डिजीटल अरेस्ट : आंकडे उणे तरी धोको कायम !

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

आ यच्या काळांत तंत्रगिन्यान जशें उदरगतीचें साधन थारलां, तशेंच तें सायबर गुन्यांवगारां खातीर एक हत्यारय जालां. फाटल्या कांय काळा सावन ‘डिजीटल अरेस्ट’ हें शब्द आमी बरेच फावट आयकतात. ही फटवणूक इतली हुशारकायेन आनी भिरांकूळ रितीन करतात की सुशिक्षित लोकय तातूंत सहजपणान आडकतात. ल्हान गुन्यांव, चुको केल्ले मनीस जर सगल्यांक खबर आसात वा बेकायदा कामांनी कोण घुस्पला हें जर जगजाहीर आसा (अर्थांत दुबाव) जाल्यार असल्या मनशांक आडकावपाचो यत्न चड करून जाता. जर तुमी केन्नाच भायल्यान भांगर हाडूंक वा मागोवंक ना, जाल्यार तुमचें विमानतळाचेर पार्सल आयलां, असो फोन आयल्यार कित्याक भियेंतले?
2024 वर्सा देशभरांत डिजीटल अरेस्टाच्यो 1,23,672 घडणुकांची नोंद जाली. ही संख्या भिरांकूळ आसली. 2025 वर्सा सरकार आनी पोलीस यंत्रणेन केल्ल्या जागृतीक लागून ह्या प्रमाणांत 86 टक्क्यांनी घट जावन तें 17,264 चेर आयलें. ही एक सकारात्मक गजाल आसली, तरी अर्थीक नुकसान मात काळजी करपा सारकें आसा. 2026 वर्सांत जरी प्रकरणां उणीं जालीं तरी नागरिकांक वट्ट 644 कोटी रुपयांचो फटका बसला. हाचो अर्थ, गुन्यांवगारांनी आतां उण्या प्रकरणांनी व्हड रक्कम लुडपपाचो मार्ग आपणायला. कर्नाटकांत सर्वाधिक 346 प्रकरणांची नोंद जाल्या, जी एका राज्या खातीर व्हड संख्या आसा.
डिजीटल अरेस्ट म्हणजे?
‘डिजीटल अरेस्ट’ ही खऱ्या अर्थान कायद्याची प्रक्रिया न्हय, तर ती एक सायबर लुटीची पद्दत. हातूंत गुन्यांवगार स्वताक पुलीस अधिकारी, सीबीआय, नारकोटिक्स विभाग वा कस्टम्स अधिकारी म्हूण स्वताची वळख करून दितात.
तुमकां एक फोन येता, जो चड करून ‘फेडेक्स’ वा हेर कुरियर कंपनीच्या नांवान आसता. तुमचें एक पार्सल जप्त केलां आनी तातूंत घुंवळे वखदां (ड्रग्स), बनावट पासपोर्ट वा बेकायदेशीर वस्तू मेळ्ळ्यात, अशें सांगून तुमकां भेश्टयतात.
मागीर हो कॉल थेट पुलीस स्टेशनांत ट्रान्सफर केल्ल्याचें नाटक करतात. ‘स्कॅमर्स व्हॉट्सअॅप’ वा ‘स्कायपा’चेर व्हिडिओ कॉल करतात. तांच्या फाटल्यान पुलीस स्टेशना सारको दिसपी पड्डो वा सेटअप आसता आनी ते गुन्यांवकार पुलिसांच्या गणभेसांत आसतात, जेणे करून लोकांक खरें दिसचें.
‘तुमचें नांव मनी लाँड्रिंगांत आयलां, आतां तुमकां अटक करची पडटली’ अशें सांगून तुमकां घर सोडून वचपाक वा कोणा कडेन उलोवपाक दिनात. तुमकां तांच्या व्हिडिओ कॉला मुखार बसून रावपाक लायतात, हाकाच ते ‘डिजीटल अरेस्ट’ म्हण्टात.
केस मिटोवपा खातीर वा तुमची मालमत्ता ‘व्हेरिफाय’ करपा खातीर ते तुमकां तांच्या खात्यांत दुडू घालपाक लायतात. एकदां दुडू गेले की ते गायब जातात.
स्वताक कशें वाटावचें
सायबर गुन्यांवगारां पसून वांचपा खातीर मुखार दिल्ल्या गजालींची शिटकावणी बाळगप गरजेचें आसा.

• सरकारी संस्था फोन करिनात : सीबीआय, ईडी, एनसीबी वा पुलीस केन्नाच कोणाकूय व्हिडिओ कॉल करून अटकेची धमकी दिनात वा दुडू मागिनात. कसलीच कायदेशीर प्रक्रिया केन्नाच व्हिडिओ कॉलाचेर जायना.
• भियेवं नाकात : गुन्यांवगार तुमकां वेळ दिनात आनी निर्णया खातीर ताकतीक करतात. बेगीन कर, आमकां फुडलीं कामां आसात, अशें सांगतात. अशा वेळार शांत रावात आनी कसलोय निर्णय घेवचे पयलीं विचार करात.
• वळख तपासात : जर कोण तरी अधिकारी म्हण्टा, तर ताचो आयडी कार्ड वा अधिकृत नोटीस मागात. खरे पुलीस वा आनीक कोणूय केन्नाच व्हॉट्सपाचेर नोटीस धाडिनात. ती पोस्टांतल्यान येतली वा तांचो मनीस येवन ती दिवन वतलो.
• दुडू ट्रान्सफर करू नाकात : कोणाच्याय सांगण्यार ‘सेक्युरिटी डिपाॅझिट’ म्हूण सरकारी खात्याच्या नांवान खासगी बँक खात्यांत दुडू धाडूं नाकात.
• कॉल बंद करात : सामको सोंपो उपाय म्हणजे जर तुमकां कसलोय दुबावीत कॉल आयलो जाल्यार, तो रोखडोच कट करात आनी तो नंबर ब्लॉक करात. लाॅटरी लागल्या, म्हयन्याक हजार रुपया भरात आनी वर्साक 40 हजार मेळयात, असले फोन, लिंक येतात. थोड्यांक चुकून कोणे फोन केल्यार पसून तांचे कडेन उलयत रावपाची संवय आसता, हें चुकीचें.
  कागाळ खंय करची?
  जर तुमची फटवणूक जाली वा तसो यत्न जालो, तर रोखडीच सायबर क्रायम हेल्पलाईन नंबर 1930. चेर फोन करात. तशेंच www.cybercrime.gov.in ह्या संकेतथळाचेर कागाळ नोंद करात. लागींच्या पुलीस स्टेशनाचेरुय कागाळ करात.
  डिजीटल अरेस्ट हो विळखो फकत तंत्रगिन्यानाचो न्हय, तर तो मानसीक दडपणाचो खेळ. देशांत सध्या डिजीटल अरेस्टाची आंकडेवारी उणी जाल्या म्हूण बेसावध रावन उपकारचेंना, कारण लुटीचो आंकडो अजूनय व्हड आसा. ‘सावधानताय’ हेंच ह्या सायबर युगांतलें खरें सुरक्षा कवच आसा.