नितळसाण हीच सेवा

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

आमकां रस्त्या कडेक प्लास्टिक कोयराच्यो राशी पळोवपाक मेळटात. हाका आमीच जापसालदार आसात. 

आरोग्यम धन संपदा- हाचो अर्थ भलायकी हेंच खरें धन. दरेका मनशाक बरी भलायकी जाय आसता. ती जर बरी उरपाची आसत, जाल्यार नितळसाण चड गरजेची. नितळसाणेची संकल्पना मनशाचे जिणेंत खूब पयलीं सावन आसा. पोरण्या काळांतल्यान लोक न्हावप- धुवप, निवळ कपडे घालप आनी घराची नितळसाण दवरप हाचे कडेन लक्ष दिताले. काळा नुसार विज्ञान आनी वैजकीशास्त्र फुडें पावलें आनी नितळसाणेचें म्हत्व चड मुखार आयलें. आयच्या आधुनिक युगांत नितळसाण ही फकत एक संवय न्हय, तर समाजीक जापसालदारकी जाल्या. 

भारत सरकारान 1 जुलया सावन ‘नितळसाण पखवाडा’ अभियान सुरू केला. नितळसाण दवरप ही दरेकल्याची जापसालदारकी. तीच जिणेची प्राथमिकताय आसूंक जाय, हें गांधीजींनी आचारां-विचारांनी आनी कृतींतल्यान दाखोवन दिलां. दक्षीण आफ्रिकेंत आसतना तांणी नितळसाण आनी भलायकेचेर बरपावळ केल्ली. ‘नितळसाण ही स्वातंत्र्या परसूय म्हत्वाची’, अशें गांधीजी म्हणटाले. तांणी नितळसाणेक जिणेचें एक खाशेलें आंग केल्लें. सगळ्यां खातीर पुराय नितळसाण हें तांचें सपन आशिल्लें. कुडीची भलायके खातीर नितळसाण सगळ्यांत म्हत्वाची.

गांधीजींच्या जल्मादिसाचेर प्रधानमंत्री नरेंद्र मोदी हांणी ‘स्वच्छ भारत’ ही एक लोकचळवळ सुरू केली. पूण, आयज लेगीत गांधीजींचें ‘स्वच्छ भारता’चें सपन पुराय जावंक ना. नितळसाण, भलायकी आनी पर्यावरण राखण हातूंत देशाची पातळी देंवत चल्ल्या, अशें संयुक्त राश्ट्रांच्या अहवालांतल्यान स्पश्ट जाता. गांधीजींनी आश्रमांत आसतना संडासांचेर जायते प्रयोग केले. देशांत फ्लश आशिल्ले संडास उपेगाचे नात, अशें तांकां दिसतालें. तातूंत उदकाचो चड वापर जाता आनी घाणयारें उदक तयार जाता. हाचेर उपाय म्हूण संडास दोन टांकयांचो आसचो, तातूंतल्यान सारें तयार जावंचें आनी उदकाचो वापर उणो जावंचो, अशें तांचें मत आशिल्लें. संडासांचेर प्रयोग करप्यांक तांणी उर्बा दिल्ली. ‘स्वच्छ भारत अभियाना’खाला अशे संडास आपणायले, ही एक बरी गजाल.

कांय शारांनी घाडयारें उदक फ्लशिंगा खातीर वापरतात. आयज ताचेर प्रक्रिया करप आनी तें परतून वापरप खूब उण्या प्रमाणांत जाल्ल्यान ताचो वायट परिणाम सैमीक साधनसंपत्तीचेर जाता. जाका लागून जायतीं शारां बकाल जाल्यांत. न्हंयो आनी तळ्यांचीय अशीच अवस्था जाल्या. गांधीजींच्या तत्त्वज्ञाना प्रमाण नितळसाण, साफसफाय, प्रदूषणमुक्ती, भलायकी आनी पर्यावरण राखणे खातीर विकेंद्रित वेवस्था आसप गरजेचें. तांतूंत लोकांचो सहभाग जाय. तांचे बगर नितळसाणेची पुराय उपाययेवजण करपाक मेळना. पूण, हें कोणूच गंभीरतायेन घेताना दिसना. नितळसाणेच्या दर्ज्याचो आवांठ ल्हान जायत चल्ला. बाटलेंतले उदक म्हणल्यार नितळ आनी भायले तो सगलो कोयर, ही नितळसाणेची नवी व्याख्या जावंक लागल्या.

