आवाजाचो जादुगार

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

कलाकार

–

फिल्म संगीताक लागून आमचो एकवट तिगून उरला. ताणें देशाक जोडून दवरला. तें नाशिल्लें जाल्यार आमचो देश तुटून वचपाचो. ह्या संगीतांत भारतीयत्व आसा, अशें तांचें म्हणणें आसा.

जी हाँ… बहनों और भाईयों, मैं हूं आपका दोस्त अमीन सयानी और आप सुन रहे हैं बिनाका गीतमाला…  हीं उतरां आयकून पोरण्यो यादी ताज्यो जाल्यो न्हय? अमीन सयानीच्या आवाजान देशाच्या दरेका कोनशाक रेडिओक एक वेगळी वळख मेळ्ळी. सुमार 46 वर्सां रेडिओ सिलोना वरवीं तांचें सादरीकरण आनी उपरांत विवीधभारतीचेर प्रसारीत जाल्लें तें लोकांक अजूनय याद आसा.

अमीन सयानी हांचो जल्म 21 डिसेंबर 1932 दिसा ब्रिटीश भारतांतल्या मुंबय (सद्याचो मुंबय) हांगा गुजराती मुसलमान कुटुंबांत जालो. तांचे आवय- बापूय कुलसूम आनी जान मुहंमद सयानी. तांणी आपलें शिक्षण सिंधिया शाळेंत आनी मुंबयच्या सेंट झेवियर कॉलेजींत केलें. तांची आवय स्वातंत्र्य झुजारी, महात्मा गांधीजी वांगडा वावुरपी. हाका लागून सायनी स्वताक गांधीवादी म्हणटात.

काश्मीरी पंडित घराब्यांतल्या हिंदू चलये कडेन तांचे लग्न जालें. तिचें नांव रमा मट्टू. ती शास्त्रीय गायक आशिल्ली. 

अमीन सयानी हांणी 54 हजार रेडिओ कार्यावळी केल्यात. 19,000 जायरात जिंगल्स. 1951 वर्सा ते रेडियोचेर कामाक लागले. हिंदी, इंग्लीश आनी उर्दू भाशे वांगडाच मायभास गुजराती भाशेचेर अमीन सयानीची खर पकड आसा हें सामक्या उण्या लोकांक खबर आसा. अमिताभ बच्चन आपली कारकीर्द सुरू करतालो. ताचे आदीं ताणें रेडिओचेर यत्न करपाचो विचार केलो. अपाँयटमेंट घेनासतना तो ऑल इंडिया रेडिओच्या मुंबय स्टेशनाचेर पावलो. त्या काळांत अमीन सयानी हो ऑल इंडिया रेडिओचो निवेदक, निर्मातो आशिल्लो. नव्या निवेदकांक घेवपाचें काम तेच करताले. मात, ते अक्षरशा दीसभर व्यस्त उरताले. सप्तकांत 20 शो, इतलेंच न्हय, तर लेखन, रेकाॅर्डिंगूय तांकांच करचें पडटालें. देखून तांकां अमिताभाक मेळपाक जमलें ना. अमिताभ मागीर 1- 2 फावट आयलो, पूण अमिन तांकां मेळपाक शकले नात. अर्थांत अमिताभाक उपरांत सिनेमा मेळ्ळो. 

आनंद (1971) ह्या सिनेमाचो ट्रायल शो वेळार अमिताभान हो किस्सो सांगलो. तेन्ना तो हाडकुळो, उंच भुरगो हो अमिताभ हें तांकां कळ्ळें. तांणी अमिताभाची माफीय मागली. पूण, जें कितें जालें तें आमकां दोगांकय बरें आशिल्लें अशें म्हाका दिसता. कल्पना करात, तो रेडिओ संवसारांत सामील जाल्लो जाल्यार हांव रस्त्यार पडपाचो आनी ताका रेडिओचेर इतलें काम मेळपाचें की भारतीय सिनेमाक आपलो सगळ्यांत व्हडलो अभिनेतो वगडावचो पडपाचें. 

अमिन सयानी हांची सगल्यांत गाजिल्ली कार्यावळ म्हणल्यार बिनाका गीत माला. पयलीं ती सिबाका गीतमाला ह्या नांवान येताली. ताचेर सप्तकांतलीं हीट गीतां वाजयताले. तांकां क्रम आसतलो. अमिन सयानी हांच्या आवाजाची विशिश्ट शैली उपरांत खूब गाजली. आयज पसून मिमिक्री आर्टिस्ट तिची नक्कल करतात. बिनाका गीतमाला 1952 त सुरू जाली. 42 वर्सां चल्ली. मागीर दोन वर्सां बंद जावन आकाशवाणीचेर येवपाक लागली. एस कुमार का फिल्मी मुकद्दमा, सॅरिडोन के साथी, बाॅर्नविटा क्विज, शालीमार सुपरलेक जोडी, मराठी दरबार शो, स्वनाश ह्यो तांच्यो कांय कार्यावळी. तांणी बीबीसी आनी हेर रेडियों खातीरुय कार्यावळी केल्यात. किशोरकुमार आनी आशा भोसले हे तांचे आवडटे गायक. 

भूतबंगला ह्या पोरण्या सिनेमांतल्या मन्ना डे हांणी गायिल्ल्या आओ ट्विस्ट करें ह्या पदांत तांणी अमिन सयानी ह्या नांवानूच काम केलां. तांचे व्हडले भाव हमीद हे आकाशवाणीचेर निर्माते, निवेदक आशिल्ले. तांचे वांगडा अमिन आवड म्हूण आकाशवाणीचेर वताले. एक दीस कोण येवंक ना म्हूण तांकां निवेदन करपाक लायलें आनी…. फुडलो सगलो इतिहास सगल्यांक खबर आसा. 

जायते पुरस्कार

2008 वर्सा पद्मश्री पुरस्कार दिवन भारत सरकारान तांचो भोवमान केला. लूप विथ इंडिया रेडिओ फोरम लिविंग लेजेंड अॅवॉर्ड ऑफ इंडियन चेंबर्स ऑफ कॉमर्स अँड इंडस्ट्री (2006),  रेडिओ मिर्ची (टाइम्स ग्रुपाचें एफएम नेटवर्क) हाचो कान हॉल ऑफ फेम पुरस्कार (2003), जाहिरात क्लब, मुंबय (२०००) च्या गोल्डन अॅबी शतमानी (“बिनका/सिबाका गीतमाला”) च्या उत्कृश्ट रेडिओ मोहिमेक लागून.

इंडियन अॅकॅडमी ऑफ एडव्हर्टाइजिंग फिल्म आर्ट (आयएएएफए) हाचो हॉल ऑफ फेम पुरस्कार (1993), वर्साचो व्यक्ती पुरस्कार (१९९२) लिमका बुक ऑफ रेकॉर्ड्स,  इंडियन सोसायटी ऑफ एडव्हर्टायझर्स (आयएसए) कडल्यान भांगरा पदक (1991), अशे जायते पुरस्कार तांकां फावो जाल्यात. 

आयज तांची पिराय 91 वर्सांची आसा. तांचे पूत राजील हांचो स्टुडियो आसा. भारतांत शेंकड्यांनी निवेदक जाले. मात अमिन सयानी सारको निवेदक आगळो वेगळोच. फिल्म संगीताक लागून आमचो एकवट तिगून उरला. ताणें देशाक जोडून दवरला. तें नाशिल्लें जाल्यार आमचो देश तुटून वचपाचो. ह्या संगीतांत भारतीयत्व आसा, अशें तांचें म्हणणें आसा.  

सुदिन वि. कुर्डीकार