भांगरभूंय | प्रतिनिधी
हालींच म्हाका एका आमिगाचो फोन आयलो. तो म्हाका विचारपाक लागलो, ‘नशिबान घोव खावचो’ ही म्हण कशी आयल्या काय? खावचो सो कित्याक? हांवें ताका म्हणलें, हातूंत ‘खावप’ ह्या उतराचो लक्ष्यार्थ मतींत घेवंक जाय. हांगा ‘खावप’ म्हणल्यार ‘भोगप’. घोव कितलोय बरो सोदून दिलो तरी एकाद्र्याच्या नशिबांत आसता तसोच तो मेळटलो आनी वागतलो. हांगा ‘खावचो’ म्हणल्यार भोगचो.
ती पुराय म्हण अशी, ‘कातलेन खावचे फोव, नशिबान भोगचो घोव’. कातली आनी फोव हांची संगत बरी जमता. चलयेच्या सबावाक जुळटा तसो घोव मेळ्ळ्यार संवसारांत मजा येता. चलयेचें नशीब बरें आसल्यार तशें घडपाचें. हे म्हणीचो संक्षेप जावन ‘नशिबान घोव खावचो’ ही म्हण घोळटेंत आसा. ‘कातलेन खावचो घोव, अदृश्टान मेळचो घोव’, हिवूय ह्याच अर्थाची दुसरी एक म्हण.
घोव आनी बायल हांचेर कोंकणींत खूब कोंकणी म्हणी आनी वाक्प्रचार आसात.
‘घोव अचकट आनी बायल मचकट, परिणामाक बरीं’, अचकट ह्या उतराचो अर्थ पोजडो वा बुरसो, जो सुंदर न्हय तो, हळशिकावणो अशे जातात. घोव बायल दोगांय सारकींच बुरशीं आसतकच आनी कितें विचारता?
‘घोव पडलो आड घोवाचें बुड्डून व्हेलें खाड’, घोव पिडेस्त जावन हांतुणार पडटकच दुसरे येवन ताची गिरेस्तकाय चोरून व्हरपाक पळयतात हें सांगपी ही म्हण.
‘घोव म्हणटा रांड मागीर जग म्हणटा सांड’, घोवानूच आपले बायलेक दुसऱ्यां हुजीर रांड म्हणीत तर फुडल्याक वायट उतर दिवपाक जेल मेळटा हें दाखोवपी ही म्हण. ‘घोवान रांड म्हळ्यार, कांकणकार सांड म्हणटा’, हिवूय ह्याच अर्थाची दुसरी एक म्हण.
‘घोवा परस (परिसा) बायल मोटी मुसळ घेवन धांवता फाटीं’ (लागली), जेन्ना घोवा परस बायल बळिश्ट आसता तेन्ना ती घोवाक नाकापुरो करून सोडटा हें सांगपी ही म्हण.
‘घोवाक ना कुंड्यापोळी धेड्याक मात पात्तोळी’, न्हवऱ्याच्या सांगात्याची न्हवऱ्या परस चड अपुरबाय जाता तेन्ना ही ओपार मारतात. मंगळूर वाठारांतली ही एक म्हण.
‘घोवाक ना भाव म्हाका खंयची जाव?’ कोण कोण सोयरो नासतनाय आपूण सोयरो म्हणून दाखोवंक सोदता तेन्ना ताका ओगी करूंक ही ओपार मारतात.
‘घोवाची बायल सदांच गर्बेस्त’, घोवाचे बायलेक केन्नाय गुरवार म्हणलें म्हणून तातूंत वायट दिसपाची गरज ना.
‘घोवाक सांडून सोडलें घर, पूण मीण घालता फार’, नशिबान आयिल्लो सांगात सोडून दुसरो सांगात धरलो तर परिस्थिती ताचे परस वायट जाली हें दाखोवपी ही म्हण.
‘घोवाच्या भंयान (रागान) घेतलें रान थंय मेळ्ळो मुसलमान ताणें कातरून व्हेलें नाक कान’, एका ल्हान इपस्टे पासून पयस वचपाचो येत्न करप आनी व्हडले इपस्टेंत पडप.
‘पावसांत भिजलें आनी घोवान मारलें सारकेंच’, पावसान एकाद्र्या मनशाक भिजोवप ही गजाल जितली सहज आनी सैमीक, तितलीच घोवान बायलेक मारप ही गजाल आसा असो आदीं समज आसलो. आतां पावसान भिजोवप ही गजाल जरी सैमीक आसली तरी बायलेक मारप ही गजाल आतां सैमीक उरूंक ना. आतांच्या कायद्याच्या आड गजाल ती. ‘पावसान भिजयल्यार आनी घोवान-बापायन मारल्यार लज ना’ वा ‘पावसान भिजयल्यार आनी घोवान-बापायन मारल्यार फिर्याद ना’ ह्योवूय ह्याच अर्थाच्यो म्हणी.
‘घोवान जोडलें बायलेन सांबाळ्ळें घर थारलें’, घोवान जोडूंक जाय. तो जोडकार. बायल घरकान्न. ही पुर्विल्ली रीत. बायलेन घर सांबाळ्ळें जाल्यारूच तें वयर सरता हें सांगपी ही म्हण.
