भारतांतलें पोरणें साहित्य

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

फाटल्या लेखांत हांवें थॉमस मेकॉले हांकां अज्ञानी आनी अहंकारी म्हणिल्लें. कारण तांचें एक विधान. तांणी 1832त म्हणिल्लें, ‘युरोपांतल्या खंयच्याय पुस्तक संग्रहालयाच्या एका फळयेर दवरिल्ल्या पुस्तकां भितर जितलें ज्ञान आसा तें पुराय भारतीय संस्कृत, पर्शियन आनी अरेबीक भाशेंत ना.’
पर्शियन आनी अरेबीक भाशे विशीं म्हाका कांयच खबर ना. पूण संस्कृत भाशेंतलें साहित्य, चड करून हिंदू तत्वगिन्यान हो म्हजो अभ्यासाचो विशय. मेकॉलेचे मुद्दे खोडपा इतलो संस्कृत साहित्याचो हांवें अभ्यास केला. कितें आसा भारताच्या पोरण्या साहित्यांत? इतलें ज्ञान, विज्ञान, समाजशास्त्र, नैतीक शिकवण आनी मनशाचो पुराय विकास जावपाक जें जाय तें सगलें जाची सादी कल्पना लेगीत मेकॉलेन करूंक ना.
वेद, उपनिषदां, भगवद् गीता, पुराणां हें सगलें भारतीय संस्कृत पोरण्या साहित्यांत मोडटा.
कांय उदाहरणां पळोवया. कारण संस्कृत साहित्य हो अथांग दर्यो. सगलेंच एका लेखांत बरोवप अशक्य. पुराणां वाचिनासतना कांय जाण तांची फकांडां मारतात. आधुनीक विज्ञान सांगता, SPACE म्हणल्यार अंतराळांत पांच वर्सांचो काळ आनी धर्तरेर पांच वर्सांचो काळ एकूच आसना. हें TIME DILATION खातीर जाता. कारण अंतराळांत धर्तरे परस (HIGH VELOCITY) खूब वेग आनी गुरुत्वाकर्शण कमी आशिल्ल्यान वेळ कमी गतीन फुडें वता. पुराणांचो काळ 2000 वर्सां पयलींचो. ह्याच TIME DILATION विशीं सांगपी एक काणी पुराणांत आसा.
राजा कुकुडमी आपले चलयेक रेवतीक एक बरो न्हवरो सोदतालो. ताका दिसलें जाणें ही सृश्टी निर्माण केल्या त्या ब्रह्मदेवाकूच निवड करपाक लावुया. तो आपली चली रेवतीक घेवन ब्रह्मलोकांत गेलो. ब्रह्मलोक धर्तरे परस पयस अंतराळांत आशिल्लो. जेन्ना तीं दोगांय ब्रह्मलोकांत पावलीं, ब्रह्मदेव स्वर्गीय संगीतकारांचो संगीत कार्यक्रम आयकतालो. तो कार्यक्रम सोंपतकच राजा कुकुडमी आनी रेवती ब्रह्मदेवाक मेळ्ळीं. राजान ब्रह्मदेवाक वळेरी दिवन सांगलें, ह्या भुरग्यां मदल्या योग्य चल्याची निवड म्हजे चलये खातीर करात. हें आयकून ब्रह्मदेव हांसलो आनी ताणें सांगलें, तुमी हांगा येवन जरी थोडोच वेळ जाला तरी तुमी धर्तरेर परत पावता म्हणसर हजारांनी वर्सां जातलीं. आनी हे वळेरेंत कोणूच जिते आसचेनात. तुमी पावतकच द्वापार यूग सुरू जाल्लें आसतलें, तेन्ना तुज्या चलयेचें लग्न श्रीकृष्णाचो व्हडलो भाव बलरामा कडेन लावन दी. राजा आनी रेवती धर्तरेर परतलीं. पूण रेवती खूब हजारांनी वर्सां पयलीं जल्मल्ल्यान उंचायेन बरीच लांब आशिल्ली. बलरामान तिच्या माथ्यार मूठ मारून तिची उंचाय कमी केली, आनी मागीर तांचें लग्न जालें.
ही पुराणांतली कथा TIME DILATION आनी उत्क्रांती विशीं खूब सुंदर पद्दतीन सांगता.
श्रीविष्णु हांचे धा अवतार सगल्यांनीच पळयल्यात. तातूंतल्या ‘वराह’ अवताराचें चित्र पळयतकच लक्षांत येतलें, नाकाचेर जी धर्तरी दवरल्या ती गोल आसा. आमची ‘भू’ गोल. धर्तरी गोल हें आमकां हजारांनी वर्सां पयलीं कळिल्लें. युरोपांत मात लोक 17 व्या शतका मेरेन धर्तरी सपाट आसा अशेंच मानताले.
