कॅन्सर: भंयाचे पलतडीं वचुंया…

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

योग्य वेळार घेतिल्लो निर्णय, योग्य उपचार आनी सकारात्मक मानसिकता ह्या त्रिसूत्रीचेर उबी राविल्ली ही लढाय नक्कीच जिखूं येता.

दर वर्सा 4 फेब्रुवारीक मनयतात तो ‘जागतिक कॅन्सर दीस’ हो दुयेंसाविशीं उलोवपाचो दीस आनी तो मानवतेच्या जापसालदारकेची याद करून दिवपी खीण. कॅन्सर सारको गंभीर, दीर्घकाळ चलपी आनी जायते फावटी जिवघेणें थारपी दुयेंस. आजूय समाजांत भंय, हतबलता आनी अंधविस्वास निर्माण करता. पूण बदलत्या वैजकी उदरगतीच्या काळांत कॅन्सर म्हणल्यार ‘अटळ मरण’ न्हय, तर योग्य वेळार निदान जाल्यार जिखूं येता अशी ही लडाय आसा, ही जाणविकाय समाजांत रुजोवप हेंच ह्या दिसाचें मुखेल ध्येय. जागृताय निर्माण करप, गैरसमज पयस करप, प्रतिबंदात्मक उपाय मुखार हाडप आनी दुयेंतींक मानसीक- समाजीक आदार दिवप ह्या सगळ्यांचो एकठांय विचार म्हणल्यार जागतिक कॅन्सर दीस.

कॅन्सर म्हणल्यार नेमकें कितें, हो प्रश्न जायत्या जाणांक आजूय स्पश्टपणान कळिल्लो ना. कुडिंतल्यो पेशी एका थरावीक नियंत्रणा खाला वाडत आसतात. पूण जेन्ना खंयच्याय कारणाक लागून ह्या पेशींच्या वाडी वयलें नियंत्रण सुट्टा, तेन्ना त्यो असामान्य गतीन वाडूंक लागतात आनी तातूंतल्यान गांठ (ट्युमर) तयार जाता. ही गांठ कुडींतल्या हेर अवयवांचेर परिणाम करूंक लागली, जाल्यार ताका कॅन्सर म्हण्टात. कांय कॅन्सर रक्ता कडेन संबंदीत आसतात, जशें की ल्युकेमिया, जातूंत गांठ तयार जायना, पूण रक्तपेशींनी बिघाड जाता. थोड्यांत सांगपाचें जाल्यार, कॅन्सर हो एका पेशीचो न्हय, तर पुराय कुडीचे वेवस्थेचें दुयेंस. 

कॅन्सराचे प्रकार लेगीत तितलेच वेग-वेगळे आसात. थाणांचो कॅन्सर (Breast Cancer), गर्भाशयमुखाचो कॅन्सर, फुफ्फुसांचो, तोंडाचो, आतड्यांचो, प्रोस्टेट, त्वचेचो कॅन्सर अशी ही वळेरी खुबूच व्हड आसा. भारता सारक्या देशांत तंबाकूचें सेवन, गुटखा, पानमसालो, सिगारेट हाका लागून तोंडाचो आनी फुफ्फुसांचो कॅन्सर व्हड्या प्रमाणांत दिश्टी पडटा. बायलांमदीं थाणांचो आनी गर्भाशय मुखाचो कॅन्सर वाडटना दिसता, जाल्यार दादल्यां मदीं फुफ्फुस आनी प्रोस्टेट कॅन्सराचें प्रमाण वाडत आसा. फाटल्या काळांत ‘जाणट्यांचो दुयेंस’ म्हणून वळखलो वचपी कॅन्सर आज तरणाट्यां मदींय मेळटा, ही गजाल चड चिंतेची आसा.

