रयतेचो कैवारी

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

रयतेचो छळ जावचो न्हय, शेतकारांचेर अन्याय जावचो न्हय हे खातीर ताणीं खर नेम केल्ले.

शिवजयंती हो फकत छत्रपती शिवाजी महाराज हांची जयंती न्हय, तर तो तांगेलो आत्मसम्मान, शौर्य आनी हिंदवी स्वराज्य साकार करपाचे संकल्पनेचो उत्सव.

रयतेचो कैवारी, हिंदवी स्वराज्याचो संस्थापक आनी आदर्श राज्यकर्तो छत्रपती शिवाजी महाराज हे भारताच्या इतिहासांतलें एक तेजस्वी व्यक्तिमत्व. तांगेल्या राज्यकारभाराचो विचार केल्यार ते फकत तलवारीच्या बळग्यार राज्य करपी झुजारी न्हय, तर एक फुडारांतलो दृष्टिकोन बाळगुपी, लोकांच्या कल्याणा खातीर वावुरपी लोकनायक आशिल्ले.

शिवनेरीच्या किल्ल्यांत जल्मल्लें हें बाळक फुडें हिंदवी स्वराजाचो मंत्र पुराय भारताक दितलें अशी कल्पना कोणाकूच नाशिल्ली. जिजामातेचे संस्कार, उपदेश आनी दादोजी कोंडदेव हाच्या मार्गदर्शना वरवीं शिवाजीचें व्यक्तिमत्व घडलें. रामायण आनी महाभारतांले कथां वरवीं ताकां धर्मभक्ती, आत्मसम्मान आनी अन्यायाआड झुजपाची प्रेरणा मेळ्ळी. मनांत हिंदवी स्वराजाचें बीं रुजलें आनी परकी राजवटी खाला त्रास सोंसपी रयते खातीर स्वतंत्र आनी न्यायी राज्य स्थापन करपाची इत्सा निर्माण जाल्ली.

दक्षिणेंत आदिलशाही, निजामशाही आनी मोगलांचो शेक चलतालोय अशे प्रतिकूल परिस्थितींत शिवाजी राजान व्हडा धिटायेन स्वराज्याची थापणूक करपाचो संकल्प केलो. तोरणा, राजगड, सिंहगड सारके किल्ले जिखून तांणी स्वराज्याची बुन्याद घाली. तांगेली गनिमी काव्याची रणनित बळिश्ट दुस्मानाक लेगीत घुस्पा गोंधळांत घालताली. अफजलखानाचो पराभव वा शाहिस्तेखानाचेर केल्लो धाडसी हल्लो हातूंत तांचें धैर्य आनी बु्द्धीमत्ता दिसता. पूण शिवाजी महाराजाचें व्हडपण फकत सैन्य पराक्रमा पुरतें मर्यादित नाशिल्लें. ताणीं स्थापन केल्लें स्वराज्य लोकांच्या हिता खातीर आशिल्लें. रयतेचो छळ जावचो न्हय, शेतकारांचेर अन्याय जावचो न्हय हे खातीर ताणीं खर नेम केल्ले. येणावळ वेवस्थेंत सुदारणा करून शेतकारांक थाकाय दिल्ली. बायलांचो स्वाभिमान राखपाचें धोरण ताणीं कठोरपणान पाळ्ळें. दुस्मानाच्या बायलांक लेगीत भयणी सारकी वागणूक दिवची असा आदेश दिल्लो. धर्मीक सहिष्णुताय तांगेल्या राज्यकारभारांत एक म्हत्वाचो भाग आशिल्लो; देवळां आनी मशिदी हांकां समान मान दवरलो.

शिवाज महाराजान सुदृढ प्रशासनाची थापणूक केली. अष्टप्रधान मंडळ स्थापून जबाबदाऱ्यो वांटल्यो. किल्ल्यांची बांदणी आनी दुरुस्ती करून राज्याची राखण घटमूट केली. नौदला वरवीं दर्याचेर सत्ता निर्माण केली. सिंधुदुर्गा सारको जलदुर्ग बांदप ही ताची दूरदर्शी कृती आशिल्ली.

रायगडाचेर जाल्लो राज्याभिषेक सुवाळो तांच्या जिवितांतलो इतिहासीक खीण आशिल्लो. ह्या सुवाळ्यान स्वराज्याक अधिकृत मान्यता मेळ्ळी आनी मराठ्यांचो आत्मविश्वास वाडलो. हो सुवाळो फकत राजकी न्हय, तर संस्कृतीक पुनर्जागरणाचीय सुरवात आशिल्ली. मराठी भाशेक तांणी कोश तयार करून नवें बळगें दिलें.

शिवाजी महाराजांचें व्यक्तिमत्व गुणांनी भरिल्लें आशिल्लें – धाडसी पूण बेपर्वा न्हय, धर्मीक पूण संकुचित न्हय, कडक पूण अन्यायी न्हय. ह्या गुणां लागून ते रयतेचे खरे कैवारी जाले. ताणीं लोकांच्या मनांत भंय न्हय तर श्रद्धा रुजयली. तांगेल्या फुडारपणा खाला स्वराज्य ही राजकी संकल्पना मर्यादित उरनासतना एक भौशीक चळवळ जाली.

शिवजयंती मनयतना सगल्यांनी सदांच तांच्या विचारांक आनी आदर्शांक जिवितांत मुर्त स्वरूपांत हाडप गरजेचें आसा. आत्मसम्मान, प्रामाणिकपण, भ्रश्टाचार विरोध, शिस्त, सत्य, बायलांचो आदर, धर्मीक सहिष्णुताय आनी देशभक्ती हे गुण आत्मसात करप हीच तांकां खरी श्रद्धांजली.

छत्रपती शिवाजी म्हाराज फकत एका काळापुरते मर्यादीत उरले नात; ते युगनायक जाले. ताचें कार्य आनी विचार आयज लेगीत प्रेरणादायी आसात. शिवजयंती आमकां स्वराज्याच्या गौरवशाली इतिहासाची याद करून दिता आनी नवी सपनां पळोवपाची उर्जा दिता. ह्या व्हड राजाक नमन करून ताच्या आदर्शांची मशाल फुडल्या पिळग्यां मेरेन व्हरूंया.

————————

सुदिन वि. कुर्डीकार