‘घोवाच्या फाटीर मिरयां वांटी’, घोवाक जेन्ना बायल कुस्कुटा वरी लेखता, वरतें दाखयता, ताका फटयता तेन्ना ही ओपार मारतात.
‘घोवा बायलेचें एक चित्त तर चिंचे पानार न्हीद’. घोवा बायलेचें एक मत चिंतप आसल्यार कशेय दीस काडूंक जातात. सामक्या ल्हान जाग्यार लेगीत सूख मेळटा. दोगां मदीं धुसफूस आसत जाल्यार व्हडल्या घरांत लेगीत सूख मेळना. ‘घोवालें आनी बायलेलें मन एक आसल्यार, कांडणाचेर लेगीत न्हीद पडटा’, ‘घोवा बायलेचें एक चित, मडकेंक जाता शीत’. ह्योवूय ह्याच अर्थाच्यो आनीक दोन म्हणी.
‘घोव बायल कडसरतीत भीक मागतीत’, घोव बायलेन सदांच एकठांय जियेवंक जाय, कठीण परिस्थितींत एकठांय झुजूंक जाय. घोव आनी बायल वेगळीं सरलीं जाल्यार मागीर तीं त्रासांत पडटात हें सांगपी ही म्हण.
‘घोवा बायलेचें इशें आनी मदीं उलयता (पडलें) तें पिशें’, घोव बायल कितलींय झगडलीं जाल्यार दोगांय रोखडींच एकठांय येतात आनी तांचे काकुळटेक येवन जो मदीं पडटा तो पिसो थारता.
‘गजालीन खाल्लो घोव आनी परशान पकैली बायल’, हांतुणार पडिल्ल्या घोवाची काळजी घेवचे बदला बायल गजाली मारूंक रावली आनी हे वटेन घोव सोंपलो. गजाली करून करून सगली रात सोंपली. घोवा कडेन पावची पयलीं उजवाडलें. तेच भशेन बायलेक वखद हाडूंक म्हणून गेल्लो घोव परशा म्हऱ्यांत शेकूंक बसलो. परसो म्हल्यार थंडेंत पेटयतात ती शेकोटी. हो अर्थ खबर नाशिल्ले परशा सुवातेर पुरशान म्हणटात. ‘गजालीन घोव खाल्लो’, ‘गजालीन गजाली पोरसांत, बायल घोव विसरली’.
‘बेताळाक नाशिल्ली बायल आनी काळखा देवतेक नाशिल्लो घोव’ हाचो अर्थ एकामेकांक पुरक अश्यो दोन व्यक्ती जांची परिस्थिती एक सारकी आसता, एकामेकांची गरज वळखून लग्न जाता त्या जोडप्याक लेखून ही म्हण मारतात. हीच म्हण सावंतवाडी वाठारांत पावतगीर ‘भावका देवतेक नाशिल्लो घोव आनी दाढाक नाशिल्ली बायल’ असो जाता.
‘घोवाचा राज्य रामराज्य, झिलाचा राज्य यमराज्य’, घोवाच्या घरांत घोवाचो धाक आनी मार आसलो तरीय तो ते बायलेचो जल्माचो जोडिदार आसता. घोवाच्या जिवार ती निर्धास्त आसता. आपल्या घरांत तिची सत्ता आसता. फुडें ती जाणटी जातगीर पूत आनी सून हांचो संवसार सुरू जाता आनी तिच्या हातांतली सत्ता वता. पुताचो धाक सुरू जाता. तिका उवेखणी सोंसची पडटा. त्या वेळार तिका घोवाच्या वेळाचें तें रामराज्य आनी पुताचें राज्य हें यमराज्य अशें दिसता.
‘दिवचें तर देवान नाजाल्यार आवशीच्या घोवान’, गांवगिऱ्या, अशिक्षीत आनी गरीब घराब्यांत अस्तुरेचें स्थान नाशिल्ल्या बराबर. तिची आवड आनी उमेद कोण भागयतलो? देवाचे कृपेन घोवाक जर बरी बुद्द आयली जाल्यार तिची उमेद भागपाची. पूण तिका खबर आसता आपलो बापूय मात जेरुल आपली उमेद भागयतलो, आपल्याक चार पयशे दितलो. घोवा कडेन मागल्यार आनी ताणें तें दिल्यार देवाचीच कृपा म्हणपाची.
‘मानलो तर घोव नाजाल्यार खुंट्यार व्हरून ठेव’, घोवा हातांत सगळी सत्ता आसा म्हण बायल घोवान कितलेय त्रास दिले तर ते सोंसता. पूण हें जेन्ना चड जाता तेन्ना तिची सोंशीकताय सोंपता. मागीर ती आपल्या घोवाचो मान राखपाचें सोडून दिता. आपलो मान दवरल्यार घोवाक मान दिवचो नाजाल्यार ताका उबारून खुंटयेर व्हरून दवरचो. म्हणल्यार ताका किंमत दिवची न्हय.
(फुडें चालू)
सखाराम शेणवी बोरकार
9923306751
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
