गोंयच्या शाळांनी कोंकणी भास फाटीं पडटा काय?

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

 तो मेरेन ही वैकल्पीक तिसरी भास म्हूण, फकत ‘मार्क्स मेळोवपाचो विशय’ म्हूण उरतली. ती जिणेची भास, सर्जनशील रचनांची भास, अस्मितायेची आनी पोटा-पाण्याची भास जावंची ना.

खंयच्याय वाठाराचें मुलतत्त्व थंयच्या व्हड व्हड स्मारकांनी वा वेपारी नामनांत आसना, तर तें थंयच्या भुरग्यांच्या तोंडांतल्या भाशेच्या सोबीतकायेंत आसता. आयज गोंयच्या आधुनीक शाळांनी एक शांत, पूण काळजाक लागपी शोकांतिका घडटा, घडत आसा. राष्ट्रीय शिक्षण धोरण (NEP) 2020 हातूंत ‘मांयभाशेंतल्यान शिक्षण’ दिवपाचेर भर दिला, तरी गोंयांत कोंकणीची अवस्था दिसदिसां इबाडत आसा.

एक शडयंत्र

1960 च्या दसकाच्या पूर्वार्दांत इतिहासीक ओपिनियन पोल आनी 1986- 87 च्या भाशा आंदोलना वेळार गोंयकारपणाचें प्रतीक आशिल्ली कोंकणी आयज वेगळ्याच संकश्टांक तोंड दिता. ही राज्याची अधिकृत राजभाशा आसून लेगीत, ज्या वर्गांनी तिचें रक्षण जावंक जाय आशिल्लें, थंयच तिका ‘दुय्यम’ (वा दुय्यमा परस सकयल) मानतात. शाळांनी कोंकणीक पयली वा दुसरी भास म्हूण सक्तीची करपांत राज्य सरकार खूब- खूब फाटीं आसा आनी राज्य सरकाराचें दुर्लक्ष दैनंदिन गंभीर जायत आसा. हें फकत शिक्षणीक दुर्लक्ष न्हय, तर गोंयचो गळो चिड्डुपाचें एक व्हड शडयंत्र! 

भाशीक पोकळी

गोंयांतली सध्याची परिस्थिती पळयल्यार ती खरीच निरशेणी हाडपा सारकी आसा. 1987 वर्सांत  अर्थात सुमार चाळीस- एक वर्सां फाटीं कोंकणीक राजभाशेचो दर्जो मेळून लेगीत, शालेय अभ्यासक्रमांत तिची उपस्थिती खूब उणी आसा. गोंयच्या जायत्या व्हडल्या इंग्लेज माध्यमाच्या शाळांनी पालक आनी वेवस्थापन दुसरी भास म्हूण हिंदी वा मराठी वा फ्रेंच/ पुर्तुगेज सारक्या परदेशी भाशांक पसंती दितात. हाका लागून कोंकणी फकत तिसरी भास तेंय बीं वैकल्पीक (ऑपशनल) म्हूण उरल्या. साश्टी, तिसवाडी आनी बार्देश सारक्या तालुक्यांनी जंय ही भास एका काळांत घरा-घरांत गाजताली, थंय आयज इंग्लेजीच्या नेटा मुखार आनी कोंकणीच्या फाटबळा अभावान एक भाशीक पोकळी निर्माण जाल्या, बेगबेगीन जायत आसा. जायते पालक समजतात की इंग्लेज शिकप म्हणल्यार प्रगती, पूण आवयभास सोडप म्हणल्यार आपल्या मुळां कडेन तोडप, संस्कृताय विसरप हें ते विसरतात. 

