म्हजी कोंकणी!

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

भासविज्ञान नदरेंतल्यान पळयत जाल्यार दर एका मनशाची भास स्वतंत्र भास वा बोली म्हणपाक शकतात. भारतांत दरेक मनीस आपणाक जाय तशी भास वापरता. ताका व्याकरण बी कांय लागना. विचारल्यार दर एकलो जाप दितलो: ही म्हजी इंग्लीश, ही म्हजी हिंदी. हांव कोंकणी उलयतना चडश्या उर्दू- हिंदी उतरांचो वापर करतां. जेन्ना कोणूय विचारता तेन्ना म्हजीय हेर लोकां भशेन जाप आसता: ही म्हजी कोंकणी! म्हजे कोंकणींतल्यो कांय मजेशीर घडणुको तुमचे मुखार दवरतां.
2003 तली गजाल. हांव पंचवाडे बस स्टॉपार राविल्लों. फुडल्यान एकलो क्रिस्तांव मनीस आयलो आनी ताणें विचारलें, “पदेर खुंय सावन गेला?”
हांवें ताका म्हणलें, “कोण पदेर? आडनांव कितें? खंय रावता? डिकॉस्ता काय फर्नांडीस?” ताणें म्हाका असोss करून पळयलो आनी म्हणलें, “सोजमोना? पाव घेवोन येता तो!”
“आं? पाववालो? असो गेला फुडें!” हांवें म्हणलें. आमगेर घरांत ‘पाववालो’च म्हणटाले, ‘पदेर’ उतर हांवें पयलेच खेपे आयकलें. मराठी आनी हिंदींतले कांय शब्द कोंकणींत घेवन ताचें कोंकणीकरण करपाक खूब गोंयकार हुशार, जसो श्रीकृष्ण ‘ग्वालो’ आशिल्लो! 2006 तली गजाल. म्हापा – पंचवाडे एका गाड्यार गेलों. त्या गाड्यार बशिल्ले बायलेक हांवें म्हणलें, “एक डझन ‘अंडी’ दी.” हांवें सांगिल्लें तें ते बायलेक कळ्ळें ना. हांवें हातान तांतीं धरिल्ले भशेन कुरू केली. तेन्ना तिणें म्हणलें, “आं? तांतयां?” “ना ना, अंडीं!” हांवें सांगलें. “तेकाच तांतयां म्हणटात पुता!” तिणें सांगलें.
2012 तली गजाल. आमच्या शेजरा एक जाणटेली आशिल्ली. ती केन्नाय पेपर वाचतना कदेला वयल्यान पडटाली. एक दीस सकाळीं शेजारच्यान येवन सांगलें, “तेगे मांय भायर पडली!” हांव – “दाव्यान काय उजव्यान?” “आरे, भायर पडली.” “खंयच्यान? फुडल्यान?” “आरे! देवाघोरा गेली रे!” “आं? मेली? अशें सांग मरे!” ‘मेलो’ वा ‘मेली’ ह्या उतरा बदला देवाघरा गेलो, वयर गेलो, भायर पडलो, सोंपलो, खंवसलो, उसळ्ळो, अंतरलो, पेड्डेर जालो अशीं उतरां मेळटात. ‘मार’ हें उतर कोंकणींत सामकें घोळटा. फोन मार, नोटीस बोर्डार मार, left मार, right मार. म्हज्या एका वांगड्यान प्युना कडेन नोटीस दिवन सांगलें, “ही नोटीस घे आनी भायर मार.” त्या प्युनान ती नोटीस सोमती कोयराच्या बल्लांत व्हरून उडयली. खरें म्हणल्यार ताचो अर्थ आशिल्लो – ‘ती नोटीस भायल्या नोटीस बोर्डार मार/लाय.’ हेंच गोंयकारांनी हिंदींत वापरलां – भैया झॅरोक्स आगे-पीछे मारो!
