भांगरभूंय | प्रतिनिधी
वाढदीस, सण, सुवाळो अशा वेळार पुस्तक भेट दिवपाची संस्कृती आपणावपाक जाय. ही सवय समाजांत रुलली जाल्यार वाचन संस्कृती नक्कीच वाडटली.
आजचें युग हें डिजिटल क्रांतीचें. मोबायल, इंटरनेट, सोशल मीडिया, कृत्रिम बुद्धीमत्ता (AI)— ह्या सगळ्यांनी मानवी जिविताचो वेग खूब वाडयला. एका क्लिकार संवसारांतली कसलीय म्हायती मेळटा. दरेक घरांत स्मार्टफोन, टिव्ही, वाय-फाय आसा. भुरग्यां सावन जाणट्यां मेरेन सगळ्यांचे दोळे सतत स्क्रीनी कडेन लागिल्ले दिसतात. पूण, हे प्रगती वांगडाच एक गंभीर प्रस्न उबो रावता—आमी वाचन संस्कृती पयस सारत आसात कांय? ह्याच प्रस्नाचें जाप सोदतना “दरेक घरांत पुस्तकांचो सांठो आसप” ही कल्पना फकत एक छंद उरना तर ती काळाची गरज जाल्या.
आज म्हायती मेळोवप सोंपें जालां, पूण विचार करप कठीण जालां. मोबायलाचेर सतत स्क्रोलिंग, रील्स, शॉर्ट व्हिडिओ, रोखड्यो खबरो— हाका लागून मेंदूक विचार करपा खातीर गरजेची आशिल्ली शांतताय मेळना. म्हायती एका खिणान येता आनी दुसऱ्याच खिणान आमी ती विसरतात. उरफाटें, पुस्तक वाचप ही एक संथ, खोल आनी विचार करपाक लावपी प्रक्रिया आसा. पुस्तक हातांत घेतलें की मनीस स्वता कडेन संवाद साधता. उतरांतल्यान विचारांची बसका तयार जाता. देखूनच मोबायल म्हायती दिता, पूण पुस्तक विचार घडयता.
आज प्रस्न असो ना की डिजिटल साधनां वायट आसात काय कितें; प्रस्न असो आसा की तांचो अतिरेक आमच्या संस्कृतायेक पोखरता काय कितें? हांगाच घरगुती ग्रंथालयाचें म्हत्व अधोरेखित जाता.
पुस्तकां म्हणल्यार फकत कागदार छापिल्लीं अक्षरां न्हय; तीं मानवी संस्कृतीचो साठो आसात. मनशाच्या विचारांची, अणभवांची, सोदांची (संशोधनाची), संघर्शाची आनी जीवितपद्धतीची नोंद म्हणल्यार पुस्तक. इतिहासाचीं पानां उक्तीं करपी पुस्तकां, विज्ञानाचीं गुपितां सोडोवपी पुस्तकां, कादंबऱ्यांतल्यान मानवी नातीं दाखोवपी पुस्तकां, कवितांतल्यान भावना उकतायपी पुस्तकां—हीं सगळीं मेळून मनशाक चड संवेदनशील करतात.
ज्या घरांत पुस्तकां आसतात, त्या घरांत नकळतपणान गिन्यानाचें, संस्कारांचें आनी विचारशीलतेचें वातावरण तयार जाता. ताका लागूनच, जशें दरेक घरांत मोबायल आसा, तशेंच दरेक घरांत एक ल्हानशें कांय जावना, पूण पुस्तक संग्रह आसपाकच जाय.
“भुरग्यांची पयली शाळा म्हणल्यार घर”—हें वाक्य आमी जायते फावटीं आयकतात. आयचीं भुरगीं ल्हान पिरायेरच मोबायल, टॅब आनी टिव्हीच्या सवयेक लागतात. कार्टून, गेम्स, व्हिडिओ—हातूंत तांचो चडसो वेळ वता. हाचो परिणाम तांच्या एकाग्रतेचेर, भाशेचेर, कल्पनाशक्तीचेर आनी वाचनक्षमतेचेर जाताना दिसता. अशा वेळार घरांतलो पुस्तक संग्रह हों भुरग्यां खातीर गिन्यानाचें पयलें पावल थरता. आवय- बापायचें वागणें, उलोवप, सवयो हांचो भुरग्यांच्या मनाचेर खोल परिणाम जाता. ज्या घरांत सदांच टिव्हीचो आवाज, मोबाईल रील्स आनी गेम्सचो गडबड आसता, थंय भुरग्यांचें लक्ष एकाग्र जायना. पूण ज्या घरांत पुस्तकांचें कपाट दिसता, वाचपाची सवय आसता, थंय भुरग्यांक आपशींच पुस्तकां कडेन ओड लागता. उपदेशा परस अनुकरण चड प्रभावी आसता, हें हांगा लक्षांत घेवपाक जाय.
