अभिनयांतले देव : रमेश देव

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

रमेश देवाक सुरवेक मराठी चित्रपट उद्देगांत काम करतना बरोच संघर्श करचो पडलो, पूण दोळ्यांतली चमक, संवादफेक आनी रुबाबदार व्यक्तिमत्व ह्या आंगान तो प्रेक्षकाच्या मनांत भरलो.

अभिनेतो रमेश देव हाची मराठी, हिंदी फिल्म मळार एक अश्टतासी विस्वासू व्यक्तिमत्व म्हणून वळख आशिल्ली. तागेली सुमार सात दशकांची कारकिर्द येसस्वी सिनेमांचे नांवां पुरती मर्यादित ना, तर तो एक संवेदनशील, कश्टाळू आनी कला प्रकाराचेर अखंड निश्ठा आशिल्लो कलाकार. 

चित्रपट उद्देगाक जायते कलाकार दिवपी कोल्हापूरांत 30 जानेवारी 1929 दिसा जल्माक आयिल्ले रमेश देवाचें मराठी सिनेमासृश्टेतलें योगदान इतलें व्हड आसा की ताची दखल घेतले बगर भारतीय सिनेमा इतिहास पुराय जावंचो ना. कारण रमेश देवान अभिनय, निर्मणी, दिग्दर्शन आनी जायरात फिल्मां अशा विंगड मळार काम करुन सुवात मेळयल्या. रमेश देवाचें मूळ आडनांव ठाकुर. तशें पळवंक गेल्यार ठाकुर घराणें मुळांत राजस्थान जोधपूरांतलें. तागेलो आजो अभियंतो आशिल्लो ताका छत्रपती शाहू महाराजान शाराची थापणूक करपाचें काम दिल्ल्यान ते कोल्हापूरांत स्थलांतरीत जाले. उपरांत ताणें जोधपूर राजवाडो बांदलो. रमेश देवाचो बापूय शाहू म्हाराजाचो आदोवगाद आशिल्लो. एक किचकट, हाता भायर गेल्लो खटलो तागेल्या बाप्पायन शाहू म्हाराजांक जिखून दिल्लो तेन्ना शाहू म्हाराजान रमेश देवाच्या बापायक, तुमी ठाकुर न्हय, तर देव आसात म्हणिल्लें. तेन्ना सावन सगळेच ताका देव आडनांवान उलो मारपाक लागले.

भुरगेपणासावन रमेश देवाक कला, नाट्य, चित्रपट हांचे विशीं आवड आशिल्ली. ल्हान पिरायेचेर अभिनय करपाक सुरवात केली. एक दीस बापायन ताका पृथ्वीराज कपूराच्या सिनेमाच्या शुटींगाक व्हेल्लो. एक भुरगो अभिनय करतालो. पृथ्वीराज त्या भुरग्याल्या अभिनयाचेर समाधानी नाशिल्लो. त्याच खिणाक ताची नदर रमेशाचेर पडली. ताणें रमेशाक काम करतलो काय विचारलें. हयकार दिवन रमेश रोखडोच अभिनय करपाक तयार जालो. हें जायत्यांक खबर नासूंये, पूण अभिनय मळार रमेश देवाचें हें पयलें पावल आशिल्लें.

रमेश देवाक सुरवेक मराठी चित्रपट उद्देगांत काम करतना बरोच संघर्श करचो पडलो, पूण दोळ्यांतली चमक, संवादफेक आनी रुबाबदार व्यक्तिमत्व ह्या आंगान तो प्रेक्षकाच्या मनांत भरलो. रमेश देव मुखेल नायकाचे भुमिके परस खलनायक खेरीत पणान रंगयतालो. 1951 वर्सा ‘पाटलाची पोर’ ह्या मराठी चित्रपटांत ल्हान भुमिके वरवीं ताणें रुप्या पडद्याचेर पदार्पण केलें. राजा परांजपे दिग्दर्शित ‘आंधळा मागतो एक डोळा’ (1956) ह्या पयल्याच सिनेमांत मुखेल अभिनेत्याची भुमिका करुन प्रेक्षकांच्या मनांत सुवात मेळयली. ‘देवघर’ (1956), ‘देवघरचं लेणं’ (1957), ‘साता जन्माचे सोबती’ (1959), ‘जगाच्या पाठीवर’ (1960), ‘अवघाची संसार’ (1960), ‘उमज पडेल तर’ (1960), ‘वरदक्षिणा’ (1962), ‘मोलकरीण’ (1963), ‘एक दोन तीन’ (1964), ‘काही हो चमत्कार’ (1964), ‘पडछाया’ (1965), ‘जुनं ते सोनं’ (1967), ‘चिमुकला पाहुणा’ (1967), ‘तीथे नांदती लक्ष्मी’ (1971), ‘तेवढं सोडुन बोला’ (1974), ‘चंदनाची चोळी अंग अंग जाळी’ (1975), ‘कशासाठी प्रेमासाठी’ (1987), ‘चिमणी पाखरे’ (2000), ‘मुलगी लग्नाची’ (2007), ‘गलगले निघाले’ (2008), ‘विघ्नहर्ता सिध्दीविनायक’ (2009), ‘जेता’ (2010), ‘चांदी’ (2013), ‘वेल डन भाल्या’ (2016) ह्या मराठी सिनेमानी ताणें काम केलें.

