सांतेर

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

मूच्या गांवांत श्री सांतेरीचें देवूळ आसा. देवीचो वर्सुकी उत्सव जाता तेन्ना गांवभरचे लोक बरोबर एकठांय येवन पुजा करतात, देवीक होरायतात, गांवां पासत बरें मागतात. हो उत्सव ल्हान भुरग्यां खातीरय उमेदीचो. तेंचे खातीर विंगड विंगड कार्यावळी आसतात, सर्ती आसतात आनी तेंकां आपले भितर आशिल्ले कलागूण लोकांक दाखोवपाची संद मेळटा.
सोमू फाटल्या दोन वर्सा सावन ह्या सर्तींनी आनी कार्यावळींनी वांटो घेता. तेचो बाबा, काका ह्या देवळाचे वांगडी. दरेक वांगड्याक दर पंदरा दिसांनी ह्या देवळांत येवन देवीची पुजा करची पडटा. सोमूचो धाकलो काका उसगांवां रावता. तो सद्दां येवंक शकना म्हूण पुजा करपाची संद सोमूक मेळटा. ह्या वर्साचो उत्सव काल सोंपले उपरांत, सोमू आयच्यान ह्या देवळांत देवाची पुजा करपाक येता.
आयज सकाळीं शाळेक वयचे आदीं तो देवळांत भितर सरता आनी गर्भकुडींत वचून उदकाची रिती कळसुली घेवन भायर नळाचेर येता. तितूंत उदक भरून तो परत गर्भकुडींत वयता आनी देवीक न्हाणोवन तो पुजा करता. ह्याच देवळांत तेका एक भांगरा कोराचो सोरोप आदीं केन्नातरी पाऱ्याचेर दिसलेलो आसता. ते खातीर तो अदीं मदीं पाऱ्याचेर लक्ष मारता.
‘‘तो देवाचो सोरोप, कांयच करिना’’ अशें तेका तेच्या आवय बापायन आदीं सांगलेलें आसता. पूण तरीय तेच्या मनांत भंय आसता. व्हाळांतल्या पाणसोरपाक तो भिना, पूण देवळांतल्या ह्या भांगरा कोराच्या सोरपाक भिता. देवळा कुशीक आशिल्ल्या पिंपळाच्या पानांचो वाऱ्याच्या नेटार आवाज येयल्यार लेगीत तो सोरपान ‘फुस्स्’ केलें काय अशें येवजून भिता.
आयज अशें वारें येता तेन्ना गर्भकुडीच्या दाराचीं दोनूय अर्दां मोठ्यान आपटतात आनी भितरल्यान खिळये पोंदा आशिल्ली ल्हानशी फंडपेटी निखळटा. ती जमनीर पडटा. तितूंतले मोडचे पयशे गर्भकूडभर जातात आनी कागदाच्यो नॉटी वाऱ्याचेर नाचपाक लागतात. सोमू सगळोच घामाघूम जाता आनी कितें करचें तेंच तेका कळना. इतले सगळे पयशे पळोवन तो आबूज जाता.
‘‘आवयस! इतल्या पयशांनी म्हाका शाळे कडल्या पसऱ्यार पिपीरमिटां, बिस्कूट, जिलेबी, जाय तें खावपाक मेळटलें,’’ अशें तो मनांतल्यान मनांत येवजिता. दुसरे वटेच्यान वाऱ्याच्या नेटान दाराचीं दोनूय अर्दां एकामेकाचेर आपटत आसतात. सोरपाच्या उगडासान तो दार बंद करपाक भियेता. अचकीत सोरोप दिसल्यार कसो धांवतलों? अशें तो चितता आनी जमनी वयले पयशे एकठांय करपाक लागता. गर्भकुडींतल्या एका कोनशाक एकठांय करून दवरिल्ले पयशे तो पळयत रावता. तितूंतले कांय मोडचे पयशे बॉल्सांत घालूं अशें तेका खीणभर दिसता आनी इतल्यान कोण तरी भायर येवन देवळाची घांट वाजयता. सोमू सादूर जाता. भिता. गांवचे लोक कोणूय येयले जाल्यार फंडपेटी हांवें फोडले म्हुणटले काय? म्हाका ते चोर म्हुणटले काय? आपल्याक आपलो व्हडलो भाव परत तापयतलो काय? अशे साबार प्रस्न तेका पडटात आनी आदले एके घडणुकेची तेका याद येता.
फाटल्या गिमाचे सुटयेंत नुस्तें गरोवपाक गेल्ले कडेन सोमूक पयशांनी भरलेलें एक पाकीट मेळ्ळेलें. आपल्याक खूब पयशे मेळ्ळे अशें समजून तो खोशी जाल्लो आनी धांवत घरा येयलेलो. घरा पावतकच तेणें आपल्या व्हडल्या भावाक घडलेली गजाल सांगलेली.
