भांगरभूंय | प्रतिनिधी
पयलें कोंकणी चलचित्र पड्ड्यार येवन आयज 76 वर्सां भरलीं, तरी कोंकणी चलचित्राची सरकार कित्याक दखल येना तें एक कुवाडें जावन पडलां.
फाल्यां कोंकणी चलचित्र डे, म्हणल्यार संवसारांत पयलें कोंकणी फिल्म दाखयिल्लो दीस. 76 वर्सां आदीं ‘मोगाचो आवंडो’न पयलें कोंकणी चलचित्र पड्ड्यार येवपाचो मान जोडलो. खूब कश्टांचें आनी त्यागांचें फळ तें. 24 एप्रील 1950 दिसा म्हापश्यां आनी मुंबयत हें पूर्ण लांबायेचें फिल्म पड्ड्यार येवन ताणें इतिहास रचलो, गोंयकारांक अभिमान हाडलो. कोंकणी भाशेक नांव मेळोवन दिलें. देखून ‘मोगाचो आवंडो’. ह्या चलचित्रा विशीं थोडें जाणून घेवंया.
आल जॅरी ब्रागांजा
आल जॅरी ब्रागांजा, कोंकणी चलचित्राचो जनक. ताचें पुराय नांव आंतोनियो लॉरेन्स जॅरी ब्रागांजा. तो 28 ऑगस्ट 1920 दिसा म्हापशां जल्मलो. ताणें आपलें मुळावें शिकप लिसेव नाशोनाल सेंत्राल दे आफोन्सो दे आल्बुकेर्क आनी सेक्रेड हार्ट ऑफ जिजस हायस्कूल, पर्रा हांगा केलें. भुरगेपणार थावन ताका संगिताची, गावपाची आनी अभिनय करपाची आवड आशिल्ली. ताची खासियत म्हणल्यार तो बदलत्या सुराचेर उंचायेन गावूंक (यॉडलिंगांत) खुबूच हुशार आशिल्लो. 1940 वर्सा तो मुंबय गेलो आनी बॉम्बे ट्युटोरियल कॉलेजींत भरती जालो. शिकप करतना ताणें थोडो काळ क्लबाच्या आयईएमई वर्कशॉपांत नोकरी केली आनी मागीर इंडियन न्यूज परेड (आतांचें द फिल्म्स डिवीजन) हांगासर ‘टॅलिफोन ऑपरेटर’ म्हण नोकरेक लागलो. हिकमत वापरून आनी आपल्या आवंड्यांक रंग हाडूंक तो चेंबूर माहूल रोडा वेल्या ‘गिता पिक्चर्स ऍन्ड स्टुडियोसां’त भितर सरलो. हिंदी चलचित्र मळार ताचो अणभव इल्लो इल्लो वाडूंक लागलो. भगवान ह्या हिंदी कॉमेडीयना बराबर तो वावुरलो. नवकला फिल्म कंपनींत ताणें आदारी दिगदर्स्पी आनी निर्मिती कारभारी म्हण झुटी सांबाळ्ळी. जाचो आवंडो खर तो खंय पावत ताचो नेम आसना म्हणटात ते भशेन आल जॅरी ब्रागांजा ‘रमेश व्यास अॅण्ड विश्व भारती फिल्म्स हांचे निर्मितीचो चीफ कंट्रोलर जालो. ते उपरांत ताणें जोगेश्वरी स्थायीक इटिका (एक्चेंज टॉकीज ऑफ इंडिया, चायना अॅण्ड आफ्रिका) ह्या बावट्या खाला 24 एप्रील 1950 दिसा ‘मोगाचो आवंडो’ चलचित्र तयार केलें आनी कोंकणी चलचित्र मळार इतिहास घडलो. होच दीस आयज कोंकणी चिलचित्र दीस म्हण मनयतात. आमच्या सलामांक पात्र आशिल्लो आल जॅरी ब्रागांजा 8 जानेवारी 1990 दिसा देवाधीन जालो.
मोगाचो आवंडो चलचित्र कशें येवजलें?
अल जॅरी हिंदी फिल्मांक योगदान दिवपाचे तेंगशेर आसतना, ताचे नदरेक एके मोगाचे काणयेची रोमांश झळकली. ती आशिल्ली कोंकणी भाशेंतलो फामाद रोमांशिकार दियोगिन्ह डी मेलो हाची ‘मोगाची ओड’. ती ताणें वाचली आनी तो इतलो प्रभावीत जालो की ताणें तिचेर कोंकणी चलचित्र तयार करूंक येवजिलें. इटिकाच्या बावट्या खाला ताणें 31 जुलय 1949 दिसा पाद्र माकारियो पेरैरा हाच्या हाजीरपणांत चलचित्राचो ‘म्हुर्त’ केलो. एक नवी उमेद आनी नवें वारें घेवन आल जॅरीन कोंकणी चलचित्राची पयली हिरोइन लीना फेर्नांडीस ई डायस हिच्या सांगाता आपणें मुखेल भुमिका स्विकारून चित्रिकरण सुरू केलें. त्या वेळार ताका घडये खबर नासतली आपूण कोंकणी चलचित्र संवसारांत इतिहास रचपाचें एक व्हडलें पावल मारूंक वता म्हण. ताणें तें करून दाखयलें आनी तो इतिहास घडलोय बी.