उपरांत ताणें हिंदी फिल्मांत वचपाचो निर्णय घेतलो तो ताच्या कारकिर्दी खातीर म्हत्वाचो थारलो. हिंदी रुप्या पडद्याचेर ताणें ‘मौसी’ (1958) चित्रपटांतल्यान पदार्पण केलें. राजेश खन्ना, अमिताभ बच्चन, धर्मेंद्र, शत्रुघ्न सिन्हा ह्या दिग्गज कलाकारां वांगडा ताणें सह-नट, इश्ट, दोतोर, बापूय, अधिकारी, खलनायक आदी पात्रां साकारलीं. ‘बाप बेटे’ (1959), ‘आरती’ (1962), ‘मोहब्बत इसको कहते हैं’ (1965), ‘दस लाख’ (1966), ‘मेहरबान’ (1967), ‘शिकार’ (1968), ‘सरस्वतीचंद्र’ (1968), ‘तीन बहुरानियां’ (1968), ‘जीवन मृत्यू’ (1970), ‘खिलोना’ (1970), ‘मेरे अपने’ (1971), ‘बनफूल’ (1971), ‘रामपूर का लक्ष्मण’ (1972), ‘बंसी बिरजू’ (1972), ‘कोरा कागज’ (1974), ‘प्रेम नगर’ (1974), ‘आप की कसम’ (1974), ‘फकीरा’ (1976), ‘ड्रीम गर्ल’ (1977), ‘दादा’ (1979), ‘दुल्हा बिकता है’ (1982), ‘अल्लाह-रखा’ (1986), ‘तुफान’ (1989), ‘मिस्टर इंडिया’ (1987), ‘घराना’ (1989), ‘आजाद देश के गुलाम’ (1990), ‘प्रतिभा’ (1990), ‘घायल’ (1990) आनी ‘निश्चय’ (1992) हे तांचे कांय सिनेमा.

राजेश खन्ना वांगडा ‘आनंद’ (1971), ‘जोरू का गुलाम’ (1972), ‘आप की कसम’ (1974), ‘प्रेम नगर’ (1974), ‘अशांती’ (1982), ‘गोरा’ (1987) ह्या चित्रपटांनी ताणें आदार भुमिका केल्यात. ‘भिंगरी’ सिनेमांतलो खलनायक अविस्मरणीय आशिल्लो. ताणें हृषीकेश मुखर्जीच्या ‘आनंद’  सिनेमांतली दोतोराची भुमिका आयज लेगीत प्रेक्षकांक याद आसा. आनंद लोकप्रिय जालो, वांगडा रमेश देवा साकारिल्ले भुमिकेचीय खुब तोखणाय जाली.

मुखेल पात्राच्या सावळें पसून पयस रावन स्वताची स्वतंत्र छाप कशी निर्माण करप ह्या कलेचो रमेश देव जाणकार आशिल्लो. ताणें स्वताक केन्नाच एका विशिश्ट चौकटींत आडकून दवरुंक ना. सकारात्मक आनी नकारात्मक अशो दोनूय भुमिका कुशळतायेन साकारल्यो. तो खलनायक प्रभावीपणान रंगयतालो, ताचे परस इश्ट वा कुटुंबांतलो मोगाळ वांगडी असल्या सादे पात्रांतल्यान रसिकांचेर छाप सोडटालो. तागेलो आवाज, कुडीची भास आनी संवाद म्हणपाचे विशिश्ट तरेक लागून दरेक भुमिकेंत रमेश वेगळो दिसलो.

