भांगरभूंय | प्रतिनिधी
पांडुरंग गांवकार ह्या कवी, लेखक कम संपादकान वेगवेगळ्या यत्तांच्या पाठ्यपुस्तकांनी आस्पाव केल्ल्या गोंयकार मराठी लेखकांच्या आनी महाराष्ट्रांतल्या मराठी लेखकांचे टक्केवारे विशीं जी भुमिका निर्भीडपणान घेतल्या तें पळयल्यार बाब पांडुरंग गांवकार अभिनंदनाक पात्र आसात. ते विशींची सविस्तर कारणां सोदतना ह्या लेखांतल्यान थोडोतरी ‘प्रकाश’ पडचो अशें दिशिल्ल्यान हो लेखनप्रपंच करता.
ह्या पाठ्यपुस्तकांच्या एकूण निर्माण प्रक्रियेंत ज्या महाराष्ट्रातल्या वा गोंयांतल्या लेखकांच्या साहित्याचो आस्पाव ह्या पाठ्यपुस्तकांत केला ताची टक्केवारी कितलीय आसूं पूण ज्या एस. सी. ई. आर. टी. च्या गोंयच्या अभ्यास मंडळान ही पुस्तकां तयार केल्यांत त्या पुस्तकांनी एकाद्री कविता वा एकाद्रो लेख वा एकाद्रो निबंद फकत गोंयच्याच साहित्यिकान बरोवंक जाय आसलो अशे म्हणप ताका कांय लोकांच्या मतान काडयेचोय अर्थ ना. नासतूय बी, पूण तांचें उतर म्हणल्यार ब्रम्ह उतर वा तांचें एकाद्रे वाक्य म्हणल्यार ब्रह्मवाक्य जावंक शकना.
एकाद्रोच पांडुरंग गांवकारां सारको संपादक पाठ्यपुस्तकांचे निर्माण प्रक्रियेंत गोंयकार लेखकांचेर अन्याय जाला हें जाणीवपूर्वक कित्याक बरयता तें समजून घेवप खुबूच म्हत्वाचें आसा.
तर, ह्या एकूण पाठ्यपुस्तकांनी गोंयाविशीं कितें आसचें हेविशीं कोणें विचार तरी केला काय? तो विचार पाठ्यपुस्तकांनी आस्पाविल्ल्या एकाद्र्या मराठी लेखकान केला काय? लेखकान सोडुनूच दियात पूण एकाद्र्या शिक्षकान तरी तो केला काय?
मुळांत एकाद्र्या मंडळाचो निमंत्रक मराठी भाशीक आसलो म्हणून गोंयकारांच्यो भावना वा संवेदना ते भाशेंतल्यान व्यक्त जातल्योच अशें म्हणप म्हणजे पिशाक पिंपळ दाखोवप जातलें. अभ्यास मंडळाच्या एकाद्र्या वांगड्याचो लागींचो सोयरो जरी दर्जाहीन नाटकां बरयता आसलो तरीय तो अभ्यास मंडळा खातीर केन्ना कवी जावन पाठ्यपुस्तकांत आपली सुवात घट करता आसत जाल्यार, ही त्या कवीची वा लेखकाची लौकिकहीण जादूच म्हणची पडटली.
एकाद्र्या मंडळाचेर वांगडी म्हणून दोगी खाश्श्या भयणी वा दोगी खाशेल्यो इश्टिणी लेगीत आसूंक शकतात. आनी हें जर अशें जाता जाल्यार ताका एकूच नांव दिवंचें पडटलें तें म्हणल्यार फावूरबाजी वा पाठ्यपुस्तकां तयार करपी अधिकारीक संस्थेची निष्काळजीपणां. कांय वेळा अभ्यास मंडळाचेर वांगडी म्हणून जर एकाद्री बायल मनीस गेली आसत तर तिचो घोव लेगीत केन्ना केन्ना साहित्यीक जावन ( ताचें मागीर एक लेगीत पुस्तक प्रकाशीत जाल्लें नासूं ) पूण एकाद्र्या पाठ्यपुस्तकांत तांणें सुवात मेळयल्ली आसली तर, गांवचें सरपंचपद बायलां खातीर आरक्षीत आसून लेगीत, घोवूच सगळें काम पळयता पळय, तशेंच जालेंना हें!!
