आयज मिथुन दिव्यपात -परतून भुरगेपण जागोवपाची संद

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

संवसारांत उमेदी रावपाक कोणाक आवडना? भुरगेपणार आमी मजा- मस्ती करतात, तिची सर कोणाच कडेन करुंक शकनात. चडशांक दिसता की, ती मजा ‘ते’ वयारूच करपाक फावो. व्हड जातकच, एकतर ती उमेद जिरता वा परिस्थिती अनुकूल आसना. कितेंय म्हणलें तरी, हातूंत खगोलशास्त्र मात जगावेगळें. मानांत वा मानू नाकात, पूण खगोलशास्त्रांतल्यो घडणुको, वयले सगले तर्क फटीचे थारावन, कसलोच भेदभाव करिनासतना, खंयचेय परीस्थितींत सुखाचे दोन घोंट पिवपाची संद सगल्यांक दिता. ताचो पुरावो आयज मेळटलो.
आयज १३ देसेंब्र राती कडेन (आनी 14 वेर फांतोडेर), मिथुन दिव्यपात – Geminids Meteor Shower हो खगोलशास्त्रांतलो व्हडलो वर्सुकी उत्सव जावपाचो आसा. मळब निरभ्र आसल्यार, तो संवसारभर कमी- चड प्रमाणांत दिसतलो. हरशीं कोंकणींत ताका उल्कापातूच म्हण्टात, पूण गोंयांतल्यान दिसपी आनी सांसणांचो याद उरपी, तो एक मोटो दिव्यांचो सणूच कसो जाल्ल्यान, आमी ताका ‘दिव्यपात’ अशेंय म्हण्टात. हातूंत मळबभर उज्याच्योच किट्ट्यो पडटना दिसतात. चुकून केन्नाय राती कडेन एक ‘तुटपी तारो’ दिसल्यार, आमचें मन सामकें उडक्यो मारुन नाचूंक लागता. अशेंच जर खूब तारे एकाच बराबर पडटना दिसल्यार कितें जातलें?
आयचो दिव्यपात म्हळ्यार Shooting Stars ची एक जात्राच कशी. जीं वर्सांत एकदां, मोट्या भक्तीभावान, मिथुन राशींतल्या ‘देवळां’ त भरता. जात्रेची फेरी सोंपले उपरांत एक- एक करुन भाविक उमेदीन भायर सरतात, तेच तरेन हे तुटपी तारे, त्या दिसा मिथुन राशींतल्यान नाचत- गाजत (आनी पेटत) भायर सरतना दिसतात.
मळबभर ‘शुटींग स्टार्स’ पडटना पळोवप, ही वेगळीच मजा. ती उतरांनी व्यक्त करप शक्य ना. फक्त पळोवपाची!!. ह्या दिव्यपातांत, वराक सरासरी 150 वयर तुटपी तारे दिसूं येतात. काळखी वाठार आसल्यार आनीकूय मायज. म्हणूनच तर तो गोंयकारां खातीर एक दिव्यांचो सण. जाण्टेल्यांक भुरगेपण याद करुन दिवपी आनी भुरग्यांची उमळशीक वाडोवपी. विज्ञान आनी सैमाची शक्त समजावपाक, असल्यो घडणुको मदत करतात.
हे खेपेचो मिथुन दिव्यपात, पोरूं परस मात्सो कमी प्रभावी आसतलो. पोरूं चंद्र बेगीन मावळिल्ल्यान, वराक सरसरी 250 तारे पडटना दिशिल्ले (भांगरभूंय, 15 डिसेंबर 2021, पान 6), पूण हे फावट चंद्र उसरां (नाका त्या वेळार) उदेंतलो. तरीपूण (चंद्राक चुकोवन) आकाश निरीक्षणाची कार्यावळ जर बेगीन चालू केली जाल्यार, बारीक सारिक उल्का लेगीत स्पश्ट दिसतल्यो. मुखेल म्हळ्यार, जागरणूय करपाची गरज ना. अभ्यासकांचें काम मात मात्शें कठीण जातलें. काळखी वाठार सोदून लेगीत, तांकां पुराय रात चान्न्यांत जागोवची पडटली.
तसो उल्कापात बी पळोवपाक, सामको काळोखूच जाय अशेंय कांय आसना. म्हण्टकच कृत्रिम दिव्यांचो उजवाड पयस दवरल्यार काम सोंपेंपणान जाता. मागीर घरा लागसरचीच जायना, पूण उक्ती सुवात लेगीत योग्य थारता. पूण एक मात, ही घडणूक रातची आशिल्ल्यान, सुरक्षे खातीर कोणाचोय सांगात मुद्दम दवरचो.
चत्राय : पावस वा हेर व्यत्ययाक लागून हो दिव्यपात चुकलो जाल्यार, फुडल्यो 2- 3 रातीं लेगीत तो अणभवपाक मेळटलो, फक्त ताचो प्रभाव मात मात्सो उणो आसतलो, इतलेंच.