वाडटी कॅन्सर दुयेंतीची संख्या ही खऱ्या अर्थान धोक्याची शिटकावणी आसा. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या (WHO) आंकडेवारी प्रमाणें, दर वर्सा लाखांनी लोकांक नव्यान कॅन्सराचें निदान जाता आनी तातूंतल्या व्हड संख्येन लोकांचो जीव वता. भारतांतय ही संख्या सतत वाडत आसा. बदलती जिणेशैली, ताणतणाव, प्रदूषण, चुकीचो आहार, शारीरिक हालचालींचो उणाव, तंबाकू -सोरो सेवन, संप्रेरकांमदीं (Hormonal) बदल हे सगळे घटक कॅन्सराक आपोवणे दितात. शारीकरणा वांगडा आयिल्ल्यो सवयो आनी ग्रामीण वाठारांतल्या भलायकी सेवांचो उणाव, ह्या दोनूय तोंकांचेर कॅन्सराचो धोको वाडत आसा.  

मानसीक आनी सामाजीक आधाराचें म्हत्व ह्या संदर्भांत खूब व्हड आसा. योग्य वखदां इतलोच म्हत्वाचो आसता तो म्हणजे दुयेंतीक मेळपी भावनीक आदार. कुटुंबाचो तेंको, इश्टांची साथ, समुपदेशन (Counseling), सकारात्मक संवाद हे सगळे घटक दुयेंतीच्या उपचार प्रक्रियेंत निर्णायक थरूंक शकतात. कितल्याशाच अभ्यासांनी हें सिद्ध केलां की, सकारात्मक मानसिकता आनी सामाजीक आदार आशिल्ल्या दुयेंतींमदीं उपचारांक बरो प्रतिसाद मेळटा. देखूनच, कॅन्सरा कडेन  लढतना ‘वखदां सांगातच मनिसपण’ ही संकल्पना केंद्रस्थानी आसूंक जाय.

रोखडें निदान हो कॅन्सर आडच्या झुजांतलो सगल्यांत प्रभावी शस्त्र आसा. दुर्दैवान, भारतांत चड प्रमाणांत दुयेंती निमण्या वेळार दोतोरा कडे वतात. सुरुवातीचीं लक्षणां नदरेआड करप, भियोवन तपासणी टाळप, अर्थीक अडचणी वा चुकीची म्हायती ह्या सगळ्यांक लागून कॅन्सर फुडल्या पावंड्यार (Advanced Stage) पावल्यारच समजता. पूण, जर पयल्या वा दुसऱ्या पांवड्यार कॅन्सर सांपडलो, तर उपचारां वरवीं तो पूर्ण बरो जावपाची शक्यताय खूब चड आसता. देखूनच, नेमान आरोग्य तपासणी, स्क्रीनिंग चाचण्यो आनी शरीरांत जावपी बदलांचेर बारीक नदर दवरप अत्यंत गरजेचें आसा.

कॅन्सरच्या लक्षणां कडेन दुर्लक्ष करप जीवाचेर बेतूंक शकता. चड काळ न भरपी घावो, अचानक वजन कमी जावप, सदांच येवपी थकवो, असामान्य रगत येवप, गांठ लागप, आवाज बदलप, खुब काळ खोकली येवप, पचनसंस्थेंतले बदल ही लक्षणां सादी दिसलीं तरी ताच्या फाटल्यान गंभीर कारण आसूंक शकता. ‘आपशींच बरें जातलें’ ह्या विचाराक लागून जायते जाण वेळ इबाडटात आनी तेंच तांच्या जीवाक मारक थरूंक शकता. देखूनच ‘वेळारुच दोतोरां कडेन वचा’ हो संदेश दरेक घराघरांत पावोवप गरजेचें आसा.

प्रतिबंधात्मक जीवनशैली ही कॅन्सराच्या आड पहिल्ये पावल आसा. तंबाखू आनी सोरो टाळप, संतुलित आहार घेवप, नेमान व्यायाम करप, वजन नियंत्रणांत दवरप, पुरो तशी न्हिद घेवप, आनी ताणतणाव उणो करपा खातीर ध्यान-योगाचो आदार घेवप ह्यो सवयो फक्त कॅन्सराच न्हय, तर हेर कितल्याशाच दुयेंसां सावन राखण दितात. बायलां खातीर नेमान स्तन आनी गर्भाशयमुख तपासणी, दादल्यां खातीर प्रोस्टेट तपासणी, आनी लसीकरण (जशें की HPV लस) ह्यो उपाययोजना लेगीत कॅन्सर प्रतिबंधांत म्हत्वाच्यो थारतात.

