भांगरभूंय | प्रतिनिधी
मंगळुरा काल विश्व कोंकणी समारोह जालो. तातूंत भोवमान, परिसंवाद आनी हेर कार्यावळी जाल्यो. त्या सुवाळ्याची मुखेल सोयरी प्रा. सुलक्षणा सावंत हाच्या भाशणांतले काय मुद्दे.
‘कोंकणी ही फकत एक भास न्हय; ती एक भावना, एक वळख आनी आमचें जिवें संस्कृतीक दायज. तिका आमचे मातयेचो परमळ, आमच्या पूर्वजांचें गिन्यान आनी आमच्या परंपरांचो आत्मो आसा. पिळग्यान पिळग्यो, कोंकणीन वेग-वेगळ्या वाठारांतल्या, समाजांतल्या आनी देशांतल्या कोंकणीभाशकांक एकचाराच्या सुत्रान बांदून दवरल्यात.
पयले सुवातेर, कोंकणी भास आनी संस्कृती प्रतिश्ठान आनी विश्व कोंकणी केंद्र हांचें हांव काळजा सावन अभिनंदन करतां. कोंकणी भास, साहित्य, कला आनी संस्कृतायेचे जतन आनी संवर्धन करपा खातीर तुमचें काम तोखणाय करपा सारकें आसा.
कोकणी भाशेचेर संस्कृत, मराठी, कन्नड, अरेबीक, पर्शियन, पुर्तुगेज भाशांचो प्रभाव आसा. गेल्या कांय वर्सांत, विश्व कोंकणी केंद्र फकत एक संस्कृतीक संस्था उरली ना, तर ती जगभरातल्या कोंकणी लोकांक एकठांय हाडपी माची जाल्या. लेखक, विद्वान, कलाकार आनी तरणाट्यांक एका पांख्या खाला हाडून आमची वळख घट करपांत ह्या केंद्राचो मोलाचो वांटो आसा. ह्या सुवाळ्यांत वांटो घेवपी सगळे प्रतिनिधी, उलोवपी, कलाकार आनी स्वयंसेवकांक परबीं. साहित्य, लोकवेद, यक्षगान, युवा साहित्य आनी कविता हांचेर दवरिल्लीं सत्रां कोंकणी दायजाची गिरेस्तकाय दाखयतात.
कोंकणीचीं जैतां आनी एकचार
फाटल्या पन्नास वर्सांच्या काळांत कोंकणी भाशेन अनेक जैतां जोडल्यात. हीं सादीं जैतां न्हय. साहित्य अकादेमीची मान्यताय, कोंकणीक मेळिल्लो राजभाशेचो दर्जो आनी भारतीय संविधानाच्या आठव्या परिशिश्टांत जाल्लो आस्पाव, हीं आमच्या संघर्शाचीं फळां आसात.
ह्या जैतां वरवीं आमी शिंपडून पडलेल्या कोंकणी मनश्यांक एकठांय हाडले. आमी एकसंघ जाले आनी आमच्या कामाक नवी गती प्राप्त जाली. अखिल भारतीय कोंकणी परिशद आनी अखिल भारतीय कोंकणी साहित्य संमेलना वरवीं आमी कोंकणीची प्रगती सर्वदूर पावोवपाक यशस्वी थारल्यात.
