म्हान समाजसुदारक संत गाडगेबाबा

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

लोक तांकां जे पयशे दिताले ताचो तांणी आपले खातीर उपेग करूंक ना जाल्यार समाजा खातीर ते खर्च केले.

संत गाडगेमहाराज हे एक म्हान समाज सुदारक आनि किर्तनकार आसले. संत गाडगेमहाराज जांकां आमी गाडगेबाबा म्हणून वळखतात, तांचो जल्म 23 फेब्रुवारी 1876 या दिसा महाराष्ट्रांतल्या अमरावती जिल्ह्यांत जालो.  गांव शेंडगांव, तालुको अंजनगाव. तांचें नांव डेबुजी झिंगराजी जानोरकर. लहानपणा सावन ते मामागेर रावताले. तांच्या मामाचो शेतीचो वेवसाय आशिल्लो. गाडगेबाबांक ल्हान आसतनाच शेताच्या कामाची गोडी लागली. गोरवांची राखण करप आनी तांची काळजी घेवप तांचें आवडीचें काम आशिल्ले.

ल्हानपणारूच समाजातल्यो वायट चालीरिती, परंपरा, जातीभेद तांकां आवड नाशिल्लो. किर्तन आनी भजन मात खूब आवडटालें. किर्तनाच्या माध्यमांतल्यांन तांणी मुखार समाज सुदारपाचो यत्न केलो. गुजरात, कर्नाटक, आंध्रप्रदेश, महाराष्ट्र ह्या चार राज्यांनी तांणी किर्तन सेवा करून लोकां मदी जागृताय निर्माण केली. चोरी करप ना, देवाच्या नावान जनावरांचो बळी दिवप ना, सोरो पिवप ना, आवय आनी बापयाची सेवा करप, भुकेल्यांक अन्न दिवप, भुरग्यांनी शिक्षण घेवपाक जाय, अंधश्रद्धा हे तांचे किर्तनांतल्यान समाजप्रबोधन करपाचे मुखेल विशय आशिल्ले.

मानवसेवा हीच खरी देवाची सेवा अशें ते मानताले. नितळसाण आनी प्रामाणिकपणाचेर ते भर दिताले. दुबळ्या, अनाथ लोकांची सेवा करून तांणी मनशांतल्या अज्ञानाची, दुर्गण आनि दोशांची  जाणीवकाय लोकांक करून दिली.

गांवांगांवांनी वचून हातांत सान्न घेवन तांनी नितळसाण दवरपाचो यत्न केलो. आज आमी पळयतात की सगलेच कडेन, खास करून रस्त्यां कुशीक कोयराच्यो राशी पळोपाक मेळटात. ग्राम पंचायत आसू नाजाल्यार नगरपालिका कोणाकूच नितळसाणेचें पडलेलें ना. लोक सुशिक्षित आसूनय मुद्दाम कोयर रस्त्या कडेन उडयतात. स्वच्छ गोंय नितळ गोंय, स्वच्छ भारत अभियान हें फक्त नांवां पुरतेंच आसा. 

संत गाडगेबाबान आमकां नितळसाणेची शिकवण  कितल्याश्याच वर्सां पयलीं दिली. गांवांत सान्न घेवन गांव नितळ केलो काय संत गाडगेबाबा सांजवेळार किर्तन करून नितळसाणे विशीं जागृताय करताले. लोक तांकां जे पयशे दिताले ताचो तांणी आपले खातीर उपेग करूंक ना जाल्यार समाजा खातीर ते खर्च केले. तांकां लोकांनी लाखांनी रुपया दिले. तातूंतल्यान तांणी गोशाळा, धर्मशाळा, शाळा, भलायकी केंद्रां बांदली. ताचेर विश्वस्त म्हूण लोकांक नेमले. स्वता वा तांचीं घरचीं संचालक मंडळाचेर नाशिल्लीं. 

संत गाडगेबाबान पंढरपूर, देहू, आळंदी, नाशिकांत धर्मशाळा बांदल्यो. जातीवादा आड उलयतना  ते म्हणटाले, मनशा मनशांत फरक करपाक तुमकां कोणी सांगलां? आमी सगळीं एकाच देवाची भुरगीं. 

हुंडो घेवपाचे वायट प्रथेचेर ते म्हणटात, हुंडो दिव नाकात, घेवं नाकात. तो घेवन लग्न करता त्या लग्नाक अजिबात वचूं नाकात, सादेपणान झुणका भाकरी खावन लग्न सुवाळो करात.

शिक्षणातल्यान समाज घडोवप हो तांच्या किर्तनाचो एक विशय. ते सदांच म्हणटाले, निरक्षर आनी अडाणी मनशाक समाज सदांच नागयता. हे खातीर शिकात, भुरग्यांक शिक्षण दियात. गरिबांक शिक्षण, अन्न, वस्त्र दिवपाक जाय. दुयेंतींची सेवा करून तांकां वखद दिवपाक जाय… हो मानवधर्म तांणी मर मेरेन जपलो. ते 20 डिसेंबर 1956  दिसा वलगांव (अमरावती) भायर पडले. 

तांची शिकवण आजूय आमचे जिणेक खूब म्हत्वाची आसा. दरेका गांवांत आनी शारांत नितळसाण आसपाक जाय, अशें म्हणपी आनीक संत गाडगेमहाराज  जल्माक येवपाक जाय. जाल्यारूच आमी ‘स्वच्छ गोंय, सुंदर गोंय, स्वच्छ भारत’ अशें उमेदीन म्हणपाक शकतले. 

प्रा. किशोर वासुदेव वझे

नागेशी