जिंदगी प्यार का गीत है : उषा खन्ना

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

एका तेंपार हिंदी सिनेसृश्टीच्या संगीत मळार दादल्या संगीतकारांचो शेक आशिल्लो. मात एके अस्तुरेन आपले  कुशळटायेन थंय स्वताची सुवात तयार केली आनी फुडें  नितळ शीतळ मंद वाऱ्या सारक्या सुरांनी गितांची रचणूक करुन चित्रपट संगीत मळार नांव जोडलें. ती संगीतकार म्हणल्यार उषा खन्ना. आपले प्रतिभेच्या आदाराचेर ह्या मळाचें वेगळावं नजं अशें आंग जाल्ले हे अस्तुरेन दादल्या संगीतकारा वांगडां सर्त करुन म्होवाळ गितां रचलीं. तरी लेगीत तिका फावो तो मान मेळ्ळो ना.

उषा खन्ना हिचो जल्म 7 ऑक्टोबर 1941 दिसा मध्य प्रदेशांतल्या ग्वाल्हेर जिल्ह्यांत जालो. बापूय मनोहर हो शास्त्रीय गायक. तो उदका विभागांत काम करतालो. घरांत संगीताचें वातावरण आशिल्यान उषाक बापाय कडल्यान संगीताचो वारसो मेळ्ळो. गीतकार इंदिवर हो उषा खन्नाच्या बापायचो इश्ट. मुदलांत उषाची वाड संगीताच्या वातावरणांत जाली. ल्हानपणा सावन ती गिताचो मुखडो बरोवन गायताली.

तिचे प्रतिभेन प्रभावित जावन इंदीवरान उषाची सशधर मुखर्जी कडेन वळख करून दिली, पूण उषाचें गायन आयकून लता मंगेशकर वा आशा भोसले हांचे इतले बरे तरेन गायना अशें मुखर्जीन सांगलें. उपरांत इंदिवरान ताका सांगलें की उषान गायिल्लें गीत तिणेंच रचलां. देखून मुखर्जीन उषाक मुखडो दिवन गीत रचपाक सांगलें. उषान रोखडेंच एक गीत रचलें आनी गायलें, उपरांत सशधरान तिका दर दिसा दोन गितां रचपाक सांगलीं. त्या काळांत मुखर्जी आनी संगीतकार ओ. पी. नय्यर हांचे मदीं फूट पडटाली. उषालें ओ पी नय्यर धर्तीचें  संगीत आयकून मुखर्जीन खोशयेन उषाक ‘दिल देके देखो’ ह्या सिनेमांत संगीतकार म्हणून सायन केलें. 

‘दिल देके देखो’ ह्या आपल्या पयल्याच सिनेमांत णव खूब लोकप्रिय गितां रचून उषान आपल्या संगीताची जादू चड काळ तिगून उरतली अशें शिनाल दिलें. अशें आसून लेगीत कांय वर्सां  काम मेळूंक नाशिल्यान  घरांत बसचें पडलें. जायत्या वर्सां उपरांत उषाक 1960 त ‘आओ प्यार करे’ ह्या चित्रपटांत संगीत रचपाची संद मेळ्ळी. 1964 वर्साचो ‘शबनम’ हो चित्रपट तिगेल्या कारकिर्दींक वळण दिवपी दुसरो म्हत्वाचो मैलाचो फातर थारलो. उषा खन्नान शबनम खातीर अरबी संगीताचे चालीन पद रचिल्लें  ‘मैने रखा है मोहब्बत’, ‘या हबीबी’ हें मुहम्मद रफी हाणें अरबी शैलींत गायिल्लें गीत लोकप्रीय जालें. उषाची आनीक एक उल्लेखनीय रचना म्हळ्यार ‘एक सपेरा एक लूटेरा’ ह्या सिनेमांत रफीन गायिल्ल्या राग दरबारीचेर आदारीत,  ‘हम तुमसे जुदा होकर’. 

उषाच्या संगीत दिग्दर्शना खाला सुमन कल्याणपुरा वांगडा रफीलें युगल गीत ‘तुम अकेले तो कभी बाग में’ आयज लेगीत याद जाता. “लाल बंगला” ह्या सिनेमा खातीर उषाले रफीचे ‘हसीन वादीयों’ गीत. तशेंच “निशान”  सिनेमातलें ‘हाई तबस्सुम तेरा’ ही रफीची गजल उतार- चढाव आनी घुमाव स्वरां सयत गायल्या. रफीन 1974 वर्सा ‘हवस’ सिनेमा खातीर  ‘तेरी गलीयों में ना रखेंगे कदम’ हें गीत लेगीत बरेंच गाजलें. “आप तो ऐसे ना थे” मदलें ‘तू इस तरह से मेरी जिंदगी में’ ह्या सिनेमांत रफीलें  गीत आयकुपा सारकें आसा. तेंच गीत मनहर उधास आनी हेमलता हांणीय गायलां. 

सुमार तीन दशकां उषान संगीतबद्ध केल्लीं गितां मुहम्मद रफी, किशोर कुमार, मुकेश, मन्ना डे , येसुदास,  लता मंगेशकर, आशा भोसले, सुमन कल्याणपूर, हेमलता, अनुराधा पौडवाल ह्या गायक -गायिकांनी गायल्यांत. पूण तिगेले पुराय कारकिर्दींत सावन कुमार प्राॅडक्शन सोडल्यार हेर खंयच्याच व्हडल्या बॅनरा वांगडा काम करपाची संद तिका मेळ्ळी ना.