तियात्राचें योगदान
कोंकणीची व्हड शक्त म्हणल्यार तिचो विस्तार. जरी कोंकणीची मुळां भारताचे अस्तंत दर्यादेगेर आसलीं, तरी आज कोंकणीचो आवाज जगाच्या कानाकोपऱ्यांत आयकूंक येता. गोंय, कर्नाटक, केरळ आनी महाराष्ट्रा सावन ते आखाती देश, युरोप आनी पाकिस्तान, उत्तर अमेरिके मेरेन कोंकणी भाशक लोक आपली भाशा आनी परंपरा अभिमानान सांबाळटात. ह्या विस्तारांत ‘तियात्र’ कलेचो वांटो खूब व्हडलो. तियात्रान संगिताच्या, नाटकाच्या आनी विनोदाच्या माध्यमांतल्यान कोंकणीक आंतरराष्ट्रीय पांवड्यार वळख मेळोवन दिली. विदेशांत रावपी कोंकणी मनशाक आपल्या मुळां कडेन जोडून दवरपाचें काम तियात्रान केलां. कोंकणी चित्रपट सृश्टीक चड आदार दिवपाची गरज आसा. चित्रपट हें संस्कृताय पावोवपाचें एक बळिश्ट माध्यम. एक सशक्त कोंकणी चित्रपटसृश्टी आमच्यो काणयो आनी परंपरा नवे पिळगे मेरेन पावोवपाक मदत करतली. कोंकणी संगीत हें एक अशें माध्यम आसा जें आख्ख्या कोंकणी भाशक समाजाक एका सुत्रान बांदून दवरता. तें खंयचेय लिपींत बरयल्लें आसूं वा खंयच्याय पोटभाशेंत (dialect) गायिल्लें आसूं, दरेक पदाचो आत्मो मात एकूच उरता – तो म्हणल्यार ‘कोंकणी’.
ज्ञानपीठ पुरस्कार जैतिवंत रवींद्र केळेकार म्हणटाले, “हांव फक्त रायटर न्हय, हांव फायटर लेगीत आसा. जेन्ना जेन्ना कोंकणी भाशेचेर अन्याय जातलो, तेन्ना हातांतलें पेन सकयल दवरून झुजा मळार देंवतलो.” तोच बाणो आज आमकां आमचे भाशेच्या कामाक अदीक बळकट करपाक जाय .
विविधताय आनी कला
कोंकणी संस्कृतायेची गिरेस्तकाय तिचे विविधतेत आसा. रणमाले, जागर, भजनी परंपरा आनी लोकगितां सारक्यो कला आमचे संस्कृतीचो आत्मो सांबाळटात. कोंकणीचें आनीक एक खाशेलपण म्हणल्यार तिचीं ‘लिपी’. कोंकणी ही भारतांतली अशी एकसुरी भाशा जी देवनागरी, रोमी, कन्नड, मल्याळम आनी अरबी अशा वेग-वेगळ्या लिपींनी बरयतात. ही विविधताय आमचें दुबळेंपण न्हय, तर आमची शक्त आसा. दरेक लिपींत त्या वाठाराच्यो भावना आनी साहित्य आसा.
साहित्य आनी युवा पिळगी
खंयचेय भाशेचें फुडार हो थंयचे तरणाटे पिळगेर आदारून आसतात. या समारोहांत युवा लेखक आनी कलाकारांक प्राधान्य दिलां, हें पळोवन खोस जाली. शिक्षण आनी संस्कृतायेच्या मळार वावरपी व्यक्ती म्हणू म्हजो भावार्थ आसा की, साहित्य समाजाचो वैचारिक आनी भावनिक सभाव घडयता. आमी आमच्या भुरग्यांक कोंकणी वाचन, बरोवप, नाटक आनी सिनेमा हांची ओड लावपाक जाय, जेणेकरून ते अभिमानान ही भाशा फुडें व्हरतले.
ए.आय. चो वापर
पुस्तकां प्रकाशित करता आसतनाच, आतां आमकां आधुनिक तंत्रगिन्यानाचा वापर करून कोंकणी भाशेक अदीक सक्षम करपाक जाय. आतां सुरू जालां तें ‘ए.आय.’ चें युग. ए.आय.क कोंकणी उलोवंक आनी बरोवंक कळपाक जाय. ह्या तांत्रीक गजालींक फक्त सर्जनशील लेखकांनी खांद मारून काम भागचें ना. जे व्यक्ती तंत्रगिन्यानांत माहीर आसात, तांणी फुडाकार घेवन कोंकणीची सेवा करपाक जाय. आमकां आज ई-बुक्स, वेगवेगळीं कोंकणी सॉफ्टवेअर्स, ए.आय. टुल्स आनी मशीन ट्रान्सलेटरची चड गरज आसा. हीं व्हड आव्हानां आमचे मुखार आसात.