‘‘सोमू… खंय मेळ्ळें तुका हें पाकीट’’ व्हडल्या भावान सोमू विचारलें.
‘‘भैय्या, हांव गणपती पायतात थंय गरयतालों. वत खूब आसा म्हूण हांव दुसरे वटेन सावळेक गेल्लों तेन्ना झाडाच्या मुळांत फातराच्या पोंदां म्हाका हें पाकीट दिसलें,’’ सोमू आपल्या भावाक सांगता.
‘‘आरे पूण तें कोणाचें तरी आसतलें न्हू… तुवें तुका दवरलें जाल्यार तेका लुकसाण न्हू तें. चल यो म्हाज्या वांगडा, दाखय खंय मेळ्ळें तें तुका,’’ अशें सांगून भैय्या तेका व्हरता.
पाकीट मेळेल्ल्या सुवातेचेर पावतकच सोमू आपल्या भावाक बोट दाखोवन आपल्याक पाकीट खंय मेळ्ळें तें सांगता. तेचो भाव असो-तसो सगळ्याक पळयता तेन्ना तेका कांय जाणांनी कपडे काडून दवरिल्ले दिसतात. तेन्ना तेका जाणवता की कोण तरी न्हंयंत पेंवपाक येयल्यात आनी तेणी तें पाकीट हांगां लिपोवन दवरलां. हे खातीर सोमूक घेवन तो मात्सो मुखार वयता आनी जाग घेता. पळयल्यार कांय तरणाटे न्हंयंत पेवतात ते तेंकां दिसता. तेंकां उलो मारून ते देगेर आपयतात आनी पाकीट कोणाचें तें विचारतात. तितूंतलो एकलो वयर सरता आनी आपणें पाकीट अमूक जाग्यार लिपोवन दवरिल्लें म्हूण सांगता. तेणें अचूक जागो सांगलेल्यान सोमूचो भैय्या तें पाकीट काडून तेका दिता आनी सोमूक घेवन घरा येता.
‘‘पळयलें मरे सोमू, आयज आमी तें पाकीट दवरलेलें जाल्यार आमकां देव पाप करपाचो. तशें दुसऱ्यांचें व्हरनात. ही चोरी थारता आशिल्ली. आतां परत वाटेर अशें कितेंय मेळ्ळें जाल्यार असो वागचो ना मरे,’’ भैय्या तेका विचारतकच, सोमू मान हालोवन ’ना’ म्हूण सांगता.
भैय्याच्या ह्या उतरांचो उगडास येतकच सोमू तटस्थ जाता. खीणभर तेका कांयच सुचना. इतल्यान गांवची एक जाण्टी बायल गर्भकुडी मेरेन येता आनी सोमूक उलो मारता.
‘‘बाबा… देवळांत कितें तरी पडलेल्याचो आवाज येयलो म्हूण भितर सरलें. वाऱ्यान कितें तरी पडलें अशें दिसता,’’ ती विचारता.
‘‘हय आजे, फंडपेटीच पडली आनी पयशे सगळ्याक जाले. हांव तेच एकठांय करतालों.’’ भानार येवन सोमू सांगता.
‘‘बाबा… खूब वर्सां जाली ते फंडपेटयेक. ती सदळ जावन पडटा अदीं मदीं. तूं कांय हुस्को करिनाका हां. चल हांव तुका मदत करतां आमी लावया ती परत आनी पयशे घालुया भितर,’’ आजयेचीं उतरां आयकून सोमूक थाकाय मेळटा.
आजी आसतनाच सोमू देवीची पुजा करता आनी तिका प्रसाद दिता. सोमूचे आवयन प्रसाद म्हूण देवी फुड्यांत साखर दवरपाक दिल्ली आसता. आजी आनी सोमू प्रसाद म्हूण साखर खातात आनी देवळाची गर्भकूड बंद करून
भायर सरतात. आजयेक सोमूची अपुरबाय दिसता आनी ती आपल्या बोटव्यांतलीं पयशांचीं दोन नाणीं काडून सोमूक दिता.
‘‘हें घे तुका… बक्षिस म्हाजे कडल्यान. अशीच देवीची सेवा कर हां,’’ आजी सोमूक दोन रुपया दिता. सोमू खोशयेन ते घेता आनी आजयेक पांयां पाडून नमस्कार करता.
सोमू घरा येवन आजयेन दिल्ले पयशे आवय कडेन दिता आनी घडिल्ली गजाल सांगता. सोमूची आई तेका घट्ट वेंगेंत धरता आनी देवळाचे वटेन पळोवन देवीक नमस्कार करता.