हिंदींत आनी कोंकणींत लेगीत उच्चार एके तरेन करतात आनी बरयतात दुसरेच तरेन. अंदूं – ओनू, बहुत – बोहोत. किद्याक, किदें, कित्याक, कितें, हाचो, हाजो, ताची, ताचो, ताचें, ताजो, ताजें! ‘ताजी’, ‘ताजो’, ‘ताजें’ आयकल्यार ‘भाजी’, ‘विसवण’ आनी ‘नुस्तें’ याद जाता! भास वाठाराचेर आसता, जातीचेर न्हय. तूं कोणा बरोबर रावता ते प्रमाण भास जाता. शुद्ध सारस्वत कोंकणी उलोवपी क्रिस्तांव भाव आसात आनी क्रिस्तांव भावां सारकी कोंकणी उलोवपी सारस्वत लेगीत आसात. कांय उतरांनी मराठी प्रभाव आसपाक शकता. जशें – घातले – घातलें, घालें. म्हजें ल्हानपण चडशें दक्षीण गोंयांत गेलां. उत्तर गोंयांत चड वचप जावंक ना आनी चड इश्टूय नाशिल्ले. खंयचेय जातीचे आसूं, उत्तर गोंयांतले चडशे लोक – पडलेलें, घातलेलें, नासलेलें, आसलेलें, सांगलेलें, घडलेलें, शिकलेलें म्हणटात दिसता. हांव मागीर तांकां सांगतां, “पडिल्लें, घाल्लें, नाशिल्लें, आशिल्लें, सांगिल्लें, घडिल्लें, शिकिल्लें!” मनोहरभाई पर्रीकार लेगीत पडलेलें, सांगलेलें म्हणटालो. हांव खूबदां सहज म्हणटां – कोंकणींतलें फामाद पद ‘मीरा मीरा’ जर हांवें बरयिल्लें तर तें अशें बरयतलों आशिल्लों – ‘मेळटा म्हणून सांगिल्लें’ म्हापश्यां शुक्रारा! न्हेशिल्लें, बशिल्लें, हांशिल्लें, लाशिल्लें अशें.
आनी कांय उतरां – तो/तें – सांगी, करी, जेवी, न्हायी, उलयी, कापी, वची, खायी, पळयी, वाची, आयकयी, चडी, देंवी, विचारी, बरयी. तें – सांगतालें, करतालें, जेवतालें, न्हातालें, उलयतालें, कापतालें, वतालें, खातालें, पळयतालें, वाचतालें, आयकतालें, चडटालें, देंवतालें, विचारतालें, बरयतालें. तो – सांगतालो, करतालो, जेवतालो, न्हातालो, उलयतालो, कापतालो, वतालो, खातालो, पळयतालो, वाचतालो, आयकतालो, चडटालो, देंवतालो, विचारतालो, बरयतालो. पयली उतरावळ सांगी, जेवी बी पुल्लिंग आनी स्त्रीलिंग दोगांय बरोबर वता. ‘लें’ आनी ‘लो’ वेगळें बरोवपाची गरज ना. कोंकणी फिल्मांत, रिलांत कोंकणी भलतीच चाल लावन कित्याक उलयतात तें म्हाका आयज मेरेन समजूंक ना. हांव ‘मेरेन’ बदला ‘पर्यंत’ चड वापरतां.
कोंकणींत चडशीं ‘तूं’, ‘तुवें’ उतरां चलतात. हांव म्हज्या सराक वा जाणटेल्यांक लेगीत ‘तूं’, ‘तुवें’ म्हणटां. ‘तूं कसो आसा?’ ‘तुमी कशे आसात?’ हेंवूंय कांय लोक वापरतात. नाजाल्यार लोक विचारतात, कोंकणी इंग्लिशी सारकीच? फकत ‘you’? खूब लोक आसल्यार, ‘तुमी सगलीं आयल्यांत’! म्हजे कांय विद्यार्थी म्हाका ‘तुमी’ म्हणटात, कांय विद्यार्थी ‘तूं’ म्हणटात. म्हाका कोणूय ‘तुमी’ म्हणलें की विचित्र दिसता. हिंदींत – कवि ‘कहता है’, पूण नांव बरयल्यार – कवि हरिवंशराय बच्चन ‘कहते हैं’. तशें – घाणेकारबाब ‘मेळिल्ले’ अशें जावपाक जाय, पूण ‘मेळिल्लो’ म्हणपाक आपलेपण दिसता. थोडीं घरांत आवयक – ‘आगे, तूं मगे’ म्हणटात, पूण थोडीं ‘आगो, तूं मगो’ म्हणटात.