संशोधन आनी संस्थात्मक समन्वय
संशोधना खातीर अनेक विशय आज पडून आसात. ताचे खातीर सगळ्या राज्यांनी संशोधन केंद्रां उबीं रावपाक जाय. हें काम नियोजनबद्ध रितीन जावपाक जाय. हाचे खातीर सकयल्या संस्थां मदीं समन्वय आसप गरजेचें आसा. विश्व कोंकणी केंद्र, गोंय विद्यापीठ, भारतीय भाशा संस्था, गोंय कोंकणी अकादेमी आनी कोंकणी भाशा मंडळ, राजभास संचालनालय, केरळ कोंकणी साहित्य अकादेमी, कर्नाटक कोकणी साहीत्य अकादमी आनी हेर साबार संस्था.
मंगळूरच्या विश्व कोंकणी केंद्रान हाचो एक ‘ब्लू प्रिंट’ तयार करचो. तंत्रीक कामां खातीर प्रकल्प, शिश्यवृत्ती दिल्यार हीं कामां अदीक बरीं आनी वेळार जातली.
गोंय आनी कोंकणी
कोंकणी भाशेच्या राखणे खातीर गोंयान इतिहासिक भूमिका केल्या. कोंकणीचो लढो फकत भाशे खातीर न्हय, तर तो अस्मिते खातीर, माना खातीर आनी संस्कृतीक स्वाभिमाना खातीर आशिल्लो.
लेखक, कार्यकर्ते, कलाकार आनी सामान्य लोकांच्या संघर्शाक लागून कोंकणीक गोंयची ‘राजभास’ म्हणून मान्यताय मेळ्ळी आनी उपरांत भारतीय संविधानाच्या आठव्या परिशिष्टांत तिचो समावेश जालो. हो इतिहास आमकां सगळ्यांक अभिमानाचो. आजूय गोंय हें कोंकणी साहित्य, नाटक, पत्रकारिता आनी संगिताचें एक बळिश्ट केंद्र आसा.
कोंकणीक मंगळूरचें योगदान
मंगळूर आनी कर्नाटकच्या दर्यादेगेचो उल्लेख केले बगर कोंकणीची चर्चा केन्नाच पुराय जावंक शकना. मंगळूर हें कोंकणी समाजाचें एक म्हत्वाचें बौद्धिक आनी संस्कृतीक केंद्र. विश्व कोंकणी केंद्राची स्थापना होच एक व्हडलो संकल्प आसा. मंगळूरच्या लोकांनी यक्षगान, लोकसंगीत आनी साहित्याच्या मळार कोंकणीक गिरेस्त केल्या. हांगाच्या शिक्षण संस्थांनी आनी संस्कृतीक संघटनांनी तरणाट्यांक भाशे लागीं हाडपाचें काम केलें आसा. आज मंगळूरचें विश्व कोंकणी केंद्र फकत एक इमारत न्हय, तर ती जगांतल्या कोंकणी मनशाच्या उमेदीची वळख आसा. ह्या योगदाना खातीर मंगळूरच्या संस्थांचें आनी लोकांचें आमी ऋणी आसात.
गोंय आनी मंगळूरचें नातें
गोंय आनी मंगळूरचें नातें खूब पोरणें आनी बळकट आसा. आमचो समन्वय इतलो पोरणो आसा की गोंय शाहीर सर्गेस्त उल्हास बुयांव हाणी गायल्लें गीत आजून आमच्या कानांत गुणगुणटाः “मंगळुराच्या शारांत एक चेडूं देखीलां, काजार मुजे लागी जातां म्हूण ताणें उतोरु दिलां…”
इतलेंच न्हय, म्हज्या साखळे वाठाराचें आनी मंगळूरचें नातेंय स्ट्राँग आसा. मंगळूरचे फामाद कोंकणी कवी चा. फ्रा. डिकोस्टा हे 1987 वर्सा साखळे जाल्ल्या अखिल भारतीय कोंकणी साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष आशिल्ले.
हो सुंदर सुवाळो घडोवन हाडिल्ल्या खातीर हांव आयोजकांचें परत एकदां अभिनंदन करतां. आमी सगळीं मेळून आमची गिरेस्त कोंकणी भास आनी संस्कृताय फुडले पिळगेक दिवपाचो सोपूत घेवया.
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
