फाटीं वळून पळेताना

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

मच्या मदल्या खुबशा जाणांक जाल्लें गेल्लें उस्तून काडपाची संवंय आसता. तातूंत एक तर जाल्ले बरे, सुखद प्रसंग परतून याद जातात ना जाल्यार दुख्खाचे, नकारात्मकतेचे खीण चोरपावलांनी यादींच्या पाट्येर उदेवपाक लागतात. अशें जातकूच कांय जाण एक तर सोडून दितात जाल्यार थोडे तेंच घेवन बसपांत आपलें भाग्य मानतात. थोड्यांक अशा फाटीं वळून पळयिल्ल्या प्रसंगांतल्यन उपाट आनंद, देख, समजणी आनी अभिमान भोगता. प्रा. डॉ. वामन रा. नायक हांचें फाटीं वळून पळेताना हें अशेंच फाटीं वळून पळयल्लें पुस्तक. जिणेची सत्तरी पार केल्या उपरांत लेखक एके परीन आपल्या जिणेचो नियाळ ह्या पुस्तकांतल्यान घेता. साबार मळांचेर वावुरतना तांच्या वांट्याक आयिल्ल्या अणभवांचें हें कथन. ताचोच हो ल्हानसो आपरोस.
पुस्तक एकूण 254 पानांचें, जातूंतलीं सुरवातेचीं आठ पानां सोडलीं जाल्यार हेर सगळीं पानां लेखकाचें अणभवविश्व कथन करतात. “कोंकणी साहित्याच्या वावरांत पोट तिडकीन वावुरपी फा. मोऊजीत्रु द. आताईद हांका हें पुस्तक..” (03) अर्पण केलां. पणजेच्या क्युरेट बुक्सान प्रकाशन आनी छापणावळीचो सगळो भार घेतला. मलपृश्टाचेर पारंपारीक पद्दतीन लेखकाची वळख दिल्या. मुखपृश्टाचेर गोंयच्या कांय वाठारांतल्या इमारतींच्या बांदावळींचे फोटे दिल्यात. पुस्तकांतल्या लेखां प्रमाण हे फोटे साळगांव, म्हापश्यां तशेंच पणजे शारांतले आसूं येतात. पुस्तकाक लेखकान उपचारीक रितीन प्रस्तावना घेतिल्ली ना. पूण आपलीं मनांतलीं उतरां मांडपाक ते विसरले ना. “साबार तरेचे अणभव आयले – गावांत, शाळेंत, स्कुलांत, कालेजात, समाजात वावरतना, हे लेख त्या यांदिचेर आदारलेले आसात. जीणेची वाट चलताना जे म्हाका अणभव आयलें चडशे वेवसायीक जीणेत, ते म्हजे तरेन चितारपाचो हो यत्न आसा, हातून जें म्हाका बरें दिसलें ताचो चड आस्पाव आसा, कोणाचेंच, मन दुखवपाची इत्सा ना.” (07) वामनबाब गोंय (साळगांव, पणजे) आनी पुणे ह्या वाठारांनी आपली जीण जगल्यात. विद्यादानाचें पवित्र कार्य करतासतना तांच्या वांट्याक आयिल्ले अणभव आनी देखी तांणी सदर लेखांतल्यन मांडल्यात.
पुस्तकांतले लेख अणभवपर आनी मार्गदर्शनपर अशा दोन विभागांनी घालूं येता. शब्दांच्या मर्यादेक लागून विस्तार करप शक्य नासलें तरी तांची उडटी वळख दिवपाचो यत्न करतां. सुरवातेचे 10 लेख तशेंच ‘रेडियो आनी हांव…’ आनी ‘पुणे – एक उडटी नदर’ हे लेख लेखकाच्या स्वताच्या अणभवांचेर आदारीत आसात. पुणेच्या सिंहगड कॉलेज ऑफ कॉमर्स आनी एस.बी.अँड एम. कॉलेज ऑफ कॉमर्स ह्या महाविद्यालयांनी प्राचार्य म्हण वावुरतना तांच्या वेळार आशिल्लें पुणे आनी ताचो इतिहास तांणी ‘पुणे – एक उडटी नदर’ हातूंत कथन केलां. ‘रेडियो आनी हांव…’ लेखांत तांणी रेडियो सादरीकरणाच्या आपल्या अणभवां वांगडा रेडियो सादरिकरणाचें स्वरूप आ पाळपाचीं तथ्यां हांचेरूय उजवाड घाला. आपलो गांव, गांवांतलें भुरगेंपण, शाळेक वतना केल्लो संघर्श, तेन्नाच्यो म्होंवाळ यादी, उपरांत शिक्षक, प्राध्यापक आनी प्राचार्य जातकूच आयिल्ले वेगवेगळे अणभव आनी मेळयल्लें ज्ञान लेखक शब्दबद्ध करता. लेखकाचो चडसो काळ विद्यादानाच्या कार्यांत गेल्ल्यान तांच्या वांट्याक मोलादीक अणभव आयल्यात. ह्या लेखांतल्यान लेखक नकळत आयच्या कांय शिक्षकांची वस्तुस्थिती मांडटा – “पीएचडी केल्ले सगलेच प्राध्यापक बरे शिकोवपी आसतात अशें न्हय. तशेंच कांय पीएचडी मेळयल्ले पाध्यापक स्वताक इतले व्हड समजतात की ते कॉलेजच्या हेर कामांत जाय तसो भाग घेनात, सहकार्य करिनात. पूण सगलेच अशे आसतात अशे न्हय.” (105) लेखकान हें कोणाक दुखोवपा पासत न्हय तर आपल्या अणभवांच्या आदारान सांगलां.
