भांगरभूंय | प्रतिनिधी
व्हड आनी चड प्रबळ प्रादेशीक भाशांच्या बरोबर अस्तित्वांत आशिल्ले कोंकणी सारकिल्ले भाशे पासत, तिची संस्थागत बळगें तिगोवन दवरपा पासत जनगणनेंत अचूक वळख करप गरजेचें.
वर्स 2027 त भारताची फुडली राष्ट्रीय जनगणना करतना नागरिकांक परत एक फावट मांयभास थारावपाक सांगतले. हो प्रस्न नित्यनेमाचो दिसूं येता, पूण कोंकणी उलोवप्यांचेर, भाशेचेर ताचो गंभीर परिणाम जातलो. जनगणनेचो डेटा हो फकत प्रतिकात्मक न्हय. ताचो थेट परिणाम निधी निर्णय, शिक्षणीक धोरण, माध्यमांची उपस्थिती आनी राजकी मान्यताय हांचेर जाता. व्हड आनी चड प्रबळ प्रादेशीक भाशांच्या बरोबर अस्तित्वांत आशिल्ले कोंकणी सारकिल्ले भाशे पासत, तिची संस्थागत बळगें तिगोवन दवरपा पासत जनगणनेंत अचूक वळख करप गरजेचें.
भारतांत भाशा नियोजनाचो लोकसंख्या शास्त्रीय डेटा कडेन लागींचो संबंद आसता. संसाधनां कशीं वांटप हें थारावपा पासत सरकारी मंत्रालयां आनी राज्य खातीं जनगणनेच्या आंकड्यांचेर आदारून वतात. 1992 सावन संविधानाचे आठवे अनुसुचींत कोंकणीचो आस्पाव आसलो तरी घटनात्मक मान्यताये निमितान आपोआप तिगावू अर्थीक आदाराची खात्री मेळना. भाशा उदरगत, संस्कृतीक अकादेमी, अणकार प्रकल्प, पाठ्यपुस्तक निर्मिती आनी अभिलेखाचें काम, हांचेर भौशीक खर्च करप, चड करून उलोवपी लोकसंख्येचो डेटाचेर अवलंबून आसता. जनगणनेंत थीर वा वाडपी आंकडे दाखयल्यार चालंत वा वाडिल्ल्या प्रमाणांत निधीचो समर्थन करप सोंपें- सुलभ जाता. आंकडे ल्हान वा उणे जाल्ले दिसल्यार मागणी मर्यादीत आसा असो निश्कर्श अधिकाऱ्यांनी काडची संभावना उपस्थित जाता.
आंकडे संवेदनशील
कोंकणीच्या जनगणनेच्या आंकडेवारीचो इतिहास दाखयता की हे आंकडे कितले संवेदनशील आसूंक शकतात. विसाव्या शेंकड्याच्या सोंपत्यार आनी एकविसाव्या शेंकड्याच्या सुरुवातीच्या काळांत, जनगणनेच्या चक्रां भितर भाशकांची संख्या नेटान वयर- सकयल जायत रावली. 1991चे जनगणनेंत कोंकणी भाशकांचो आंकडो 17,60,607 आशिल्लो, तो आंकडो 2001च्या जनगणनेंत एकदम वाडून 24,89,015 जालो (फकत धा-एक वर्सांनी 7,28,408 नी आंकडो वाडलो) जाल्यार 2011च्या जनगणनेंत उणो जावन 22,56,502 जालो (परत धा-एक वर्सांनी 2,32,513 नी उणो जालो; हे अधिकृत आंकडे आसून लेगीत कोंकणी उलोवपी लोकांची संख्या चड आसा, ती 50,00,000 लागीं आसा अशें अभ्यासक आनी कोंकणी विचारवंत मानतात). ह्या बदलांक लागून भाशीक उणाव वा जमनीचेर अचकीत वाड जाल्ली अशें न्हय. बगर, अहवाल दिवपाच्यो पद्धती, राजकी संदर्भ, जागृताय अभियान, स्थलांतर पद्धती आनी वर्गीकरणाचे प्रस्न अधिकृत जनगणनेंत कशे बदल करूंक शकतात हाचेर भर दिता. उलोवपी जेन्ना एका दसकांतल्यान दुसऱ्या दसकांत आपल्यो वेगवेगळ्यो वळख करतात तेन्ना भाशेच्या सांख्यिकी स्वरूपांत बदल जाता, केन्ना केन्नाय प्रखर दिसपी रितीन. अशी अस्थिरताय, सुसंगत आनी अचूक धोरणा पासत घातकी थारता कारण संस्था नियोजन जनगणनेच्या डेटांतल्या सातत्याचेर आदारून आसता.