आनी जर अशें आसलें जाल्यार मंडळाचेर वांगडी म्हणून तांची नेमणूक कोणें केली तर? आनी अशी नेमणूक केल्याउपरांत दोगी भयणी/इश्टिणी/बायल वा तिचो घोव दर्जेदार लेखिका/लेखक जावन असल्यांचेंच साहित्य फकत फावूरबाजीन (?) वेगवेगळ्या यत्तांच्या पाठ्यपुस्तकांत गेलां आसत जाल्यार असल्या गजालीं कडेन अभ्यास मंडळ आडनदर करता काय? दुसरी गजाल म्हणल्यार अभ्यास मंडळाचो/ची वांगडी म्हणून नेमणूक जाल्याउपरांत तांणीं आपूण पदसिद्ध साहित्यिक जाला आनी म्हणून पाठ्यपुस्तकांत आपलो प्रवेस पदसिद्ध जावंकूच जाय अशी स्वताची समजूत करून घेवंची आसता काय? आनी अश्यो गजाली जर जाल्या, जाल्यार असल्या गजालींचेर वरिश्ठांची नदर आसता काय? नासल्यार पांडुरंग गांवकारां सारके पत्रकार निमताक कारण जावन अशे तरेच्या भ्रष्टाचाराचेर उघडपणान आपले लिखणीन बडी मारतात तेन्ना तांकां उर्बा दिवप आमची लागणूक थारता. मुख्यमंत्र्यानी स्वता हे गजालीची नोंद घेवन असल्या प्रकारांनी घुस्पल्ल्यांचेर कडक कारवाय करपाकूच जाय! कारवाय जातली अशी अपेक्षा धरूया.
एकाद्र्या प्रदेशाच्यो भाव-भावना, संवेदना स्वता समजून घेतल्या उपरांत पाठ्यपुस्तकाच्या आदारान त्यो फुडल्या पिळग्यां कडेन पावोवपाच्यो आसतात. पूण ह्यो भावना आनी संवेदना हेर प्रांतांतल्या लेखकांच्या लेखनांतल्यान वा साहित्यांतल्यान कशो व्यक्त जावंक शकतात हो प्रस्न आसा. दर एक प्रदेश हो त्या त्या प्रदेशातलो लोकवेद, लोकसंस्कृती, लोकभास, लोकनाट्य, लोकगितां वा हेर गजालींचेर निंबून आशिल्ल्यान हे विशी त्या त्या प्रदेशांतलेच लेखक वा कवी हांचे कडल्यानूच तें व्यक्त जावंक शकता. पांडुरंग गांवकारांचो मूळ मुद्दो तोच, अशें म्हाका दिसता.
३७०५ चौरस किलोमिटर क्षेत्रफळाचें आमचें गोंय जरी ल्हानशें आसलें तरी ताचो खाशेलो असो वेगळोच इतिहास आसा. फाटल्या कितल्याशाच वर्सां सावन गोंयचेर आशिल्ल्यो परक्या प्रांतांतल्यो राजे म्हाराजांच्यो आंतरदेशीय राजवटी, पोर्तुगीज साम्राज्याची आंतरराश्ट्रीय वसाहतवादी राजवट, १९६१ उपरांतच्यो स्वकीयांच्यो राजवटी, १९६७ वर्सा जनमत कौला वेळार उदय भेंब्रे, जॅक सिक्वेरा, शंकर भांडारी, मनोहरराय सरदेसाय आनी हेरांच्या कश्टांतल्यान महाराष्ट्रांतल्या राजकी फुडाऱ्यांचें गोंयचे जनतेने जनमत कौलाच्या आदारान मातये भरवण केल्ले विलीनीकरणाचे मनसुबे, १९७५ वर्सा गोंयचे एके ल्हानशे भाशेन मेळयल्ली साहित्य अकादमीची मान्यताय, ते मान्यतायेंतल्यान पसवल्ली तशेंच नवचैतन्यान उपाट भरिल्ली आनी गोंयचे मुक्ती उपरांतचे पयलेच शिक्षीत तरनाटे पिळगेन आपणायल्ली नवनिर्मितीची ओढ आनी तातूंतल्यान साकार जाल्ली पुंडलीक नायक, रमेश वेळुस्कार आनी हेर भौजन समाजांतल्या साहित्यकारांच्यो साहित्य कृती, स्वाभिमानी गोंयकारांनी ५५५ दिसांची खडतर तकालस घेवन जैतिवंत केल्लें कोंकणी राजभास आंदोलन, दरेका प्रदेशाची एक राजभास आसता आनी ते राजभाशे प्रमाणे ती ती राज्यां स्थापन जाल्ली आसतात. त्याच प्रमाणे ०४ फेब्रुवारी १९८७ ह्या दिसा कोंकणी राजभास म्हणून विधानसभेत संमत जाल्लें राजभास विधेयक आनी त्याच वर्सा म्हणजेच ३० मे १९८७ ह्या दिसा संघप्रदेशाकडल्यान राज्यांत परावर्तित जाल्लें गोंय हें कोंकणी भाशीक घटक राज्य, त्या २५व्या राज्याचे पयले मुख्यमंत्री म्हणून प्रतापसिंग राणे हांची जाल्ली निवड, २० ऑगश्ट १९९२ ह्या दिसा लोकसभेंत ५४२ खासदार विरुद्ध १ खासदार अशा मताधिक्क्यान ( उत्तर गोंयचे खासदार गोपाळराव मयेकर हांच्या एकमेव विरोधी मताच्या आदारान) राश्ट्रान पास केल्लें विधेयक म्हणजे कोंकणी भाशेचो घटनेच्या आठव्या परिशिष्टांत जाल्लो समावेश : ताकाच लागून कोंकणी भाशेचो भारतीय चलनाचेर स्थापीत जाल्लो गोंयकारांच्या पुरुषार्थाचो स्वाभिमान! आनी कळस म्हणल्यार कोंकणी भाशेन आजून मेरेन जोडिल्ले दोन ज्ञानपीठ पुरस्कार आनी एक सरस्वती सम्मान!! भारतीय आणि पर्यायान कोंकणी सिनेमान साता समुद्र पार करीत आंतरराश्ट्रीय थराचेर मेळयल्ले तुस्तीक पात्र अशें अभिमान युक्त निर्भेळ येस हीं कोंकणी प्रादेशिकतायेन केल्ली घोडदौडूच म्हणूंक जाय.