म्हजी सगल्यांत चड कोंकणींत भानगड जाता ती म्हणल्यार (म्हळ्यार?) – ‘तें’ आनी ‘ती’ खंय वापरप ताचेर! दामोदरबाब घाणेकार म्हाका हाचो नेम खूबदां सांगता(त). हाचेर मागीर हांव ताका (तांकां) म्हजे नेम सांगता आनी आमचें बरें चलता! कोंकणी नेमा प्रमाण – जर तुमी एके चलयेक लग्ना पयलींच्यान वळखतात जाल्यार ताका तुमी लग्ना पयलीं तशेंच लग्ना उपरांत लेगीत ‘तें’ म्हणपाक शकतात. पूण जर लग्न जाल्ले बायले कडेन वळख जाली जाल्यार ताका (तिका) ‘ती’ म्हणप, ‘तें’ न्हय! तशेंच तुमच्या आकाक लग्ना पयलीं आनी लग्ना उपरांत लेगीत ‘तें’ म्हणपाक जाता. हांगा म्हजो नेम विचित्र आसा, पूण म्हज्या इश्टांक तो तसो पट्टाय. जे मेरेन हांव फुडल्या मनशा कडेन comfortable आसां तेन्ना ‘तें’ आनी मातशी चड जाणटी बायल, जिचे कडेन सहजपणान उलयना, तेन्ना ‘ती’! हांव दामोदरबाबाक म्हणटां, हांवें जर म्हजी इश्टीण राधिका कामत सातोस्काराक ‘ती राधिका’ म्हणलें जाल्यार तें म्हाका पयलीं थापटायतलें! आपल्याक जाणटेली करता काय म्हणून. स्वता म्हाकाय ‘ती राधिका’ म्हणल्यार कोण जाणटेली बायल कशी दिसता आनी ‘तें राधिका’ म्हणल्यार लागींचें नातें कशें दिसता. स्वता राधिकाय म्हाका सांगता, “म्हाका ‘ती’ म्हणूं नाका आं, तेंच म्हण.” हेर जीं कोण जाणटीं आसात वा लागींचीं नात, तांकां हांव ‘ती’ म्हणटां. करता मगे, करता मगो! ताणें काम केलें. तिणें काम केलें. आतां ‘ताणें काम केलें’ वाक्यांत करपी चलो वा चली कोणूय आसपाक शकता. पूण ‘तिणें काम केलें’ वाक्यांत कळटा काम करपी बायल मनीस म्हणून. दोन बायलो उलयतना हांवें चडशें हें आयकलां – हांव ‘ताका’ सांगतां गो, ‘तिका’ सांगतां म्हणिनात. तशेंच ‘ताणें काम
केलें’ हांगा आदित्यान काम केलें वा राधिकान काम केलें – दोनूय जावपाक शकता. ताका (तिका) ‘ती’ म्हणल्यार मात ‘तिणें काम केलें!’
सगले (सगळे) लोक उलयतना सहज म्हणटात, म्हजो ‘चलो’ भायर आसता वा ‘चली’ मुंबय आसता. हांगां खरें म्हणल्यार ‘म्हजो पूत’ आनी ‘म्हजी धूव’ वापरपाक जाय. कारण चलो – boy, चली – girl. पूत – son, धूव – daughter. हांव फाटलीं खूबशीं वर्सां ‘बर्फ पिघळटा’ म्हणटालों. हिंदींतलें ‘पिघलना’ हांवें ‘पिघळटा’ केलां. मागीर कळ्ळें, ‘झेल विरगळटा’ म्हणून. कोंकणींत ‘सकयल’, हांव ‘सकल’ म्हणटां. तशेंच हांव – खातां, पितां, भितां, धुयतां (धुतां?) म्हणटां, बरयतना प्रमाण रूप पियेता, भियेता अशीं आसात. म्हणल्यारूच ‘भिवपाची’ गरज ना न्हय, बरयतना तर ‘भियेवपाची’ गरज ना
तर तें!
हांव म्हजीच कोंकणी शुद्ध अशी बी कांयच घोशणा करिना. दरेकाची भास वेगळी आसता. हांवें म्हजे कोंकणी विशींचे अणभव तुमचे मुखार दवरल्यात. हो लेख वाचून मनरिजवण जातली, व्याकरण सुदरचें ना हें लक्षांत घेवचें! घडये सातत्यान खूब लोकांनी उत्तर गोंयची कोंकणी आयकल्या आनी अचकीत म्हजी भयंकर कोंकणी कांय लोकांक वेगळी दिसता म्हणून आवडटा आसत.