कोंकणी पत्रकारिता दीस सरकारान मनोवंचो

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

राश्ट्रीय पांवड्यार टक्कर दितली पत्रकारिता कोंकणींत तयार जावंक जाय तेन्नाच आमचे तरनाटे ह्या क्षेत्रांत बिनधास्त देंवतले

सुमार 450 वर्सां गोंयचेर राज्य चलोवन पुर्तुगेजांक 19 डिसेंबर 1961 दिसा गोंय सोडून वच्चें पडलें. मदल्या काळांत तांणीं कोंकणीचेर बंदी हाडली आनी तिका सोंपोवपाचो यत्न केलो. तांचो हो यत्न फळादीक जालो ना, कित्याक ती लोकभास आशिल्ली. क्रिस्ती धर्मप्रसारणाचो वावर यशस्वी जावंचे खातीर पुर्तुगेज पाद्रींनी कोंकणी भास शिकून घेतली, तिचो उद्धार करचो, असो प्रमाणीक यत्न केलो आनी भाशेच्यो गरजो भागोवंक व्याकरण आनी कोश रचले, हें न्हयकारूंक जावंचें ना. तांतुंतूच पुर्तुगेज भाशे बराबर कोंकणी पत्रकारितेन जल्म घेतलो.
2 फेब्रुवारी 1889 दिसा राशोल सेमिनारीचो आदलो सेमिनारीस्त एदुआर्दो ब्रुनो दे सौजा हाणें आपल्या इश्टांचो आदार घेवन पुणे शारांतल्यान ‘उदेंतिचें साळक’ हें पयलेंवयलें कोंकणी मासीक सुरू केलें. ताचें ध्येय आशिल्लें कोंकणी भाशेचो फुडार पर्जळीत करचो आनी कोंकणी फुलोवंची. पुण्यांतल्या एका आस्थापनांत तो उच्च अधिकारी आशिल्लो तरी आपल्या मेकळ्या वेळांत तत्वज्ञान शिकून ताणें भाशेचेर प्रभुत्व मेळयलें. तो स्वताच एक बरोवपी आशिल्लो आनी ताणेंच कोंकणी खातीर मेरियन वर्णमाळ स्थापली. हे वरवीं ताणें भाशेकूच न्हय तर आपल्या बरपाक लेगीत वेगळेपण हाडलें. सुमार पांच वर्सांच्या जिवितांत ‘उदेंतिचें साळक’ नेमाळ्यान जायत्या बरोवप्यांक आपलें मन उग्तें करूंक संद दिली. तेच बराबर वेळावेळार गोंयच्या घडामडींचेरूय उजवाड घालो. हे इतिहासीक घडणेची नोंद कित्याक जायना, ती फकत रोमी लिपींत घडली म्हूण? एदुआर्दो ब्रुनो दे सौजा हाका फावो तो मान कित्याक मेळना? खंय तरी चुकीचो विचार घोळटा, हाचेर ह्या वर्सा मनयिल्ल्या पत्रकारिता दिसा भासाभास जाली आनी हो दीस सरकारान मनोवंचो, असो एक थाराव पास केलो.
मोटवे रितीन पत्रकारितेचो इतिहास
‘उदेंतिचें साळक’ मासीक सुरू जाले उपरांत रोखडेंच ‘ओ विंते ऊं दे सेतेंब्रो’ म्हळ्यार सप्टेंबराची 21 तारीख ह्या नांवाचें खासगी साताळें उजवाडा आयलें. ताची सुरवात 18.11.1890 दिसा जाली आनी सुमार 111 अंक काडून 29.12.1892 दिसा तें बंद जालें. ताचो संपादक कोण आशिल्लो ताची नोंद मेळना, पूण ताणें 28 ऑक्टोबर 1890 दिसाचे खाशेले पुरवणेंत 21 सप्टेंबराक कितें घडलें ताचें वर्णन केलां. 21 सप्टेंबर 1890 दिसा मडगांव दक्षीण गोंय संसदीय मतदार क्षेत्रांत भौशीक वेंचणुके वेळार मतदान करूंक लायनीक आशिल्ल्या निश्पाप लोकाचें पुर्तुगेज सैनिकांनी गुळयो घालून हत्याकांड केलें, हाची याद म्हूण हें साताळें सुरू जाल्लें. ताणेंय जायत्या बरोवप्यांक संद मेळोवन दिली. ते उपरांत 1892- 94 ह्या काळांत ‘आ लूज’ आनी ‘ओ कोंकानी’ हीं दोन पुर्तुगेज- कोंकणी साताळीं उजवाडा आयलीं, तांचो संपादक आशिल्लो सेबास्त्यांव साल्वादोर दे जेसूस डायस. 1892 वर्सा ‘ओ पोवो गोवानो’ आनी ‘ओ लुसो कोंकानी’ हीं नेमाळीं सुरू जालीं. ‘ओ लुसो कोंकानी’ हें नेमाळें 7 मे 1892 दिसा जल्मलें. आलेइशो कायतानो जुजे फ्रांसिस्को वा जोसिन्हो फ्रांसिस्को ताचो संपादक आशिल्लो. अशे तरेन ह्या इतिहासीक पत्रकारितेच्या वावरांत भर पडत गेली. तातूंतलीं आता मेरेन चालू आसात तीं ‘दर म्हयन्याची रोटी’ (मासीक) आनी ‘वावराड्यांचो इश्ट’ (साताळें).