धोरणाक तत्व ना

कांय पालकांक अशें दिसता की घरांत उलयिल्ली भास शाळेंत शिकून उपेगाक पडना आनी ते तांच्या ह्या धोरणाक तिगून रावतात, पूण तांच्या ह्या धोरणांक इल्लें पसून तत्त्व ना. आशिल्लें जाल्यार पुर्तुगालांत शाळेंत पुर्तुगेज भास शिकोवंकूच नाशिल्ली, पूण ते शाळेंत पुर्तुगेज शिकयतात. पुर्तुगालांत चडशा भुरग्यांची  पुर्तुगेज मांयभास/ घरची भास आसून लेगीत ते शाळेंत ती भास कित्याक शिकतात? इंग्लँडांत शालेय भुरगीं इंग्लेज कित्याक शिकतात? भारतांत लेगीत महाराष्ट्रांत शाळांनी मराठी विशय कित्याक आसा? (हालीं महाराष्ट्र सरकारान फर्मान काडून सगल्या शाळांनी मराठी शिकोवप सक्तीचें केलां. जावं सिबिएसई शाळांनी जावं आईसीएसई शाळांनी जावं राज्य शाळांनी) हिंदी उलोवपी भुरगीं शाळेंत हिंदी कित्याक शिकतात? कर्नाटकांत चडशीं भुरगीं घरांत कन्नड उलयतात, पूण शाळेंत कन्नड शिकप सक्तीचें आसा कित्याक? ताचें कारण म्हणल्यार भास फकत उलोवप आनी गजाली मारप न्हय. भाशेंत बरोवप आसता, वाचप आसता, साहित्य आसता, छंदलंकार आसता, व्याकरण आसता आनी भाशेचे हे मुखेल वांटे केवळ घरांत उलोवन शिकूंक निखालूस जायना. तशें जावप साध्य आशिल्लें जाल्यार सगले कोंकणी लोक कोंकणी विद्वान जातले आसतले. 

मार्क मेळोवपाची भाशा जातली?

ही फाटीं ओडपाची प्रक्रिया धोरणांतले दोश आनी गोंयांत पयलीं सावन चलत आयिल्ल्या वादाक लागून चड खर जाल्या. देवनागरी आनी रोमी लिपी मदल्या वादाक लागून भाशाप्रेमी दोन वांट्यांनी विभागल्यात, हाचो परिणाम पालकांचेर जाता आनी ते भोव गोंदळटात. देवनागरी ही शिक्षणाची राज्यमान्य लिपी आसली, तरी क्रिस्तांव समाजाचो आनी ‘तियात्र’ परंपरेचो बरोच वांटो रोमी कोंकणी कडेन जोडिल्लो आसा. जेन्ना एका भुरग्याक आपली आवयभास अशा लिपींत शिकपाची पाळी येता, जी लिपी तो आपल्या साहित्यांत वा धर्मीक पुस्तकांनी पळयना, तेन्ना ताका ती शिकप कठीण जाता. तशेंच ‘शिक्षणाचें माध्यम’ हो वाद अजूनय सुटिल्लो ना. सरकार कोंकणी माध्यमाच्या शाळांक अनुदान दिता, पूण इंग्लेज माध्यमाच्या शिक्षणा खातीर आशिल्लो समाजीक आनी अर्थीक दबावा खाला दबता, अशें दिसता. जो मेरेन इंग्लेज माध्यमाच्या शाळांनी कोंकणीक एक घट आनी अनिवार्य दुसरी भास म्हूण सुवात मेळना (कांय “चड शाण्या” शाळांनी कोंकणींत उलयल्यार ख्यास्तूय दितात खंय!), तो मेरेन ही वैकल्पीक तिसरी भास म्हूण, फकत ‘मार्क्स मेळोवपाचो विशय’ म्हूण उरतली. ती जिणेची भास, सर्जनशील रचनांची भास, अस्मितायेची आनी पोटा-पाण्याची भास जावंची ना. 

