नम्रतायेन वागून जाण्ट्यांचें सोसूंक जाय ही आदली रीत दाखोवपी ही म्हण.
-चार पांयांचो घोडो चुकता, दोन पांयां मनीस चुकल्यार व्हडली बिशाद न्हय, चूक कोणाकडल्यानय जांव येता हें सांगपी ही म्हण.
- चिंतले बगर पांय घालचो न्हय, खंयचेंय काम करचेपैलीं ताचो चोंयवटेन विचार करपाक जाय. ही शिटकावणी दिवपी ही म्हण
- भुरग्याचे पांय पाळण्यांत दिसतात, भुरगो व्हडलो जातगीर फ़ुडाराक कितें जातलो ताचीं चिन्नां पयलींच कळटात हें सांगपी ही म्हण.
- धांवन दिसता पूण पांयांत आडखळटा, सगळ्यो खोशी आनी आंवडे शार्ती पावन दिसता पूण संवसारांत आडखळी खूब आसतात.
-पडिल्ल्यार कोणय पांय दवरता, पडिल्ल्या मनशाक चेंपूक बरें. हो संवसारांतलो न्याय हें सांगपी ही म्हण.
पांयांचेर आदारिल्ले साबार वाक्प्रचार कोंकणींत आसात.
- पांय वाकडे गेले- वायट मार्गार वचप.
- एक पांय ह्या गावांत दुसरो पांय दुसऱ्या गावांत- एका जाग्यार थीर रावपी न्हय असो मनीस.
- पावलार पावल दवरप- दुसरो वता त्या वाटेर वचप, अनुकरण करप.
-आपल्या पायांर उबें रावप- स्वावलंबी जावप.
-पांय जमनीर ना – भुल्लूसून वचप.
-हात – पांय हालोवप- काम करप.
- पांयांत पांय आडकोवंचॆ – दुसऱ्याच्या कामांत आडमेळीं हाडप.
- पांयान पांय ओडचे -फ़ुडें वता त्या मनशाक फ़ाटल्यान ओडप.
- पांयार नक्षत्र पडलां -सदांकाळ फ़िरतेर आसप, एका जाग्यार रावप ना.
- दोन व्हड्यार पांय -एकाच वांगडा दोन कामां करप.
- पांय एका जाग्यार रावनात- एका जाग्यार थीर रावपी न्हय असो मनीस.
- उरफाट्या पायांची /धव्या पायांची -अपशकुनी बायल मनीस.
- पांय धरप / पांयांर घालुन घेवप- शरण वचप.
- पायांक चाकां लावन- बेगीन बेगीन चलप.
- पांयांर पांय घालुन बसप- कांयच काम करप ना.
- आपल्याच पांयांर फ़ातर मारुन घेवप- स्वता जावन त्रासांत पडप.
- एका पांयांर तयार जावप- उमळशीकेन तयार जावप.
- पांय पसरप- अधिकार प्राप्त करप.
- पांय फ़ुटप- ल्हान भुरग्याक चलपाक येवप.
- पांय मोकळे करप- पासय मारुन येवप.
- पांय रोवप- जम बसोवप.
- पांयांन धुकलप- तिरस्कार करप.
ह्यो आसल्यो पांयांचेर आदारिल्ल्यो कोंकणी म्हणी आनी वाक्प्रचार.
सखाराम शेणवी बोरकार
9923306751
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