उल्का वा उल्कापात म्हळ्यार कितें?
तुटपी तारे दिसपाक मोट्टे दिसता आसलें, तरी प्रत्यक्षांत तें कुडके, बारीक रेंवेच्या कणां येद्या आकाराचेंच आसतात, जे पृथ्वीच्या वातावरणांत येवन घासतात आनी फस्काची किट कशी पेटून वतात. ह्यो उल्का म्हळ्यार, अंतराळांत फाफडून पडिल्ले बारीक- मोटे फातराळ गुळे, जे चडशे धुमकेतूंतल्यान निखळून पडटात आनी धर्तरेच्या भ्रमण- कक्षेच्या वाटेंत मदीं येतात, जाका पृथ्वी आपल्या गुरूत्वाकर्शणांतल्यान वातावरणांत ओडून घेता.एका ताऱ्याक आमी उल्का म्हण्टात. एकाच वेळार अशें तारे मळबभर पडटना दिसल्यार, ताका आमी उल्कापात म्हण्टात. काळख्या मळबांत ते खंयूय दिश्टी पडटात. तातूंत Fireball, म्हळ्यार ‘दिव्याल्का’ हो एक वेगळो प्रकार. ताचो आकार रेंवें कणा परस मात्सो मोटो आसता. ते केन्ना केन्नाय पृथ्वीचेरूय येवन कोंसळटात. ताच्याकूय मोट्या फांतराळ गुळ्यांक आमी Asteroid म्हण्टात, जे खूब घातक. (डायनासॉर कशें नानपयत जालें ते खबरूच आसतलें).