थोडें चलचित्रा विशीं
‘मोगाचो आवंडो’ ह्या चलचित्राची काणी सादी पूण अखंड मोगाचे बुनयादीक हालयता- धोलयता तसली. आबेल, एक गिरेस्त चेडो आनी मारिया एक गरीब चेडूं, हांच्या मोगाचीं सगळीं नाडपेन्नां. हीं दोगांय मोग करणारां चोरयां काजार जातात. चलचित्राचो मुखेल नट गिरेस्त आशिल्ल्यान आपल्या मोग्याक तो गोंय भोंवडायता. ह्याच निमतान गोंयचे सोबीत सुंदर देखावे ह्या चलचित्रांत आमकां पळोवंक मेळटात, तांतूंत पणजे शार, मांडवी नदी, पोरणें गोंयच्यो इगर्जो, म्हापशेंची इगर्ज, कळंगूट वेळ, आग्वादचो फोलेर, आल्तिन्हो दोंगोर आनी कांपाल सारक्या वाठारांचो आस्पाव जाता. मागीर तांचे मदें दुस्पट जाता आनी चलचित्राचो शेवट कितें जाता तें राखून दवरतां.
चलचित्रांतले कलाकार
ह्या चलचित्रांत मुखेल अभिनय केला अल जॅरी ब्रागांजा आनी लीना फेर्नांडीस हांणीं. तांचे शिवाय जेम्स ब्रागांजा, लेवीस रातूस, आयरीन आमाराल, जेकब फेर्नांडीस, एलिजाबेथ द’ आब्रेव्ह, मेरी डि’ सौजा, जॉयस फेर्नांडीस, रोमयो पावल पिरीस आनी हेर कलाकार दिसतात. ह्या चलचित्राक आल्फ्रेड आल्मेदान संगीत दिलां जाल्यार पासून संगीत मुद्रावंक ज्यो पेरी आनी पेटो डि’ मेलो सांगाता सत्तावीस संगीतकार आशिल्ले. चलचित्रांतलीं चडशीं कांतारां अल जॅरी ब्रागांजा आनी लीना फेर्नांडीस हांणी गावून लोकाचीं काळजां जिखून घेतल्यांत. चलचित्रांतलीं सगळीं कांतारां यंग इंडिया कंपनीच्या रेकॉर्डांचेर मुद्रायल्यांत.
कोंकणी चलचित्राचो इतिहासीक खीण
‘मोगाचो आवंडो’ हें फिल्म जरी मुंबय चेंबूर हांगासरल्या एका स्टुडियोंत तयार जाल्लें तरीय, अल जॅरीन गोंयचे साबार देखावे दाखोवन तें गोंयकारांच्या काळजाक हात घालपी केलें. पुर्तुगेज भारतांतलें हें एकूच कोंकणी फिल्म तयार जावंक णव म्हयने लागले. 31 जुलय 1949 दिसा चित्रिकरण सुरू जावन तें 24 एप्रील 1950 दिसा पूर्ण जालें. ताचो पयलो ‘शो’ म्हापशेंच्या दशरथ सिनेमा घरांत जालो आनी त्याच वेळार तें मुंबयच्या मातुंगा वाठारांतल्या ‘रिवली’ आनी माजगांवच्या ‘स्टार’ चलचित्र घरांनी दाखयलें. होच तो कोंकणी चलचित्राचो इतिहास, कोंकणी मनशाक अभिमान दिवपी खीण. आयज जायतीं नांववस्तीं चलचित्रां तयार जालीं. कांय जणांक राश्ट्रीय पुरस्कार मेळ्ळे, कांय चलचित्रां अंतरराश्ट्रीय मळार पर्जळ्ळीं, तांकां शाबासकी फावताच पूण मोगाचो आवंडो इतिहास बरोवन गेलें. हे खातीर आल जॅरी ब्रागांजाक चेपें काडूंक फावो.
एक खंत
पयलें कोंकणी चलचित्र पड्ड्यार येवन आयज 76 वर्सां भरलीं, तरी कोंकणी चलचित्राची सरकार कित्याक दखल येना तें एक कुवाडें जावन पडलां. कोंकणी चलचित्रकार लेगीत ह्या दिसाक फाव तो मान दिनात हेंवूय कळना. अल जॅरीन कोंकणी चलचित्राची वाट दाखयली, आज तो एक वेवसाय जाला, हे खातीर तरी कोंकणी मनशांनी ‘कोंकणी चलचित्र दीस’ मनोवंक जाय आनी जाणीं दोळे धांपल्यात तांचे दोळे उगडूंक जाय. दाल्गादो कोंकणी अकादेमी हो दीस चुकयनासतना मनयता आनी सरकाराक जाग हाडपाचो यत्न करता. जसो ‘अस्मिताय दीस’ सरकारान मनोवंक घेतला, तेच धरतेचेर ‘कोंकणी चलचित्र दीस’ मनोवंक बेगीनूच पावलां मारचीं ही सरकाराक आमची कळकळीची विनवणी.
—-
– विन्सी क्वाद्रूस, राय, साश्ट
मो. – 9822587498
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