हेर, म्हणल्यार अदमासान 20 लेख, लेखकान अणभवांच्या आदारान जें शास्त्रीय ज्ञान मेळयलें ताचेर विस्तारान बरयलां. रंजक अर्थशास्त्र (अर्थशास्त्रांतल्यो संकल्पना आनी फामाद अर्थशास्त्रज्ञ), आत्मकथा लेखन (आत्मकथा लेखक), देशांतली बदलतीं शिक्षणीक धोरणां (आतां मेरेनचीं देशांतलीं धोरणां), हे लेख भोवच अभ्यासपुर्ण जाल्यात. ह्या लेखांनी लेखकान देखीं सयत आपले मुद्दे मांडल्यात. देखीक, ‘आत्मकथा लेखन’ हातूंत तांणी प्रा. दो. केशव सद्रे, प्रोफेसर पुंडलीक खंवटे, प्राचार्य गोपाळराव मयेंकार, प्राचार्य रामचंद्र सावर्डेकार, माणिकराव गावणेकार, प्रा. डॉ. वैद्य हांणी बरयल्ल्या आत्मकथनाचीं खाशेलपणां सांगल्यांत. टायम मॅनेजमेंट (वेळेचें वेवस्थापन), सॉफ्ट स्किल नव्या युगाची गरज, अचूक वेवसाय कसो निवडप, हांसोवपाची कला, वेवसायीक नियोजन आनी टीम वर्क, वक्तृत्व कला आनी हेर समान लेख विद्यार्थ्यांक तशेंच वेवसायीकांक तांच्या जिणेंत गरजेच्या आशिल्ल्या वेवसायीक गुणांचेर मार्गदर्शन करता. शिक्षण क्षेत्रांत आशिल्ल्या कारणान लेखकान हे लेख जरी विद्यार्थी आनी तांच्या फुडाराक धरून बरयल्ले आसले तरी नोकरी करपी सामान्य मनशाक आपल्या वेवसायीक आनी खासगी जिणेंत समतोल राखून दवरपा खातीर ह्या कलांचो निश्चितूच आदार लागतलो.
पुस्तक मोलादीक आसलें तरी तातूंत कांय त्रुटी उरल्यात. प्रस्तावना घेवप वा ना हो जरी लेखकाचो खासगी प्रस्न आसलो तरी प्रस्तावनेक लागून सुरवातेकूच पुस्तकाची योग्य मोलावणी जावंक पावता. ताचो आस्पाव लेखकान कित्याक करूंक ना हो एक अनुत्तरीत प्रस्न. सुरवातेचे 10-11 लेखांनी बरोवपी आपले अणभव मांडटा जाल्यार उरिल्ले लेख मार्गदर्शक रुपीय जाल्यात. लेखकाच्या अणभवांतल्यान ते तायर जाल्यात हें मान्य करतासतनाच लेखकाच्या अणभवांच्या देखींची उणीव थंय भासता. चड प्रमाणांत शास्त्रीय स्वरुपाचे जाल्ल्यान वाचकाक उबगण येवपाची कांय प्रमाणांत शक्यताय आसूं येता. पुस्तकांत खुबशा कडेन शुद्धलेखनाच्यो चुको उरल्यात. लेखकाक कांय कारणांक लेगून पुस्तक काडपाची घाई आशिल्ली जावंये. दिसाळ्याचेर स्तंभलेखनाच्या रुपान तांणी हे लेख बरयल्ले. पूण उपरांत पुस्तकांत तांचो आस्पाव करतना तांचेर संस्कार करप घडये लेखकाक शक्य जाल्लें नासुंये. “हो विशय एका कॉलमा भितर बरोवप भोव कठीण.” (191-192) हीं लेखकाचीं उतरां ह्या गजालीची गवाय दितात.
“हें पुस्तक बरयताना बरेच सदर्भग्रंथवाचले, भासाभास केली, त्या उपरांत बरोवपाक सुरवात केली. संघर्शमय जीण जियेतना जिणेत आयिल्ल्या तरेकवार अणभवांचे कथन आसा. मनात जिद्द आसल्यार आनी कश्ट करपाची तयारी आसल्यार खंयचीच गजाल अशक्य आसना, सकारात्मक भुमिकेंतलयान वावुरलयार येस मेळोवं येता इत्साशक्त, नियोजन, आनी जिद्द आसल्यार काम पुराय जावं येता.” (08) फाटीं वळून,
लेखक आपल्या जिणे-अणभवांचें कथन करतासतनाच आमकां मार्गदर्शन करता. आपल्या अणभवांचे साणीर घांसून लेखक आयच्या तरणाट्यांक जाणवायेचीं आनी गिन्यानाचीं उतरां सांगता. 32 लेखांचें हें मोलादीक पुस्तक तरणाट्यांनी आनी जनसामान्यान मुद्दाम वाचपाक जाय.