कोयर वेवस्थापन ही काळाची गरज. आमकां रस्त्या कडेक प्लास्टिक कोयराच्यो राशी पळोवपाक मेळटात. हाका आमीच जापसालदार आसात. सरकार व्हडले हायवे बांदता, पूण कोयराचें वेवस्थापन करपी वेवस्था खंयच दिसना. येरादारीचेर नजर दवरपाक जशें ट्रॅफिक पुलीस आसतात, तशीच कोयराचेर नियंत्रण दवरपी यंत्रणा आसप गरजेची. 

आमी शारांनी सुलभ शौचालय पळयतात, थंय लेगीत लोक नितळसाण दवरिनात. 5 ते 10 रुपया दिवपाक लेगीत कोण तयार आसना. शौचालयाच्या भितर लोक पान आनी गुटक्याच्यो पिचकार्‍यो उडयताना दिसतात. बस स्टॅंडांची तर दुर्दशा जाल्ली पळोपाक मेळटा. लोकां खातीर बसपाचे जागे केल्ले आसतात, पूण थंय लेगीत कोयर आसता. कोयर उडोवपाची वेवस्था आसून लेगीत कोण ताचो उपेग करिना.

जिणेंतली नितळसाण म्हणल्यार भलायकेची स्थिती. नितळसाण ही एक बरी सवय जी जिणेची गुणवत्ता वाडयता. कुडीची नितळसाण लेगीत खूब म्हत्वाची. दरदिसा न्हावप, निवळ कपडे घालप, दांत घासप, नाखटां कातरप आदी गजाली हातूंत येतात. ही कामां आमी नेमान करपाक जाय. निरोगी रावप आनी शांततायेन जीण जगप हो एक बरो गूण. हे खातीर घरच्यांनी ही संवय भुरग्यां भितर रुजोवपाक जाय, जेणें करून तांकां नितळसाणेचें म्हत्व कळटलें.

मुळाव्या भलायकी केंद्रां वरवीं सगल्या विद्यार्थ्यांचें भलायकी लसीकरण करप जाता. जंतनाशक गुळयो विद्यार्थ्यांक योग्य वेळार वांट्टात. वृक्षारोपणाक लागून विद्यार्थ्यांची ‘नितळसाणेंतल्यान सोबीतकाये कडेन’ अशी नदर जाता. 

विद्यार्थी रुपी मातयेच्या गुळ्याक नितळसाणेंचे संस्कार दिवन तांकां फुडाराच्या उज्ज्वल भारताचे सुजाण नागरीक करपा वटेन आमचे शाळेची वाटचाल अशीच चालू उरतली.

नितळसाण ही निरोगी, सुखी आनी फुडारिल्ल्या समाजाची वळख. नितळसाणेक लागून फकत दुयेंस पयस जातात इतकेंच न्हय, तर जियेवपाचो स्तरुय वयर सरता. नितळसाणेचीं संवय केल्यार देश सुंदर जातलो. देखून, ‘नितळसाण हीच सेवा’ ह्या विचारा वरवीं दरेकल्यान नितळसाणेचें म्हत्व वळखून तशें वागून दाखोवपाक जाय.

निरोगी कुड आनी निरोगी मन हेंच खऱ्या संवसारीक सुखाचें गुपीत. कुड आनी मन एकमेकांक जोडिल्लीं आसतात- एक बरें आसल्यार दुसरें आपसूकच सकारात्मक उरता. संतुलित आहार, व्यायाम आनी बरी सुस्त न्हिद हांचो मेळ सादून तुमकां शारीरिक आनी मानसिक भलायकी बरी दवरपाक जाता.

प्रा. किशोर वासुदेव वझे