राजकारणी प्रतापसिंह राणे हांचो कला-संस्कृतीचो मोग

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

आज आदले मुख्यमंत्री आनी कला अकादमीचे दीर्घ काळ अध्यक्ष आशिल्ले भोवमानेस्त प्रतापसिंह रावजी राणे हे पिरायेची सुमार 85 वर्सा पुराय करतात. तांतलीं सुमार 35 वर्सां राणेसायबांचो संबंध कला अकादमी कडेन आशिल्लो. राणेसायब सात वेळ गोंयचे मुख्यमंत्री जाले. ते मुख्यमंत्री आसूं, सभापती आसूं वा विरोधी पक्ष फुडारी, सगल्या सरकारांच्या कार्यकाळांत ते कला अकादमीचे अध्यक्ष आशिल्ले, ही खोशेली गजाल. ताचें कारण म्हळ्यार तांकां तरेकवार कलाप्रकारांची जाण आनी उमज आशिल्ली, कले विशीं काळजांतल्यान प्रेम आशिल्लें. संस्कृती विशीं अभिमान आशिल्लो. एखाद्या सर्वोच्च राज्यकर्त्यांक फावोसो हो तांचो गुण तांकां मेळिल्ल्या जण एक कलाकारान अणभवलां.
देशांतले दिग्गज कलाकार कला अकादमींत येवचे, तांच्यो कार्यावळी गोंयांतल्या कलामोग्यांक आनी खासा करून तरणे पिळगेंतल्या उमेदीच्या कलाकारांक पळोवपाक मेळच्यो, तांतल्यान तांकां प्रेरणा मेळची, कला- शिक्षणाची दिका मेळची अशे प्रतापसिंह राणे हांचे सदांकाळ यत्न आशिल्ले. मागीर तो सुश्री केसरबाय केरकार स्मृती संगीत समारोह आसूं नाजाल्यार म्हाड्डोळा दरवर्साक जावपी शास्त्रीय संगीत महोत्सव आसू, फांकिवंत चित्रकार – शिल्पकारांची कला प्रदर्शनां आसूं, लोककलाकारांचे उत्सव- महोत्सव आसू, पाश्चात्य संगीतकारांच्यो गायन- वादन- नृत्य मैफिली आसूं, त्यो कला अकादमीच्या माध्यमांतल्यान सदांकाळ अकादमीच्या विशाळ प्रांगणांत तेचपरी गोंयांतल्या हेर शारांनी आनी गांवगिऱ्या वाठारांनी जावच्यो ह्या खातीर ते सदांच कला अकादमीतल्या सेवकवर्गात सुचोवण्यो करताले.
म्हज्या कला अकादमींतल्या पस्तीस वर्सांच्या सेवाकाळांत म्हाका प्रतापसिंह राणे सायबांचे समर्थ मार्गदर्शन लाबलां, नवनवे उपक्रम चालीक लावचे, विंगडविंगड कार्यावळी सतत करच्यो, कलाप्रकारांक आनी कलाकारांक उमेद वाडपा खातीर कला सादरीकरणांतलें सातत्य म्हत्वाचें आसा, हें तांचें सर्वमान्य मत. पूण हें सगलें करतना कला अकादमीन आपले उच्च परंपरेचें भान सुटूंक दिवंक फावना अशें तांका सदांच दिसत आयलां.
कला अकादमीचें वेवस्थापन शिस्तबद्ध आसचें हाचेर तांची सदांच नदर आसताली. अकादमीचे वास्तूंत आनी सरभोंवतणी नितळसाण आनी दरेक गजालींक टापटीप आसूंक जाय हाचेर राणेसायबांचो कटाक्ष आसतालो. मागीर तो कला अकादमीचो ऑडिटोरिअम आसू, कार्यालयाचो कक्ष आसूं, आर्ट गॅलरी, लॉन, कँटीन वाठार वा वॉशरूम आसूं कला अकादमींत आयिल्ले दर फावटी ते ह्या सगल्या वाठारांत पासय मारून पळोवणी करताले, ताका लागून कला अकादमीची सोबितकाय, नितळसाण आनी टापटीप जण एकल्यान वाखाणली.
सात फावटीं गोंयचे मुख्यमंत्री आशिल्ल्या प्रतापसिंह राणे हांणी कला अकादमीच्या शिमां भितर केन्नाच राजकारण्यांच्यो कार्यावळी जावच्यो नात हाची जतनाय घेतली. इतलेंच न्हय तर जर एखादो राजकारणी कला अकादमींत आयिल्ले कडेन राजकी भासाभास करूंक लाग‌लो जाल्यार, ताका बेगोबेग थांबोवन ते सांगताले, ‘कला अकादमींत राजकारणाच्यो गजाली वर्ज्य. कितेंय उलोवपाचें आसल्यार अकादमीच्या दुरगा भायर’. इतले गंभीरतायेन तांणी कला अकादमीचो वाठार राजकारणा पसून पयस दवरिल्लो. एक फावट आदले प्रधानमंत्री पी. व्ही. नरसिंह राव काँग्रेस कमिटीचे फुडारी आशिल्ले तेन्ना तांणी गोंयच्या काँग्रेस वावुरप्यां खातीर एक बसका कला अकादमीच्या दीनानाथ मंगेशकर सभाघरांत घेवपाचो प्रस्ताव अध्यक्ष या नात्यान प्रतापसिंह राणे हांच्या मुखार दवरलो. आजवरची कला अकादमीची परंपरा सांगून राणे सायबान ताका न्हयकार दिलो. सभाघर सोडाच पूर्ण कला अकादमीच्या दुरगा भितर खंयच कार्यावळ करपाक न्हयकार दिलो. मागीर ती बसका कांपाल ग्रांवडाचेर जाली, कला अकादमीचें पावित्र्य राखतलो जाल्यार राजकारण्यांच्यो उचापती, ओल्यो पार्टी, अवैध कामां हांकां कला अकादमीच्या प्रांगणांत थारो दिवपाक फावना हाचेर ते ठाम आशिल्ले. म्हणच राणेसायब अकादमीचे अध्यक्ष आसा म्हणसर थंय असले प्रकार जाले नात. राणेसायबांचें अध्यक्ष म्हण आशिल्लें कार्यालय केन्नाच आमदार वा मंत्र्याचें कार्यालय जावंक पावलें ना.
