भांगरभूंय | प्रतिनिधी
रॉयल स्विडीश अॅकॅडमी ऑफ सायन्सेस हे संस्थेन 2024 वर्साचो रसायनशास्त्राचो नोबॅल पुरस्कार 9 ऑक्टोबर 2024 दिसा जाहीर केलो. अंदूंचो हो पुरस्कार प्रथीन (protein) संशोधनांतल्या दोन म्हत्वाच्या कामगिरींक मान्यताय दिता. ह्या इनामाचो अर्दो वांटो डेव्हीड बेकर (युनिव्हर्सिटी ऑफ वॉशिंग्टन, सिएटल, अमेरिकेचीं संयुक्त संस्थानां) ‘कंप्युटेशनल प्रथीन संरचना’ ह्या मळार वावर केल्ल्या खातीर फावो जाला. दुसरो अर्दो भाग डेमीस हसाबीस आनी जॉन जंपर (गूगल डीपमायंड, लंडन, युके) हांकां नव्या प्रोटीन रचणुकेचो अदमास लावपा खातीर दितात.
अंदूंचो नोबॅल पुरस्कार जिणेचीं रसायनीक साधनां आशिल्ल्या प्रथिनांचेर खोलायेन संशोधन करपाक मेळ्ळा. डेव्हीड बेकर हांणी नव्या प्रकारचें प्रथीन तयार करपाचें अशक्य असो पराक्रम आपल्या कल्पक बुध्दीन साध्य केला. तशेंच डेमीस हसाबीस आनी जॉन जंपर हांणी प्रथिनांची जटील संरचना अदमास करपाची 50 वर्सां पोरणी समस्या सोडोवपा खातीर कृत्रीम बुध्दी (AI) वापरून ह्या मळार एक क्रांती घडोवन हाडल्या.
प्रथिनां जिणेंचे मुळावें संरचनात्मक घटक आसतात म्हूण ती जिणें खातीर सामकी गरजेचीं घटकां जातात. प्रथिनां शरिरांतल्या रसायनीक विक्रियांक उत्प्रेरक म्हूण काम करतात, तशेंच हार्मोन, प्रतिजैव वखदां आनी हेर जैवीक घटक म्हणूनय काम कतरता. प्रथिनां 20 वेगळ्यावेगळ्या प्रकारच्या अॅमिनो अॅसिडां पसून तयार जातात. 2003 वर्सा डेव्हीड बेकर हाणें मुळावी अॅमिनो अॅसिडां वापरून एक पुरायपणान नवो प्रकारचो प्रथीन तयार केलो. ते उपरांत तांणी वखदां, लस, नॅनो-पदार्थ आनी संवेदक हांचे खातीर वापरूं येतात अशीं नवीन प्रथिनां तयार केल्यांत. प्रथिनां ही मुखेलपणान अॅमिनो अॅसिडांचीं लांब सांखळीं आसतात आनी तीं त्रिमितीय (3D) संरचनेंत रचिल्ली आसतात. प्रथिनाच्या सैमीक कार्या खातीर तांची ही रचणूकय खूब म्हत्वाची आसता. 1970 च्या दसका सावन शास्त्रज्ञांनी अॅमिनो अॅसीड क्रमांतल्यान प्रथिनांची रचणूक सांगपाचो यत्न केला, पूण तें काम कठीण आशिल्लें. पूण 2020 वर्सा डेमीस हसाबीस आनी जॉन जंपरहांणी ‘आल्फाफोल्ड 2’ नांवाचें AI मॉडेल तयार केलें. ह्या मॉडेलाच्या आदारान आतां मेरेन 20 कोटी परस चड प्रथिनसंरचनेचो अदमास येसस्वीपणान लागला.
ह्या संशोधनाक लागून प्रतिजैवप्रतिकार शक्तीचो अभ्यास, प्लास्टीक विघटन करपी एंझायम आनी वखदां तयार करपा भितर हातूंत नवी उमेद हाडल्या . प्रथिनां बगर कसलेंच जिवीत शक्य ना आनी आतां ह्या प्रथिनांच्या संरचनेची रचना आनी अदमास करप शक्य जाल्ल्यान मनीसजातीक सगळ्याच मळार खूब फायदो जातलो. डे्हीड बेकर, डेमीस हसाबीस आनी जॉन जंपर हांकां एकठांय 11 दशलक्ष स्विडीश क्रोनर (सुमार 8 कोटी रुपया) इनाम मेळटलें. हे रकमेतली अर्दी रक्कम डेव्हीड बेकर आनी अर्दी रक्कम डेमीस हसाबीस आनी जॉन जंपर हांचे मदीं वांटून वतली. हो प्रतिश्ठीत पुरस्कार दर वर्सा आल्फ्रेड नोबॅलाच्या मरणाच्या वर्धापन दिसा 10 डिसेंबराक स्विडनांतल्या स्टॉकहोम आनी नॉर्वेच्या ओस्लो शारांनी दितात.
डॉ. मिथिल फळदेसाय
9766687634
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