आंकडेवारीचो परिणाम
जनगणनेच्या आंकडेवारीचो चड थेट परिणाम शिक्षणाचेर आनी शिक्षण वेवस्थेचेर पडटा. कोंकणी माध्यमाच्यो शाळा उगडप वा तिगोवन दवरप, शिक्षक नेमप, अभ्यासक्रम तयार करप, विद्यापिठाच्या विभागांक निधी दिवप, कोंकणी भाशा मंडळाक अनुदान दिवप हांचे विशींच्या निर्णयांचेर “शाळा भरतीची” आंकडेवारी, “कोंकणी विशय घेवपी भुरग्यांची” आंकडेवारी आनी “व्यापक लोकसंख्येची” आंकडेवारी ह्या तिनूय गजालींचो प्रभाव पडटा. कर्नाटक आनी महाराष्ट्र सारकिल्ल्या व्हड भोवभाशीक राज्यांनी (आनी कांय प्रमाणांत आमच्या माणकुल्या गोंयांत बीं), जंय कोंकणी भास मराठी वा कन्नड भाशे वांगडा सह- अस्तित्वांत घोळटा, थंय लोकसंख्या शास्त्रीय बळग्याचो शिक्षणीक- माध्यमाचो धोरणाचेर परिणाम जाता. कोंकणी ही आवयभास म्हूण अधिकृतपणान जाहीर करपी लोक उणे जाल्यार कोंकणी माध्यमांतल्यान शिक्षण वाडोवपाची वा तिगोवन दवरपाची लेगीत फावो ती मागणी ना असो वाद धोरण निर्माते घालूंक शकतात. काळा प्रमाण हाका लागून विद्यार्थ्यांक तांच्याच भाशेंत औपचारीक शिक्षण घेवपाची संद उणी जावंक शकता.
भाशा जिवीत उरप हें फकत घरगुती वापराचेर न्हय तर संस्थांनी, शिक्षणांत, प्रशासनांत, समाजीक मळांत उपस्थितिचेरूय आदारून आसता. शाळा, म्हाविद्यालयां, परिक्षा वेवस्था हे भाशेक भौशीक कायदेशीरपण दितात. ह्यो रचणुको धड नासल्यार पिळग्यांनी भाशेचें प्रसारण चड नाजूक जाता. अश्यो रचणुको कार्यक्षम उरतात काय ना हें थारावपाक जनगणनेच्या आंकड्यांचो खुबूच म्हत्वाचो वांटो आसता.
गुंतवणुकीक समर्थन
प्रसार माध्यमां आनी संस्कृतीक उत्पादनाकय लोकसंख्या शास्त्रीय पुराव्यांचो आकार आसता. “ऑल इंडिया रेडिओ” सारकेले फामाद भौशीक प्रसारक कार्यावळीचो वेळ कांय प्रमाणांत प्रेक्षकांच्या आकाराच्या आदाराचेर वांट्टात. दिसाळीं आनी प्रकाशक दीर्घकाळ प्रकाशनाचें वचनबद्धताय घेवचे पयलीं वाचप्यांची क्षमता आनी इच्छा मोलायतात. जायरातींतल्यान मेळपी येणावळ मेजपा सारक्या पावणेचेर आदारून आसता ना जाल्यार जायरात दिवप निरुपेगी जाता. जनगणनेचे आंकडे जेन्ना उलोवप्यांचे सारके आंकडे दाखयता तेन्ना ते कोंकणी भाशेंतल्या कार्यावळी, दिसाळीं, तियात्र, डिजिटल सामुग्री पासत मागणी घटमूट करता. जेन्ना आंकडे वास्तवा परस ल्हान भासतात तेन्ना गुंतवणुकीक समर्थन मेळप कठीण जाता.
राजकीय प्रतिनिधीत्व ही आनीक एक सुवात जंय संख्या म्हत्वाची. भोवभाशीक लोकशायेंत लोकसंख्येचो डेटा अधिकृत भाशेचो वापर, भरती परीक्षा, प्रशासकीय संवाद आनी सल्लागार मंडळ हांचेविशींच्या वादविवादाचेर परिणाम घालता. गोंयांत कोंकणीक राजभाशेचो दर्जो आसलो तरी तिचे वेव्हारीक अंमलबजावणीची तांक कांय प्रमाणांत तिच्या उलोवपी समाजाच्या आकाराचेर आदारून आसा. बळवंत जनगणनेचे आंकडे शासनांत कोंकणीचो वापर करपाची कायदेशीरतायेक बळकटी दिता. कोंकणी उलोवप्यांचे आंकडे कमी मेजून आयल्यार ती सुवात दुबळी जायत रावता.