शंकर- जयकिशन, ओ. पी. नय्यर, रवी, मदन मोहन आनी उपरांत आर. डी. बर्मन, लक्ष्मीकांत- प्यारेलाल, राजेश रोशन ह्या दिग्गज संगीतकारांच्या खर सर्तीक लागून उषा खन्नाक खंयच्याच वर्सा फिल्मफेअर खातीर नामांकन मेळ्ळें ना आनी तिका कसलोच पुरस्कारुय मेळ्ळो ना. पूण गायक येशुदासाक “दादा” ह्या सिनेमा खातीर ‘दिल के तुकदे तुकडे करके मुस्कुरा के चल दिये’ ह्या गीताक फिल्मफेयर पुरस्कार फावो जालो जाल्यार ‘सौतन’ ह्या सिनेमांतल्या ‘शायद मेरी शादी का खायल दिल में आया है’ ह्या गीताक लागून किशोर कुमाराक फिल्मफेयर खातीर नामांकन मेळ्ळें. तिचे आदीं जरी नरगिसाची आवय जद्दनबाई आनी सरस्वती देवी सिने संगीतकार म्हणून सक्रीय आसलीं तरी फिल्मी जगांत उषा खन्नाक सगळ्यांत येसस्वी बायल संगीतकार  मानतात. अनुपमा देशपांडे, हेमलता, पंकज उधास, मुहम्मद अझीज, शब्बीर कुमार आनी सोनू निगम ह्या पार्श्वगायकांक सिने मळार हाडपाचें स्त्रय उषाकूच वता. तिगेल्या सुरांत विविधताय आशिल्ली ‘हम तुमसे जुदा होके’, ‘छोड़ो कल की बातें कल की बात पुरानी’, ‘अपने लिए जिए तो क्या जिए’, ‘मैंने रखा है मोहब्बत अपने अफसाने का नाम’, ‘चांद को क्या मालूम’, ‘अजनबी कौन हो तुम’, ‘तू जो कहे तो राधा बनूं मैं’  ‘जिंदगी प्यार का गीत है’ ही तिणें संगीतबद्ध केल्ली  गितां आयज लेगीत लोक आवडीन आयकतात.

1960 ते 1970 ह्या काळांत उषा लोकप्रियतेचे तेंगशेर पाविल्ली. गायिका जावपाची इत्सा आशिल्ली उषान संगीत दिग्दर्शनांत पावल्या उपरांत गायिका म्हणूनय कांय गितां गायलीं. संगीतकार कल्याणजी-आनंदजी खातीर तिणें किशोर कुमाराक जॉनी मेरा नाम ह्या सिनेमांतल्या ‘पल भर लिए कोई हमे प्यार कर ले’ ह्या गीतांत साथ दिल्या तशेंच मुहम्मद रफी वांगडा ‘अंजान है कोई’ फिल्मांतलें ‘शाम देखो ढल रही है’ गीत खूब लोकप्रीय जाल्लें.1990 च्या दशकाच्या मध्याक मेरेन ती संगीतकार म्हणून सामकी सक्रीय आशिल्ली. फुडें लोकांली पसंती बदलूंक लागली. काव्यातल्या उतरांत खोलाय उरली ना, संगीतांतल्यान चडशे राग ना जाल्ले युगांत उषा खन्ना फाटीं पडली.

तिणें परतून येवपाचो पुराय यत्न केल्लो, पूण येस मेळ्ळें ना. व्हडले बॅनर नाशिल्ले, ल्हान बजेटाचे चित्रपट चड करून उणे लोकप्रीय जाताले आनी ल्हवू ल्हवू उषा खन्ना पुरायपणान पयस जाली. संगीतकार म्हणून तिगेलो निमाणो चित्रपट 2003 वर्सा प्रदर्शीत जाल्लो ‘दिल परदेसी हो गया’. एका सिनेमाचें संगीत दिग्दर्शन करताली तेन्ना थंय निर्मातो-दिग्दर्शक सावन कुमार आयिल्लो. सिनेमा खातीर गितां तोच बरयतालो. उपरांत ताणें आपल्या फुडल्या ‘हवस’ फिल्मा खातीर उषाक सायन केलें. तांची इश्टागत मोगांत रुपांतरीत जाली आनी तांणी लग्न जावपाचें थारायलें. पूण ताच्या घराण्यांतले लोक ताच्या लग्नाक हाजीर रावले नात. पूण हें लग्न फकत 7 वर्सां उपरांत 1980 च्या सुमाराक मोडलें.

उषा खन्नान आपलो चित्रपट निर्मातो घोव सावन कुमार हाच्या चडशा चित्रपटां खातीर संगीत रचलें. उपरांत ही जुगलबंदी घटस्फोटाक लागून मोडली.

सावन कुमाराले ‘सौतन’ ह्या सिनेमाक उषान बरें संगीत दिलें. त्या सिनेमाचीं चड करून सगळीं गितां हिट जालीं. सावन कुमारालें पयल्याच फिल्मांतलें ‘तेरी गलियों में न रखेंगे कदम आज के बाद’हें गीत तिगेल्या निजाचे जिणेंत लेगीत लागता. सुमार 35 वर्सां संगीत दिग्दर्शक म्हणून काम करून म्होंवाळ पदां दिवपी उषा खन्ना कितलींशींच वर्सां फिल्मां पसून पयस आसा, पूण तिगेली शेंकड्यांनी गितां संगीत मोगींच्या काळजा लागीं आसात.

——————————–

सुदिन वि. कुर्डीकार