बालकाणयो, चित्रकथा, पंचतंत्र, जातककथा, लोककथा, बोधकथा—ह्या पुस्तकांतल्यान भुरग्यांक नकळत जीणेंतल्या मोलांचो धडो मेळटा. बरें-वायट, सत- असत, योग्य- अयोग्य हांतलो फरक भुरग्यांक पुस्तकांतल्यानच कळटा. मोबायलाचेर मेळपी म्हायती क्षणभंगूर आसता, पूण पुस्तकांतल्यान मेळपी संस्कार मात सदांकाळ टिकपी आसतात.
आज जर भुरग्यांच्या हातांत पुस्तक दिलें, तर फाल्यां समाजाक एक विचार करपी नागरिक मेळटलो.
मोबायल हें आयच्या काळांतलें एक गरजेचें साधन आसा— हातूंत कसलोच दुबाव ना. शिक्षण, वेव्हार, संपर्क आनी म्हायती खातीर तो खूब उपेगी आसा. पूण ताचो अतिरेक जालो जाल्यार तें घातक थारता. आयज ल्हान भुरग्यां सावन ते जाणट्यां मेरेन सगळेच मोबायलाच्या स्क्रीनी मदीं गुल्ल जाल्ले दिसतात. दोळ्यांचेर ताण येवप, तिडक येवप, संवादाचो अभाव आनी एकाग्रता उणी जावप—हें ताचे वायट परिणाम आसात.
अशा वेळार घरांतलो पुस्तक संग्रह मोबायलाक एक बरो पर्याय जावंक शकता. भुरग्यांक “मोबायल बंद करात” अशें सांगच्या परस, “हें पुस्तक वाचात” अशें सांगलें, तरच तांची सवय बदलतली. पुस्तक वाचल्यार—कल्पनाशक्ती वाडटा, एकाग्रता सुदरता, भाशेचेर प्रभुत्व मेळटा, विचारांक खोलाय येता. मोबायल थोड्या वेळा पुरतो आनंद दिता, तर पुस्तक कायमस्वरूपी समाधान दिता. वाचप हो फकत एक छंद न्हय; ती एक जिणेशैली आसा. नेमान वाचप करपी मनीस चड शांत, संयमी आनी विचारशील आसता. वाचन केल्यार शब्दभांडार वाडटा, उलोवपाची आनी बरोवपाची तांक सुदारता. आत्मविस्वास वाडटा आनी व्यक्तिमत्व चड प्रभावी जाता.
घरांत पुस्तक संग्रह आसल्यार वाचपाची सवय सहज लागता. सकाळीं वा रातीं थोडो वेळ पुस्तकां खातीर दवरल्यार घरांतलें वातावरणच बदलून वता. आवय- बापायंक पुस्तक वाचताना पळयलें की भुरगींय नकळत पुस्तकां कडेन ओडटात. फकत परिक्षा पास जावप होच उद्देश दवरिनासतना ज्ञान मेळोवप हो हेतू आसल्यार, अभ्यास चड परिणामकारक जाता. पुस्तकां विद्यार्थ्याक सदांच याद करून दितात—’आजून खूब वाचपाचें आसा.’ हीच जाणीव ताका फुडें व्हरता.
समाजशास्त्र, इतिहास, आत्मचरित्र, भोंवडेवर्णन (प्रवासवर्णन), ग्रामीण साहित्य, स्त्रीवादी साहित्य—अश्या पुस्तकां खातीर समाजा कडे पळोवपाची नदर बदलता. शेतकारांचें जिवीत, कश्टी समाजाचीं दुख्खां, बायलांचो संघर्श, गांव-गिऱ्या वाठारांतले प्रश्न—हें सगळें पुस्तकांतल्यान समजता. ताका लागून वाचपी अदीक संवेदनशील जाता. घरांतलें ग्रंथालय म्हणल्यार फकत वैयक्तिक गिन्यान न्हय, तर ती समाजीक जाणविकायेचें केंद्र आसता.
आज दरेकलो वेगवेगळ्या स्क्रीनार गुल्ल जाला. कुटुंबांतलो संवाद उणो जायत चल्ला. अशा वेळार पुस्तक वाचन हो एकठांय येवपाचो एक सोबीत मार्ग ठरू शकता. एकाच विशयाचेर पुस्तकां वाचून चर्चा केल्यार विचारांची देवाणघेवाण जाता. घरगुती पुस्तक साठो व्हडलोच आसूंक जाय अशें ना. एक कपाट, एक शेल्फ लेगीत पुरो जाता. म्हत्वाचें आसा तें पुस्तकांची निवड. पिराये प्रमाण, आवडी प्रमाण आनी गरजे प्रमाण पुस्तकां आसचीं. दर म्हयन्याक एक नवें पुस्तक घरांत आयलें तर ग्रंथालय हळू-हळू नव्या पुस्तकांनी भरुन वता. वाढदीस, सण, सुवाळो अशा वेळार पुस्तक भेट दिवपाची संस्कृती आपणावपाक जाय. ही सवय समाजांत रुलली जाल्यार वाचन संस्कृती नक्कीच वाडटली.
प्रमिला प्रसाद फळ देसाय
९०११८३४८४७
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