रमेश देव अभिनयापुरतो मर्यादीत रावलो ना. ताणें सिने निर्मणी आनी दिग्दर्शनाच्या मळार आपली प्रतिभा दाखयली. मराठी चित्रपट, दूरदर्शन माळ, म्हायतीपट आनी जायरात चित्रपटांच्या मळार ताणें व्हडलें वेवसायिक येस मेळयलें. ह्या सगळ्या मळार ताचो अणभव नव्या कलाकारांक मार्गदर्शक थारलो. ताणें निर्मणी केल्लो ‘सर्जा’ हो इतिहासीक चित्रपट बरोच गाजलो. तागेलो पूत अजिंक्य देव हाणें ह्या चित्रपटांतल्यान पदार्पण केल्लें.

रमेश देवा भितर नायक जावपाक फावो ते सगले गुण आशिल्ले. जिद्द आनी कश्टान नट म्हणून ताणें एका फाटल्यान एक उत्कृश्ट चित्रपट दिले. फाटल्या दशकांत रमेश देवान 2013 वर्सा “जॉली एलएलबी” ह्या सिनेमांत ‘कौल साहेब’ ची भुमिका केल्ली. 2016 वर्सा ताणें ‘घायल वन्स अगेन्’ ह्या सिनेमांतय अभिनय केल्लो.

रमेश देव फिल्मिस्तान स्टुडिओक गेल्लो थंय ताका अभिनेत्री नलिनी सराफ आवय वांगडा मेळ्ळी. रमेश देव हाका खलनायक म्हूण वळखताले देखून नलिनील्या आवयन ताचे लागीं उलोवंक मनाय केली. फुडें 1963 वर्सा कोल्हापूरांत सीमा आनी रमेश देव हांचें लग्न जालें. सिनेमा मळार देव हें एक मानाचें जोडपें मानताले. ते काळांत रमेश आनी सीमा देव जर एका सिनेमांत आसत जाल्यार तो लोकप्रिय जातलो हें पयलींच निश्चीत जावपा इतलो तांगेल्या अभिन्याचो प्रभाव आशिल्लो. नलिनी सराफ ही मूळ कारवारची. जीण मुंबयंत गेली पूण, घरांत कोंकणी उलोवपी.

‘दस लाख’ (1966), ‘सरस्वती चंद्र’ (1968), ‘आनंद’ (1970), ‘कोशीश’ (1972), ‘कोरा कागज’ (1974), ‘राणी और लालपरी’ (1975), ‘यही है जिंदगी’ (1977), ‘दादा’ (1979), ‘हथकडी’ (1982) आनी ‘जनम जनम जनम’ (1988) ह्या सिनेमांत तांणी एकठांय काम केलां, पूण ‘आनंद’  चित्रपटांत तांणी साकारिल्ली डॉ प्रकाश कुलकर्णी आनी सुमन कुलकर्णी ही जोडी चड यादींत उरली.

तांकां दोन पूत. व्हडलो पूत अजिंक्य हाणें आवय-बापायची अभिनय परंपरा चालू दवरल्या. 1987 वर्सा प्रदर्शीत जाल्ल्या अजिंक्य देवाच्या ‘सर्जा’ ह्या मराठी फिल्माक राष्ट्रीय पुरस्कार फावो जालो. दुसरो पूत अभिनय देव हाणें ‘दिल्ली बेली’, ‘फोर्स 2’, ‘ब्लॅकमेल’ आनी ‘24’ ह्या माळांचें दिग्दर्शन केलां. तो विवीध कंपनीं खातीर जायराती करता.

रमेश देवान स्वताचे प्रोडक्शन हाऊसा वरवीं जायतें सिनेमांची निर्मणी केल्ली. ‘चोर चोर’ (1992), ‘जीवासखा’ (1992), ‘सेनानी साने गुरूजी’ (1995), ‘चल गम्मत करू’ (1994) आनी ‘गोष्ट लग्ना नंतरची’ (2010) ह्या मराठी चित्रपटा वांगडा ताणें 2016 वर्सातल्या ‘तमन्ना’ हे दूरचित्रवाणी माळेचें दिग्दर्शन केल्लें. जानेवारी 2013 वर्सा ताका 11व्या पुणे आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवांत (PIFF) लायफटायम अचीवमेंट पुरस्कार भेटयिल्लो . 2006 वर्सा ‘निवडुंग’ ह्या मराठी माळयेंत ताणें अभिनय केलो. रमेश देव हाका 2 फेब्रुवारी 2022 दिसा पिरायेच्या 96 व्या वर्सा काळजाचे आताकान मरण आयलें.

—————————–

 *सुदिन वि. कुर्डीकार*