शाळा वेवस्था सुदारपाची गरज

हो बदल घडोवन हाडप फकत भावने खातीर न्हय, तर तें विज्ञाना प्रमाणेय गरजेचें आसा. अभ्यासा प्रमाण, जीं भुरगीं सुरवातेक आपले आवयभाशेंत शिकतात, तांची विचार करपाची शक्त आनी समजपाची तांक चड आसता. कोंकणी फकत घरांत उलोवपी भास न्हय, तर ती गोंयच्या लोकवेदाचो, ‘खेर’ आनी ‘खाजण’ शेतांच्या गिन्यानाचो आनी आमच्या दऱ्या देगेच्या पर्यावरणाचो एक अमूल्य भंडार जावन आसा. हें गिन्यान इंग्लेज वा हिंदीत वा मराठींत हाडटना ताचो मूळ अर्थ शेणटा. आमचे पारंपरिक वेवसाय, आमची रांदप पद्धत आनी आमचीं पदां हीं सगळीं कोकणी भाशेंत गुंथिल्लीं आसात. कोंकणीक शाळांतल्यान पयस दवरून आमी कळत नकळत आमच्या भुरग्यांक सांगत आसात की तांच्या आवयभाशेक कसलेच मोल वा वेवसायीक म्हत्व ना. आमी अशी एक पिळगी तयार करत आसतात जी फकत ‘ल्हान गजाली’ मारूंक वा ‘रांदपा कुडींत’ कोंकणी उलोवंक शकता, पूण जांकां शणै गोंयबाब, पुंडलीकबाब नायक, दामोदरबाब मावजो वा रवींद्रबाब केळेकार हांचें साहित्य वाचपाक येना. संवसारांतल्या हेर भाशांनी बरपाक्षरी पूण स्वताच्या भाशांनी निरक्षर अशी पिळगी आमी निर्माण करत आसात. पदवी पांवड्यार कोंकणीचो अभ्यास करपी भुरग्यांकय बरयतना आपले भाशेचे बरोवप अचूकपणान करूंक येना, हाचे वरवींच ही गजाल स्पश्ट जाता. प्रत्यक्षांत पदवी पांवड्यार कोंकणी शिकपी भुरग्यांनी शाळेच्या पांवड्यारच योग्य शुद्धलेखन शिकपाक जाय आशिल्लें पूण पुराय शालेय कोंकणी वेवस्था बेकाम आशिल्ल्यान तांकां अशा समस्यांक उंचेल्या पांवड्यार तोंड दिवचें पडटा, जेन्ना तांकां कोंकणीच्या चड म्हत्वाच्या आंगांचेर लक्ष केंद्रीत करपाक जाय आसता. अशें कदापि जावंक फावना आनी कोंकणीच्या अभ्यासाक प्राथमीक म्हत्व दिवन पुराय शाळा वेवस्थेची बेगोबेग आनी समूळ सुदारणा करपाची गरज भासता.

धोरणात्मक बदल जाय

कोंकणीक मुखा वयल्या काळांत जिवंत दवरपा खातीर बेगोबेग धोरणात्मक बदल करपाची गरज आसा. शिक्षणतज्ज्ञांचें म्हणणें आसा की गोंयच्या सगल्या शाळांनी उण्यान-उणें 10वी मेरेन कोंकणी ही सक्तीची भास आसूंक जाय आनी ती पायली वा दुसरी भास वा अनिवार्य (वैकल्पीक न्हय!) तिसरी भास आसल्यार चड बरी. हाचे वांगडाच शिक्षणीक पुस्तकांनी आधुनिकीकरण हाडप, डिजिटल साहित्य तयार करप आनी आयच्या भुरग्यांक आवडटलें अशें साहित्य उपलब्ध करप गरजेचें आसा. लिपीच्या वादांतल्यान भायर येवन राज्याची भाशीक गिरेस्तकाय स्वीकारप होच एक मार्ग आसा (शिक्षकांक रोमी लिपीची प्रशिक्षण दिवं येता). सरकार आश्वासनां दीत रावता आनी ते काम करतात अशें दाखयत रावतात, पूण त्या तथाकथीत कामाचें परिणाम जायना तें पळयनांत. 

इत्साशक्त आसा?

2026 वर्सांत पावल दवरतना, प्रस्न हो न्हय की आमचे कडेन कोंकणी सांबाळपाक साधनसामुग्री आसा काय ना, तर प्रस्न हो की आमचे कडेन गोंयचो सांस्कृतीक आत्मो वाचोवपाची राजकी आनी समाजीक इत्साशक्त आसा काय? जो भुरगो आपली आवयभास विसरता, तो आपल्या इतिहासाची पयली खिडकी बंद करता. ही शांतता सदाची जावंचे पयलीं, कोंकणी खातीर शाळेची घांट वाजोवपाची आनी तिका अभ्यासाच्या मुखेल प्रवाहांत हाडपाची ताकतिकेची गरज आसा. कोंकणी सांबाळप म्हणल्यार फकत भास सांबाळप न्हय, तर तें गोंयकारपण तिगोवन दवरप. कोंकणी विणें गोंयकारपण आसुंकूच शकना. जर आमी आत्तांच जागृत जाले नांत, तर फुडल्या पन्नास ते शंबर वर्सांनी गोंयकार म्हणपा खातीर आमचें कडेन फकत नांव उरतलें, भास उरची ना. सरकारान, शाळांनी आनी प्रत्येक गोंयकारान हातांत हात घालून आपले गोंयचे मांयभाशेचें राखण करपाकूच जाय!

– शशांक शणै

7022694191