कुशावती : प्रशासनाच्या लागीं, विकासाचे वाटेन

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

गोंयच्या प्रशासकीय इतिहासांत 31 डिसेंबर 2025 हो दीस खूब म्हत्वाचो थारलो, जेन्ना मुख्यमंत्री डॉ. प्रमोद सावंत हांणी राज्याच्या तिसऱ्या जिल्ह्याची घोशणा केली. जिल्ह्याचें नांव ‘कुशावती’ आसून तें न्हंयेच्या नांवा वयल्यान दवरलां, जी गोंयच्या भौगोलिक आनी संस्कृतीक दायजाचें प्रतीक आसा (हाचे पयलीं ‘अटल’ नांवाची चर्चा आशिल्ली). मुख्यालय केप्यां आसतलें. देखून दक्षिण गोंयच्या पयसुल्ल्या भागांतल्या नागरिकांक आतां मडगांवां वचपाची गरज उरची ना; हातूंत केपें, सांगे, धारबांदोडें आनी काणकोण ह्या चार तालुक्यांचो आस्पाव जाता.
कुशावतीची निर्मिती हो फकत प्रशासकीय बदल नसून, सामान्य नागरिकांच्या जिवितांत बदल घडोवपी एक म्हत्वाचो टप्पो आसा. हो निर्णय ‘नवें वर्स, नवी दिशा आनी नवी आशा’ हे भावनेचें प्रतीक थारता. वाडटी लोकसंख्या, प्रशासकी कामाचो ताण, तशेंच नागरिकांक सोंपी, आनी पारदर्शक सेवा मेळची, ह्या दूरदृश्टीन सरकारान कुशावती जिल्ह्याची निर्मिती केल्या.
आजवेर जायत्या ग्रामीण भागांतल्या नागरिकांक साध्या दाखल्या खातीर, कामां खातीर राजधानीकडेन वा पयसुल्ल्या जिल्हो कार्यालयांत वच्चें पडटालें. हातूंत वेळ, पयसो आनी कश्ट हांचो इबाड जातालो. कुशावती हो नवो जिल्लो जाल्ल्यान प्रशासन थेट जनतेच्या दारांत पावतलें आनी “लोकाभिमुख शासन” ही संकल्पना प्रत्यक्षांत येवपाची संद निर्माण जातली, अशी आशा आसा.
नव्या जिल्ह्या खातीर उबारिल्लें आधुनीक सरकारी मुख्यालय हे ‘कुशावती’ जिल्ह्याचो केंद्रबिंदू थारतलें. जिल्हाधिकारी कार्यालय, पुलीस अधिक्षक कार्यालय, येणावळ विभाग, नोंदणी आनी दस्तऐवज कार्यालय, समाजकल्याण, पंचायत प्रशासन, बायलां आनी भुरग्यांचें कल्याण, भलायकी, शिक्षण अशीं सरकारी खातीं एकाच पाख्यां सकयल जाल्ल्यार नागरिकांक दिलासो मेळटलो. नोंदणी,दाखलो, प्रमाणपत्र, या सारख्यो सेवा अदीक पारदर्शक, वेळार आनी सोंपे पद्धतीन मेळूंक शकतल्यो. लांबचो प्रवास, दलालांचेर आदारून रावप आनी प्रशासकी दिरंगाई हाका लागून नागरिक बेजार जाल्ले. नवो जिल्लो ह्यो सगळ्यो अडचणी उण्यो करपाक मजत करतलो, अशी आस्त.
कुशावती वांठार हो मुखेलपणान ग्रामीण, शेतीचेर आदारून आशिल्लो आनी आर्थीक नदरेन फाटीं आशिल्लो भाग म्हूण वळखतात. हांगां शेती, ल्हान वेवसाय, गोरवां पोसप आनी रान-उत्पन्न होच जायत्या कुटुंबांच्या उपजिविकेचो मुखेल आदार आसा. वाठारांत फकत अनुसुचित जाती- जमातीच न्हय, तर सामान्य प्रवर्गांतलीं लेगीत जायतीं कुटुंबां सामक्या उण्या उत्पन्नाचेर जिवीत सारतात.