रोमी कोंकणींतले सर्गेस्त सेवक
दाल्गादो कोंकणी अकादेमीन 2022 वर्सा ‘रोमी कोंकणींतले सर्गेस्त सेवक’ हें पुस्तक उजवाडा हाडलें. ह्या पुस्तकांत सरून गेल्ल्या रोमी कोंकणींत नामना मेळयिल्ल्यांची म्हायती आसा. तेच बराबर तांतूंत ‘रोमी लिपींतली कोंकणी पत्रकारिता’ ह्या माथाळ्या खाला एक खास लेख आसा जो 1556 सावन 2021 मेरेनचे कोंकणी पत्रकारितेचो इतिहास सांगता. खंयचें नेमाळें केन्ना उज्वाडा आयलें आनी तांचे संपादक कोण आशिल्ले ताची अधिकृत म्हायती तांतूंत मेळटा. हें भोवमोलादीक पुस्तक कोंकणी मनशा कडेन आसल्यार कोंकणी खातीर कोणें कितले त्याग केला आनी सेवा दिल्या ताची म्हायती जाणून घेवप सोंपें जातलें. भोव दुखाची गजाल, ह्या मनशांचो कोणूच उगडास करिना.
एक लाख मोलाचो प्रस्न
रोमी लिपींत एकूय दिसाळें ना, आदीं येवन गेलीं, पूण सध्याक तरी ना ही वस्तुस्थिती. स्तंभ लेखन वा कथा-कविता-निबंद बरयल्यार ती ‘खऱ्या अर्था’न पत्रकारिता जायना, पूण आमी आमचेंच खंयतरी समाधान जावंचें म्हूण सृजनशील साहित्य लेगीत पत्रकारितेंत आस्पावून घेतात. म्हणून थोड्यांच्या पोटांत कित्याक दुखता म्हूण खबर ना. ‘दर म्हयन्याची रोटी’ हें मासीक, ‘वावराड्यांचो इश्ट’ हें साताळें कितल्या काळा पासून चालू आसा. हांतूंत मनोहरराय सरदेसाय, गुरुनाथ केळेकार, प्रभाकर तेंडुलकार, टी. बी. कुन्ह, रवींद्र केळेकार हाणीं लेगीत बरयलें. आयज कितलेच बरोवपी पत्रकारितेंत भितर सरूंक आशेतात, पूण पत्रांच नात जाल्यार ते पत्रकारिता खंयची करतले? हें सत गिळुंकूय थोड्यांच्या पोटांत चाबता. मात आपलें खपोवंक धव्याचें काळें करपी मनिसूय आमचे मदें आसात, हें कितलो तेंप चलतलें हो लाख मोलाचो प्रस्न.
तरनाटे कोंकणी कडेन जाय
तरनाट्यांक कोंकणी कडेन हाडप ही काळाची गरज आसा. शाळा तें विद्यापीठ मेरेन शिकोवप्यांचो पत्रकारितेंत आसपाव करून घेवंक जाय. कांय कॉलेजींनी पत्रकारिता शिकयतात, सायड बाय सायड, तांच्या तत्वाचेर आदारून कोंकणींत पत्रकारिता कुर्स करूंक फुडाकार घेवंक जाय. हो वावर कोंकणीच्या संस्थांनी आपल्या भुजांचेर घेवंक जाय. कोंकणीचे रोमी लिपींत तरी कुर्स घडोवन हाडप ही काळाची गरज आसा. तेच बराबर प्रुडेंट मिडिया, आरडीएक्स, गोवा ३65, सीसीआरटिवी, गोवन रिपोर्टर, टिवी निव्ज चॅनॅल, जीसी टिवी आनी आदी सारके निश्ठावान खबरां चॅनॅल आनीक सुरू जावंक जाय. सगळ्या कोंकणी संस्थांनी लेगीत आपआपले ल्हान- व्हड टिवी चॅनॅल सुरू करप वायट गजाल न्हय. राश्ट्रीय पांवड्यार टक्कर दितली पत्रकारिता कोंकणींत तयार जावंक जाय तेन्नाच आमचे तरनाटे ह्या क्षेत्रांत बिनधास्त देंवतले, अशें आमकां दिसता. तेच बराबर वाचक वाडोवपाची खर चळवळ आंखूंक जाय.
सोंपयतना…
पत्रकारिता म्हणल्यार आव्हानात्मक वावर, तो अधिकारान आनी निश्ठेन करूंक मेळूंक जाय, ते खातीर ह्या क्षेत्रांत वावुरतल्यांक वळख दिवंक जाय, म्हणजे आयडी कार्डां. पत्रकारिते बराबर बरोवप्यांकूय सांगाता घेवन वचूंक जाय. वाचपाची संवय कमी जायत वता ती जाग्यार हाडूंक बरोवप्यांचे मेळावे गरजेचे. लिपीभेद कडेक दवरून, सांगाता वावरुंया, कोंकणीचो वावर फुडें व्हरुंया आनी कोंकणी पत्रकारिता सांबाळुंया आनी सरकार कोंकणी पत्रकारिता दीस मनय मेरेन सरकाराक उलो दियत रावुंया.

विन्सी क्वाद्रूस
राय, साश्ट (मो : 9822587498)