खगोलशास्त्राच्यो घडणुको आयजूय अचूक सांगपी भारतीयांचें ‘पंचांग’. 1882 तली गजाल. कुंभमेळ्याक संगमार बूड मारपाक लाखांनी लोकांक पळोवन खंय एका ब्रिटीश अधिकार्‍यान मदन मोहन मालवियांक विचारलें, ‘इतल्या लोकांक एकठांय करपाक प्रसिद्धी करपाक कितलो खर्च आयलो?’ तेन्ना मालवियान पंचांग दाखयलें आनी सांगलें, हें पंचांग म्हळ्यार संपर्काचें एकमेव साधन. ताचे खातीर सगल्यांक सारकी तारीख आनी वेळ कळटा. प्रसिद्धी करपाची गरज ना.
आतां मेरेन फक्त पुराणाचोच संपर्क दिला, वेद, उपनिषदां आनी गीतां उरल्यांत.
एक प्रस्न असोय उबो रावता, थॉमस मेकॉले भशेन भारतांतल्या संस्कृत साहित्या विशीं भारता भायर कोणाकूच कांयच खबर नाशिल्लें काय?
इस्ट इंडिया कंपनीचे अधिकारी चालर्स विल्किन्स हे भारतांत येवन संस्कृत शिकले. नोव्हेंबर 1784 त तांणी भगवद् गीता थेट संस्कृतांतल्यान इंग्लीशींत अणकारीत केली. आनी 1787 त तांणी ‘हितोपदेश’ अणकारीत केलो. अ‍ॅन्क्वेटील ड्यूपरॉन, एक फ्रेंच मनीस जो पर्शियन भाशेचो तज्ञ आशिल्लो. ताणें 1786त चार उपनिषदांचे अणकार केले, आनी 1801 मेरेन 50 उपनिषदां अणकारींत केलीं. ह्या सगल्या अणकारां खातीर युरोपांत संस्कृत भाशे विशीं रुची निर्माण जाली.
कॉलेज द फ्रांस ह्या विद्यापिठांत पयलीं ‘चॅर ऑफ संस्कृत’ लियॉनार्ड द चेझी हांणी घेतली. ट्रेनींग कॉलेज ऑफ द इस्ट इंडिया कंपनी, हटफॉर्ड इंग्लंड हांगा 1805त पयले फावटी संस्कृत शिकोवपाक सुरवात जाली. जर्मन विद्वान मेक्स म्यूलर भारतीय तत्वगिन्यानान खूब प्रभावीत जाल्ले. तांणी ऋग वेद अणकारीत केल्ले. तांचे सारके जायते युरोपांतले विद्वान 17व्या आनी 18व्या शेंकड्यांत संस्कृत भाशेच्या साहित्यान प्रभावीत जाल्ले.
भारतीय तत्वगिन्यान पुराय ज्ञान दिता. आनी तें दितना सांगता, विद्या दोन तरांची आसता- परा विद्या आनी अपरा विद्या. अपरा विद्या म्हणल्यार विज्ञान कला अश्यो वेगळ्योवेगळ्यो विद्या. परा विद्या म्हणल्यार जगपाचें शास्त्र. उदनिर्वाहा बराबर मनशान जगप कशें हेंय शिकपाक जाय. मनीस खंयच्याय काळांत जल्माक येवं, ताका अज्रंवर जायन दिसता. पूण तें शक्य आसा? अमेरिकन उद्देगपती ब्रायन जोन्सन हाका अज्रंवर जावपाचो हावेस जाला. तो तंत्रज्ञानाच्या आदारान अज्रंवर जावपाक सोदता. तो दिसाक 100 सुमार गुळयो घेता, ताचें जेवण, घरांतली हवा खास देखरेखी खाला आसा.
हें वाचून म्हाका परत पुराणांतल्या कथेची याद जाली. काणी राजा हिरण्यकश्यपाची. ताणें खूब तपस्या करून महादेवाक प्रसन्न केलो, आनी एक वर मागलो. वर असो- ‘आपल्याक घरांत मरण येवपाक जायना, घरा भायर मरण येवपाक जायना, सकाळीं मरण येवपाक जायना, रातचें मरण येवपाक जायना, अस्त्रान वा शस्त्रान मरण येवपाक जायना, आनी मनशान वा जनावरान मारपाक जायना.’
पूण श्रीविष्णून महादेवान दिल्ल्या वराचो मान राखून हिरण्यकश्यपाक मारलो. हुंबर्‍यार उबो रावन, हुंबरो ना घरा भायर ना घरा भितर. तीनसांजवेळा जी रात ना नरसिंह अवतार घेतलो. आंग मनशाचें तकली शिंवाची आनी नाखटांनी फोडलो. नाखटां ना अस्त्र ना शस्त्र.
तंत्रज्ञान कितलेंय फुडें पावं, कांय गजाली मनशाक चुकोवंक येनात. ब्रिटीश साम्राज्याच्या केन्नाच अस्ताक न वचपी सुर्याक आपले
अहिंसेन सुदर्शनचक्र लावपी महात्मा गांधी हे भगवद् गीता वाचून प्रभावीत जाल्ले. गांधी ही संवसाराक भारतीय संस्कृतायेन दिल्ली सगल्यांत व्हड भेट.

संपदा कुंकळकार