खंयच्याय उदरगतीच्या चर्चेत ‘सामान्य प्रवर्ग’ आर्थीक नदरेन सक्षम आसा, असो गैरसमज आसता. पूण कुशावती वाठारांतलें वास्तव हाच्या उरफाटें आसा. थोडी जमीन आशिल्ले शेतकामती, ल्हान दुकानदार आनी स्वताच्या बळाचेर काम करपी जायतीं कुटुंबां आजूनय मुळाव्या सुविधां खातीर संघर्श करतात. देखून नव्या जिल्ह्याच्या विकास आराखड्यांत जात न्हय, तर आर्थीक आनी सामाजिक मागासलेपणाक मुखेल मानप सामकें गरजेचे आसा.
ह्या वाठारांतले युवक आयजूय शिक्षण, कुशळटाय विकास, सरकारी नोकऱ्या आनी रोजगाराच्या संदी पासून पयस आसात. योग्य मार्गदर्शनाचो उणाव, सर्त परीक्षांखातीर गरजेच्यो सुविधा नाशिल्ल्यान, तशेंच रोजगाराच्यो संदय नाशिल्ल्यान जायत्या युवकांक शारां कडेन स्थलांतर करचें पडटा. हाचो परिणाम म्हूण गांवात जाण्टे आनी बायलांची संख्या वाडटा, जाल्यार युवकांची शक्त भायर वता.
कुशावती जिल्ह्याच्या माध्यमांतल्यान ही परिस्थिती बदलपाची संद आसा. जिल्हा मुख्यालयांत कुशळटाय विकास केंद्रां, आयटीआय , सर्त परीक्षा मार्गदर्शन केंद्रां, रोजगार मेळावे आनी स्टार्टअप खातीर उर्बा दिवपी योजना राबोवपाक जाय. थळाव्या युवकांक तांच्याच जिल्ह्यांत रोजगार मेळ्ळो, जाल्यार स्थलांतर उणे जावन ग्रामीण अर्थवेवस्थेक बळ मेळटलें.
खंयच्याय समाजाचो खरो विकास बायलांच्या सक्षमीकरणाचेर आदारून आसता. हांगाच्यो जायत्यो बायलो आयजूय घरकाम, शेती इतल्या पुरत्योच मर्यादीत आसात. म्हायतीचो उणाव, आर्थीक स्वावलंबनाचो उणाव आनी भलायकी सुविधांच्या उणावाक लागून बायलांचो विकास खुंटला. नवो जिल्लो स्थापन जाल्ल्यान बायल आनी भुरगीं कल्याण विभाग चड नेटान काम करूंक शकता. स्वयंसहाय्य पंगडांक (SHGs) आर्थीक बळ दिवप, बायलां खातीर प्रशिक्षण केंद्रां, भलायकी तपासणी शिबिरां, आवय-भुरग्यांच्या भलायकी सेवा, तशेंच बायल उद्योजकां खातीर सोंपी रीण वेवस्था उबी करप ही काळाची गरज. आयजूय जायत्यो बायलो सरकारी योजनां
पासून वंचीत आसात; हो अन्याय पयस करपाची संद कुशावती जिल्ह्याच्या माध्यमांतल्यान मेळटली.
नव्या जिल्ह्याच्या स्थापनेक लागून थळाव्या रोजगाराक व्हड चालना मेळटली. सरकारी कचेऱ्यांतली प्रशासकीय पदां, लिपिक, तांत्रिक कर्मचारी, सुरक्षा कर्मचारी, नितळसाण कर्मचारी, येरादारी सेवा हातूंतल्यान थेट रोजगार निर्माण जातलो. हाच्या वांगडाच हॉटेल, खाणावळ, राबित्याची वेवस्था, दुकानां, बांदकाम, येरादारी वेवसाय यां सारक्या पुरक क्षेत्रांकूय गती मेळटली. हाचो थेट फायदो थळाव्या युवक-युवतींक जातलो. पूण ही रोजगार निर्मिती ग्रामीण भागां मेरेन पावतली, हाची जतनाय प्रशासनान घेवची पडटली. थळावे उद्योजक, ल्हान उद्योग, बायलांचे बचत गट आनी स्वयंरोजगार उपक्रमांक प्राधान्य दिवपाक जाय.