कला आनी कलाकारां विशी प्रतापसिंग राणेंच्या मनांत सदांच आपलेपणाचा झरांव आसा. एखादो कलाकार संवसाराक अंतरलो आनी ताचो कोणय, चलो वा चली हांचे कडेन नोकरी करपाची पात्रताय आसा, जाल्यार ते सदांच तांकां नोकरी दिवची ह्या मताचे आशिल्ले. मनोहरबुवा शिरगांवकार संवसाराक अंतरले तेन्ना तांचें यादस्तिक म्हूण एखादो उपक्रम कला अकादमीन चालीक लावचो, अशें तांकां दिसले. मागीर तांच्या मुखार आयिल्ले भजन स्पर्धेचो प्रस्ताव तांणी बेगोबेग मानून घेवन चालीक लायलो. उपरांत हे भजन स्पर्धेचो बायलां खातीर आनी भुरग्यां खातीर असो विस्तार जाल्लो हें सगळेच जाणात.
भजन स्पर्धा, किर्तन- नाटक- लोककला – नृत्य महोत्सव अशे उपक्रम निरंतर कला अकादमीन निरंतर चलोवचें म्हण राणे सायबांनी काळजी घेतली. कसल्याच उपक्रमाक पयशांची चणचण आड येवची ना म्हण तांणी मुख्यमंत्री आसतना आनी उपरांतच्या काळातय जतनाय घेतली. इतकेंच न्हय, तर कला अकादमीत अत्याधुनिक तंत्रीक यंत्रणा आनी सुसज्ज वाद्यां आसचीं अशें ते सदांच म्हणटाले. तांतल्यान एक देखदिणी गजाल कला अकादमींत घडली. अकादमीत भारतीय शास्त्रीय संगीत, पाश्चात्य संगीत, नाट्य विद्यालय, (आतांचे कॉलेज) नाटकाची रेपपर्टरी कंपनी, संगीत महाविद्यालय अशे तरेकवार विभाग आशिल्ले. तांकां केन्नाच कांयच उणें पडू नये अशें तांकां सदांच दिसतालें. तांतलीच एक गजाल मणल्यार कॉन्सर्ट पियानो. अकादमीत पियानो आसात. राणे सायबय पियानो वाजयतात. पूर्ण परदेशांतल्यान येवपी नामनेच्या संगीत कलाकारांक पाश्चात्य संगीताची कार्यावळ करतना ग्रँड पियानोचो उणाव जाणवतालो. पूण अँड पियानोचें मोल आसले एक कोटी रुपया. त्या भायर जर्मनींतल्यान तो हाडपा खातीर आयातीचें शुल्क दिवचें पडटालें. राणे सायबानी कला अकादमीक फावो तसो ग्रँड पियानो हाडून घेतलो आनी आयात शुल्क सरकाराक माफ करपाक सांगलें. संवसारांत जें कितें बरें आसा तें गोंयांत आसचें आनी ताचो लाब गोंयकारांक मेळचो हो तांचो ध्यास म्हणू येता.
आपली घरकान्न सौ. विजयादेवी राणेक घेवन ते परदेश भोंवडेर वताले तेन्ना संवसारांत नामना जोडिल्ल्या सुवातीक ते मुजरत भेट दिताले. थंयचे कलात्मक प्रयोग ते चुकय नासले. जर्मनीत पावतात तेन्ना संगीताची मैफल, लंडनाक पावतात तेन्ना ब्रॉडवेचो नाट्यप्रयोग, पॅरिसाक पावल्यार थंयच्यो चित्रकृती पळयल्या बगर ते येनासले. आनी थंय जें जें कितें बरें पळयलां, सुंदर दिसलां, तें आपले कला अकादमींत आसचें अशें तांकां प्रामाणिकपणान दिसतालें, म्हणच ते सदांकाळ तसो यत्न करताले. कला अकादमी म्हळ्यार आमचे कला- संस्कृतायेची एक सर्वोच्च आनी आदर्श संस्था असो तिचो लौकीक आसचो हो तांचो ध्यास. आजय बी जर तांकां कला अकादमी विशीं चिंता दिसली जाल्यार ते आमचे भेटींत वा फोना वेल्यान ती व्यक्त करतात. हाचे वेल्यान तांचें कला अकादमी हे संस्थे वेलें काळजांतलें प्रेम आनी आपलेंपण कळटा. तांच्या आजवेरच्या वावरांत सौ. विजयादेवी राणे हांणी दिल्लो पालव आनी वांगड राणेसायबाक सदांच एक खडेगांठ बळगें म्हण सिद्ध जाला. तांकां दिसाचीं मना काळजांतल्यान परबीं.

डॉ. पांडुरंग फळदेसाय

(आदले वांगडी सचीव, कला अकादमी)