आधुनिक उपचारांतल्या उदरगतीक लागून कॅन्सराचेर उपचार आयज चड प्रभावी आनी सुरक्षित जाल्यात. शस्त्रक्रिया, केमोथेरपी, रेडिओथेरपी हांच्या वांगडाच आतां टार्गेटेड थेरपी, इम्युनोथेरपी, हार्मोन थेरपी सारक्यो आधुनिक पद्धती उपलब्ध आसात. ह्या उपचारांक लागून कॅन्सर पेशींचेर नेमकेपणान हल्लो करपाक येता आनी बऱ्या पेशींक जावपी लुकसाण उणें जाता. कांय कॅन्सर तर आतां दीर्घकालीन नियंत्रित आजार म्हणून हाताळले वतात. वैजकी संशोधनांतली ही उदरगत आशेचो एक नवो किरण आसा.

पूण, उपचार जितले प्रगत जायत आसात, तितलोच तांचो अर्थीक भारूय वाडत आसा. कॅन्सराचे उपचार सामके खर्चिक आसूं येतात आनी कितल्याशाच कुटुंबांक हो अर्थीक फटको सोसप कठीण जाता. हेच फांटभुंयेर सरकारी येवजण आनी अर्थीक मदतीचें म्हत्व दिसून येता. आयुष्मान भारत येवजण, राज्यस्तरीय आरोग्य येवजण, वेगवेगळे ट्रस्ट आनी स्वयंसेवी संस्था हांच्या वरवीं कितल्याशाच दुयेंतींक आदार मेळटा. पूण ह्या येवजणांची माहिती तळागाळांतल्या लोकामेरेन पावोप अजूनय एक व्हड आव्हान आसा. माहितीचो उणाव हो लेगीत एक व्हड आडखळ आसा.

कॅन्सराविशीं समाजांत आशिल्ल्या भंयाच्या भायर वचून जागृतीची लढाय उबी करपाची गरज आसा. हें लिपोवपाचें दुयेंस न्हय, तर तें समजून घेवन ताचे आड लढपाचें दुयेंस. दुयेंतीक दोश दिवप, ताचे कडेन दुभावान पळोवप वा ताका एकटो पाडप हे सगळे प्रकार आज थांबपाक जाय. त्या बदला सहानुभूती, माहिती आनी सकारात्मक नदरेचो विचार समाजांत रुजपाक जाय.

जागतिक कॅन्सर दीस आमकां एक म्हत्वाचो संदेश दिता कॅन्सरा आडची लढाय ही फकत दोतोरांची वा दुयेंतींची न्हय, तर ती पुराय समाजाची आसा. पालकांनी भुरग्यांक ल्हानपणा सावन भलायकीयुक्त सवयी लावपाक जाय, शाळांनी भलायकी शिक्षणाचेर भर दिवपाक जाय, माध्यमांनी सनसनाटीपणा बदला खऱ्या माहितीचेर भर दिवपाक जाय आनी सरकारान भलायकी सेवांचो विस्तार करपाक जाय. दरेक व्यक्तीन आपल्या परीन जागरूक रावप आनी हेरांकय जागरूक करप, होच ह्या दिसाचो खरो अर्थ आसा.

निमाणें इतलेंच म्हणचेंशें दिसता की कॅन्सर म्हणल्यार शेवट न्हय; तो कितल्याशाच जाणां खातीर नव्या आयुष्याची सुरवात थारल्या. योग्य वेळार घेतिल्लो निर्णय, योग्य उपचार आनी सकारात्मक मानसिकता ह्या त्रिसूत्रीचेर उबी राविल्ली ही लढाय नक्कीच जिखूं येता. भंयाचे सावळेंतल्यान भायर येवन जागृतायेचो उजवाड पातळावूया. कारण कॅन्सरचेर जैत मेळोवप हें फकत शक्यच न्हय, तर तें आमच्या सामुदायिक यत्नांचेर आदारून आसा.

प्रमिला प्रसाद फळ देसाय 

९०११८३४८४७