नवो जिल्लो जातकच विकास आपशींच जातलो, अशें न्हय. खरी कसोटी ही उदरगतीच्या येवजणांच्या प्रभावी अंमलबजावणींत आसा. भलायकी, शिक्षण, उदका पुरवण, रस्ते, वीज, शेतकाम, बायलांचें सक्षमीकरण आनी समाजीक कल्याण येवजणांचेर जिल्लो पांवड्यार खाशेले लक्ष दिवप गरजेचें आसा. थळावे प्रस्न थळाव्या पांवड्यारच सुट्टल्यार प्रशासनांतलो वेळ वांचतलो, निर्णय घेवपाची प्रक्रिया रोखडी जातली आनी येवजणांचो लाव थेट लाभार्थींमेरेन पावतलो, अशी अपेक्षा आसा. पूण ताका लागून पारदर्शकता, संवेदनशीलता आनी जापसालदारकी ह्या मोलांक प्राधान्य दिवचें पडटलें.
सामान्यांचो प्रशासनाचेर विस्वास उरपा खातीर सशक्त आनी संवेदनशील कागाळ निवारण यंत्रणा उबी करप खूब गरजेचें. जिल्लो पांवड्यार लोकांच्यो कागाळी आयकून घेवप, तांचेर वेळार निर्णय घेवप आनी तांची अंमलबजावणी करप, हेंच खऱ्या अर्थान लोकशायेचें लक्षण आसा.
कागाळ निवारण यंत्रणा ही फकत कागदाचेर उरनासतना प्रत्यक्षांत कार्यक्षम आसूंक जाय, अशी अपेक्षा आसा. हाका लागून सामान्य मनशाक न्याय मेळटलो आनी प्रशासनाचेर विस्वास चड घट जातलो.
नव्या वर्सांत निर्माण जाल्ल्या ह्या नव्या जिल्ह्याक लागून सामान्य मनशाच्यो आशा-आकांक्षा भंग पावच्यो न्हय, हीच सगळ्यांची इत्सा आसा. विकास हो फकत कांय थाराविक घटकां पुरतो मर्यादित उरनासतना शेतकाम करपी शेतकार, कश्ट करपी कामगार, सपनां पळोवपी युवक आनी कुटुंब सांबाळपी बायल — ह्या सगळ्यां मेरेन पावंक जाय.
नव्या जिल्ह्याची सुरवात भ्रष्टाचारमुक्त, पारदर्शक आनी लोकाभिमुख प्रशासनान जावंची, अशी अपेक्षा. नवे प्रशासकी रचनेत पोरण्यो वायट प्रथा, पक्षपात, दलाली वा आर्थीक अनियमितता हांकां कसलेंच स्थान दिवंक जायना. अधिकारी आनी कर्मचारी नेमणुकां सावन ते सरकारी योजना, परवाने, निधी वांटप आनी उदरगतीचीं कामां, हांच्या दरेका पांवड्यार पारदर्शकता दवरली, जाल्यार प्रशासन वेवस्थित चलतलें.
भ्रष्टाचारमुक्त सुरवात जाल्यार सगळ्या घटकांक—आदिवासी, सामान्य मनीस, शेतकामती, युवक आनी बायलांक—समान संद मेळूंक शकतली. पात्रतेच्या आदाराचेर लाव मेळ्ळ्यार लोकांचो शासना वयलो विस्वास वाडटलो आनी जिल्ह्याची उदरगत वेगान जातली.
एकंदरीत, कुशावती हो नवो जिल्लो म्हणल्यार फकत प्रशासकी पुनर्रचना न्हय, तर सामान्य नागरिकांच्या जिवितांत सुदारणा हाडपी एक सकारात्मक संद आसा. शासन, प्रशासन आनी जनता हांचे मदलें अंतर कमी करून विकास, सुविधा आनी संद सामान्यां मेरेन पावोवपाचें काम हो जिल्लो खात्रीन करूंक शकता. पूण हें तेन्नाच शक्य जातलें, जेन्ना विकास हो फकत आश्वासनांपुरतो उरनासताना प्रत्यक्ष कृतीत येतलो. सगळ्या समाज घटकांचो संतुलीत विकास, समाजीक न्याय आनी ग्रामीण
उदरगत हांचो मेळ घालो, जाल्यार कुशावती जिल्लो गोंयच्या उदरगतीच्या प्रवासांतलो एक आदर्श आनी आशादायी काळ थारतलो, हातूंत दुबाव ना.

प्रमिला प्रसाद फळ देसाय