सोळा जानेर

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

सगळ्यांनी मेळून गोंयकारां मदीं जागृताय करपा खातीर गोंयचे मातयेचो एक इंच लेगीत सोडलो ना.

गोंयाक पुर्तुगेजांचे गुलामगिरींतल्यांन मुक्त करपाक जायत्या स्वातंत्र सैनिकांनी जिणेंचे बलिदान दिलें. 19 डिसेंबर 1961 दिसा गोंय मुक्त जालें. आमचें सोबित गोंय सुंदर अश्या सैमान नटलेलें. हांगा सण, उत्सव आनी संस्कृताय आजून लोक जपत आयल्यात. गोंय मुक्त जातकूच अनेक समाजीक, राजकी, अर्थिक बदल घडोवन हाडपाची खूब गरज आशिल्ली. समेस्त गोंयकारांचो विकास घडोवन हाडपी सरकार तयार करप ही व्हडली जापसालदारकी आशिल्ली.
1962 वर्सा पयली पंचायत वेंचणूक जाली. 1963 वर्सा पयली विधानसभा वेंचणूक जाली आनी महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्षाक भोवमत मेळून दयानंद बांदोडकार हांच्या फुडारपणा खाला गोंयचें पयलें सरकार 9 डिसेंबर 1963 दिसा सत्तेर आयलें. भाऊसायब बांदोडकार गोंय, दमण आनी दिवचे पयलें मुख्यमंत्री जाले. हें गोंयांतलें पयलें लोकशाही सरकार. गोंयच्या सामान्य जनतेची उदरगत, शेती व्यवसाय, शिक्षणाचो प्रसार करप हीं ह्या सरकाराचीं मुखेल उद्दिश्टां आसली. दयानंद बांदोडकार हांच्या काळांत गोंयचे उदरगतीचें मुळावण पडलें.
पूण ह्याच सरकारान गोंय महाराष्टांत विलिन करपाक खुब यत्न केले. त्या वेळार युनाटेड गोवन पार्टीचे फुडारपण डॉ जेक सिकेरा करताले. तांणी गोंयचें स्वतंत्रपण राखून दवरपाचें थारायलें. तांकां हेर लोकांची साथ मेळ्ळी. हेर फुडाऱ्यांनीय आपापले परीन विलिनीकरणाक विरोध केलो. हातूंत राष्ट्रमत दिसाळें, उदय भेंब्रे, शाबू देसाय, उल्हास बुयांव आनी हेर शेंकड्यांनी फुडारी आशिल्ले. विलिनीकरणाक खर विरोध केलो. गोंयकारां मदीं जागृताय हाडपाचे यत्न केले.
विरोधी पक्ष फुडारी जॅक सिकेरान दीस-रात भोंवन मतदारांक प्रेरणा आनी उमेद दिली. आपल्या ध्येया मेरेन पावपा खातीर सगल्या पिरायेच्या लोकांक एकी कडेन हाडले. व्हिटोरिया फर्नांडीस,उर्मिंदा लिमा लेंतांव, आर्मांड कोलासो, शंकर भांडारी, रवीन्द्र केळेकार, उदय भेंब्रे, प्राध्यापक आर्मांड मिनेझिस, शाबू देसाय हे हेर फुडारी आसले, जे गोंयची अस्मिताय तिगोवन दवरपाक वावुरताले.
विलिनिकरण पंगडान लोकां मदीं जागृताय निर्माण करपाक संगीताचो वापर केलो. गोंयकारूय फाटीं रावले नात. कवी मनोहराय सरदेसाय हांणी बरयिल्लें आनी उल्हास बुयांव हांणी गायिल्लें ‘गोंयच्या म्हज्या गोंयकारांनो’ हें प्रेरणादायी गीत गोंयभर वादळां सारकें पातळ्ळें. तें ‘ओपिनियन पोला’चें गीत जालें. आयज लेगीत तें गीत लोकांक प्रेरणा दिता. थळाव्या तियात्र कलाकारांनी, तशेंच तांचे वांगडा येवपी संगीतकारांनी सगळ्यांक गर्दी एकठांवपाक आनी विलिनीकरणाच्या परिणामां विशीं लोकांक जागृत करपाक साबार तियात्र घडोवन हाडले. सगळ्यांनी मेळून गोंयकारां मदीं जागृताय करपा खातीर गोंयचे मातयेचो एक इंच लेगीत सोडलो ना.
इतलेंच न्हय तर दिसाळ्यांनी लिखाण करून लोकां मदीं जागृताय निर्माण करपाचे काम केलें. संपादक चंद्रकांत केणी हांणी ‘राष्ट्रमत’ हें मराठी दिसाळ्यांतल्यान प्रचार केलो. ‘ब्रह्मास्त्र’ नांवाचो कोंकणी स्तंभ त्याच दिसाळ्यान सुरू केलो. जो पत्रकार उदय भेंब्रे बरयताले. अशे तरेन साहित्यिकांनी तलवारी भशेन पेनां उखल्लीं.
नामनेच्या गोंयकारांनी आपल्या भाशणांतल्यान लोकां मदीं भुंयेचो आनी संस्कृतायेचो मोग आनी स्वाभिमान जागयलो.
प्रधानमंत्री इंदिरा गांधी हांच्या फुडाराकारान जनमत कौल घेवपाचे थारयलें. 16 जानेर 196७ हो जनमत कौल दीस म्हणून निश्चित केलो.
भारतांत जावपी हेर खंयचेय मुक्त आनी नितळ वेंचणुके भशेनूच ‘गोंय जनमत कौल’ घडोवन हाडपाचें काम वेंचणूक आयुक्ता कडेन सोंपयलें. मतपत्रिकेंत फकत दोन पर्याय आशिल्ले – विलिनीकरण वा संघराज्य. विलिनीकरणा खातीर दिल्लें चिन्न, ‘गुलाब (फूल)’ आनी गोंय संघराज्य उरचें म्हूण मत दिवपाक ‘दोन पानां’ हें चिन्न आशिल्लें. मतदानाच्या एक दीस पयलीं खंयच्याच पंगडाक निकाल कोणा वटेन लागतलो हाची खात्री नाशिल्ली.
ओपिनियन पोलांत वट्ट 3,88,432 मतांचें मतदान जाल्लें. विलिनीकरण विरोधी गटाक 1,72,191 (52.2 टक्के) जाल्यार विलिनीकरण गटाक 1,28,170 (43.5 टक्के) मतदान जाल्लें. 4.3 टक्के मतां अवैध थारलीं. गोंयचें अस्तित्व संघराज्याच्या रुपान तिगून उरलें, 34,021 मतांनी दोन पानां जिखलीं. गोंयकारांनी गोंयची अस्मिताय राखून दवरपाक मतदान केल्लें. हाकाच लागून ह्या दिसा तेन्ना सावन दर वर्सा गोंयांत ‘अस्मिताय दीस’ मनयतात. अंदूंच्यान तो सरकारूय मनयतलें.

प्रा. किशोर वासुदेव वझे
नागेशी