कोंकणी मुखार आव्हान
कोंकणी मुखार एक व्हड आव्हान म्हणल्यार तिच्या भाशीक स्वरूपाची गुंतागुंती. ती एका परस चड लिपींत बरयल्ली आसून तिचीं प्रादेशीक रुपां खूब आसात. जनगणनेच्या अहवालांत कांय कोंकणी उलोवपी सोयी, संवय वा समाजीक संरेखणाच्या कारणांक लागून “कोंकणी” बदला व्यापक वा प्रबळ प्रादेशीक भास मांयभास म्हूण जाहीर करतात. हेर लोक द्विभाशीकताये निमितान औपचारीक शिक्षणांत वा नोकरींत वापरिल्ली भास वेंचतात. पूण जनगणनेचो प्रस्न वेवसायीक वापराचे भाशेचो न्हय तर मांयभाशेचो. जेन्ना जायते जाण दुसरीं “लेबलां” वेंचतात तेन्ना संचयीक परिणामस्वरूप, नोंद केल्ली कोंकणी-उलोवपी लोकसंख्या उणी करता.
अशे तरेची कमी अहवाल आयल्यार लोकांनी घरांत कोंकणी उलोवप बंद केलां अशें निखालूस न्हय. तातूंत चड करून प्रत्यक्ष उणावा परस अहवाल दिवपाचे पद्धतीचें पडबिंब दिसता. पूण धोरणात्मक निर्णय अधिकृत आंकडेवारीचेर आदारीत आसतात. सरकारां नोंदणीकृत डेटाचो उपेग करून साधनां वांट्टात, अनौपचारीक अदमासाचो न्हय. देखून जनगणनेच्या अहवालांत ल्हान-ल्हान बदल केल्यार लेगीत काळाप्रमाण संस्थांनी म्हत्वाचे परिणाम जावंक शकतात.
अर्थीक परिणाम संस्कृतीक निधी दिवपा परस चड पातळटात. भाशेची लोकसंख्याशास्त्र, अणकार सेवा, भोवभाशीक संकेत, पर्यटन उपक्रम आनी स्पर्धात्मक परिक्षांनी भाशांचो आस्पाव हांचे विशींच्या निर्णयांचेर परिणाम करतात. डिजिटल भाशा विकास देखीक- सॉफ्टवॅर थळावेकरण, ऑनलायन शिकपाचे प्लॅटफॉर्म आनी भाशीक तंत्रज्ञान, तशेंच दाखोवपाक येवपी वापरपी समुदायांचेर आदारून आसता. डेटा धोरणाक आकार दिता अशा युगांत जनगणनेचे आंकडे एक मुखेल संदर्भ बिंदू जातात.
स्पश्टताय म्हत्वाची
2027 वर्साची जनगणना फुडल्या दसका पासत नियोजन चक्रांक आकार दितली. शिक्षणीक अर्थसंकल्प, संस्कृतीक अनुदान आनी भाशा प्रसार येवजण्यो चड करून दसकी डेटाचेर आदारीत आसतात. नेटान शारीकरण आनी स्थलांतराच्या काळांत जायते तरणाटे कोंकणी उलोवपी, भोवभाशीक वातावरणांत रावतात. जिणेच्या वेगवेगळ्या मळार ते वेगवेगळ्यो भासो वापरतात. तेन्ना जनगणनेचे फॉर्म भरतना आवयभाशे विशीं स्पश्टताय खासा म्हत्वाची आसता. विशय हांगा विंगडावपाचो वा भायरावपाचो न्हय; द्विभाशीक वा भोवभाशीक जाण लेगीत कोंकणीक आपली पयली भास वा मांयभास म्हूण वळखुपाक शकतात आनी तशी वळखूंक जाय!
अचूकपणान नोंद करात
ताकाच लागून जनगणनेंत कोंकणी मांयभास म्हूण जाहीर करप हो दीर्घकाळी परिणाम आशिल्लो नागरी निर्णय. अधिकृत डेटा भाशीक वास्तवाक पडबिंबीत करता. शिक्षण, प्रसार माध्यमां, संस्कृतीक संस्थांनी गुंतवणूक चालू दवरपाची मागणी घटमूट करता. लोकसंख्याशास्त्रीय आदारान घटनात्मक मान्यतायेक बळकटी दिता. भाशा अचकीत ना- नपश्यात जायनात. संस्थांचो आदार दुबळो जाता तेन्ना ल्हवू ल्हवू तांची सुवात उणी जाता. तो आदार बळिश्ट उरता काय ना हाचेर जनगणनेच्या आंकड्यांचो परिणाम आसता. 2027 वर्स लागीं पावतकच कोंकणी उलोवप्यांक एक सादी पूण म्हत्वाची वेंचणी आसा ती म्हणल्यार आपली भास कोंकणी म्हूण अचूकपणान नोंद करप आनी धोरणात्मक निर्णयांत तिची खरी उपस्थिती दिसता हाची खात्री करप. भास नियोजनाच्या गजालींनी संख्या खुबूच म्हत्वाची. कोंकणी भास अमर आसूं!
-शशांक शणै
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