आज आमी कितें करतले ?
आनी कोणूय करीत वा ना करीत, पूण अभ्यास करप आमकां चुकच ना. हेच खातीर आयचें आकाश निरीक्षण आमी दोन भागांनी वाटून घातलां.
भुरगें-मन जागोवपा खातीर
(तसो हांव आजून भुरगोच, म्हण्टकच ती कला म्हाका तरी मुद्दम जागोवपाची गरज ना) पयलीं आमी चंद्र क्षितिजा वयर सरचें पयलीं अणभवपाचो थारायला. तो फक्त मजे खातीरूच आसतलो. दाट चादर घेवन, गरमागरम कॉफी, कॅम्प फायर बी पेटोवन, मके- शेंगदाणे- कणगां बी भाजून खावप, एकदम ‘ते’ भशेन. ह्या वेळार आमी मोबायलाक मात पसून हात लावचेनात. कित्याक तर, आमकां खबर आसा की, कृत्रिम उजवाडांत आमचें दोळे रोखडे दिपकावतले आनी बारीक तारे दिसपाक कठीण जातलें. सगलो ताण पयस दवरून, सैमाच्या सांगातान वेळ घालोवपाचो आनी चडांत चड उल्का पडटात त्यो पळोवन, फुडलो लेख बरोवपाक ताच्यो नोंदी दवरप. वेळ आनी दिकातिनसांजे 8 म्हळ्यार मिथून रास पुर्वे कडल्यान वयर सरतली, रातचीं 11 म्हळ्यार चंद्रूय येतलो (दोंगराळ भागांनी हो वेळ मात्सो वयर- सकयल जांव येता), म्हण्टकच मजा करपा खातीर, हीं 3 वरां खूब जालीं. हो दिव्यपात पळोवपाक हांवें, माथ्या वयलो मळबाचो भाग ते उत्तर- पूर्व आनी दक्षीण- पूर्व मेरेनचो जागो नक्की केला.
थळ
एकदम अथांग काळख्या जंय लायट पसून पावंकना अशा एका गांवगिऱ्या वाठारांत आमी वचपाचें थारायलां. वांगड बी घेवन, तशी सुरक्षेची वेवस्थाय आमी थंय करुन दवरल्या. त्या दोंगराळ वाठारांत आमी ट्रेकींग करीत चलत वतले आनी रानां वाठारांचो आस्वाद घेवन सकाळीं फुडें देवतले. हो ‘दिव्यपात’ दुर्बीणी बगर उकत्या दोळ्यांनीच पळोवपाचो, म्हण्टकच चड कांय सामान व्हरपाची गरज ना, ही बरी गजाल.
निरीक्षणाचो दुसरो भाग हो अभ्यासा खातीर
हरशीं ह्या कामांत चडशे जाण फाटींच रावतात. तातूंत हांगां तरी कोणूच रुच घेवपी ना म्हूण, हांव चड कांयच उलयना. पूण इतलें सांगता की, आमी चंद्राक साक्ष दवरून प्रामाणीक नोंदी मात दवरतले आनी योग्य कार्या खातीर ताचो वापरूय करतले. तशें तेंच काम चड मोलादीक. फाटल्या 2- 3 वर्सांच्यान आमी तें करीत आयल्यात आनी तांचेर आदारून खुबशीं गुपीतांय भायर सरल्यात. हरशीं सगळ्यां आस्वादकांनी तातूंत वांटो घेवपाक जाय. पूण आमचें गोंयकार तशें करतले कांय, म्हूण दुबाव. हें काम तशें व्हडलें नाच, फक्त थळ खंयचें तें सांगून, अमक्या वेळा भीतर, कितले ‘तुटपी तारे’ दिसले तें आमकां मोबायलाचेर कळोवपाचें, इतलेंच. ह्या कामांत आतां कोण- कोण वांटेकार जातले, ते हात वयर काडात पळोवया.

शिटकावणी
आतांच्या युगांतलो मनीस मात्सो सुशिक्षीत जाल्ल्यान, कोणाचेंय देणें बी दवरपांत ताका कमीपणा जाणवता. ते खातीरूच म्हूण कांय कितें खबर ना, पूण हे खेपे, मिथुन दिव्यपाताच्या रुपांत, ‘ब्रह्मांडा’ न दिल्ल्या ‘सैमिक भेटी’ ची तांणी तमीळनाडूंतल्या वादळांतल्यान परतावणी केल्या म्हूण कळटा.थोडे जाणकार म्हण्टात की, थंय आयिल्लें तें वादळ आनी गोंयांत आतां पडपी पावस, हें संवसारीक तापमान वाडीचेच दुश्परीणाम. Meteor Shower कार्यावळीचो जर कोणूय बेत बी करता आसत जाल्यार, तांणी ही परीस्थिती मतींत दवरची म्हूण कळोवणी. केन्नाय पावस पडूं येता वा वारें व्हांवपाची शक्यताय न्हयकारूं येना. त्या ‘मैंडूस’ वादळांन खंय तमीळनाडूक हालोवन उडयलां. दुर्घटणा, भौशिक वेवस्था इबाडिल्ल्याच्यो बातम्यो येतात, म्हण्टकच आमी तातूंतल्यान कितेंय देख बी घेतले आनी पर्यावरणाचो इबाड करप थांबयतलें कांय? शिकपी भुरगीं ह्या कार्यांत सक्रीय वांटो घेत कांय?

गौतम जल्मी
9764364269