हो गोंयचो इतिहास. इतिहास म्हणजेच भुतकाळ. अशा भुतकाळाचेर पाठ्यपुस्तकां खातीर बरोवपी आसा काय गोंयांत एकाद्रो मराठी लेखक? भुतकाळाचेर बरोवपी सोडुनूच दिवंया, वर्तमानकाळाच्या भुजांचेर बसून लख्ख भविश्यकाळाक साद घालपी आसा काय एकाद्रो गोंयकार मराठी लेखक? हांणीं भुतकाळांत अशी नाटकां बरयलीं, अशें केलें आनी तशें केलें अशें मीठ-मसालो लावन रंगोवन सांगिल्ल्यो काणयो. आतां पुरो करात तो इतिहास. असले मानसिकतायेंतल्यान भायर येयात आनी गोंयच्या साहित्याखातीर कितें तरी नामनां मेळोवपा सारकें कितें तरी करात!
निमाणें इतलेंच, तुमचेकडेन मुठभर लेगीत कांयच ना आनी म्हणुनूच तुमी आजुनूय महाराष्ट्राच्या पोशांतल्यान उदक पितात तें थांबयात आता.
वयर नमूद केल्ले प्रमाणे अशे कितलेशेच विशय आसात ज्या इतिहासाचेर महाराष्ट्रातले लेखक आमचेर कितें म्हणून बरयतले? आनी गोंयांतले मराठी लेखक? तांकां गोंयचे मुक्ते सावन हालींच्या ज्ञानपिठामेरेनचो इतिहास – कितें खबर आसा तुमकां? भुतकाळाची माहिती आसल्याबगर वा वर्तमानकाळाची सोद बुद्धी आसल्याबगर आनी भविश्यकाळाची दूरदृष्टी आसल्याबगर साहित्य जल्माक येवप शक्यूच ना. गोंयकार मराठी लेखकांनी फावूरबाजी करून खिणाचे सूख भोगच्या परस आनी फकत पाठ्यपुस्तकांत आपलें नांव येवंचें हे खातीर बरोवंचे परस अज्रंवर जाल्ल्या गोंयच्या इतिहासाचेर बरोवचें, गोंयच्या मातयेचेर बरोवचें, पर्यावरणाचेर बरोवचें, समाजाचेर आनी समाज मनाचेर दिसानदीस जावपी अन्याय-अत्याचाराचेर बरोवचें आनी तेंवूय बी फकत चार वणटीं आड लिपून न्हय तर बेधडकपणान रस्त्यार देवून वा एकाद्र्या आंदोलनाचो भाग जावन त्या अणभवांचेर मराठीतल्यान बरोवचें. नाजाल्यार आनीक कितलीशींच वर्सां आमचेकडेन इतलीं दिसाळीं मराठीतल्यान येतात अशें सांगत सांगत हांगासरलीं भुरगींच मराठीतल्या शिक्षणाक वाजेल्लीं आसतलीं आनी आपल्या पुरत्याच उबारिल्ल्या वंयांक वाळटी लागलेली आसतली. तो दीस बेगीन येवंचो न्हय म्हणून पांडुरंग गांवकारां सारको पत्रकार तुमकां जागृत करूंक सोदता.
न्हिदिल्ल्यांक उठोवं येता पूण न्हिदेचें सवंग घेतिल्ले तुमी, तुमकां कशे उठयतले?
बेबो फुगून केन्नाच मोटो जाला. तो फुटून वचचें आदीं ..
वस्तुस्थिती तर हीच आसा! एकाद्र्यान कोंकणी विरोधान दिसाळ्यांनी बरयलें म्हण भुल्लुसून वचूं नाकात… स्वताच्या सुवार्था खातीर महाराष्ट्रांतल्यान आयिल्ल्यो सुनो, गोंयकारांनी दिल्ले खास गोंयकार मराठी लेखकां खातीर दवरिल्ले पुरस्कार झोपय मारून बुचकून घेतले. कारण पुस्तकां तांचीच आसतलीं आनी परिक्षक मंडळूय तांचेंच आसतलें. घडये सोयरे धायरे, घडये तांचेच उच्चवर्णीय जातभाई वा घडये तांचेंच इश्टमंडळ ताव मारीत रावतले – स्वताच पुरस्कर्त्ते आशिल्ल्या पुरस्कारांचेर! आताच्या मराठी पाठ्यपुस्तकां प्रमाणे…
— प्रकाश द. नायक
८७९६८४३५६४
खिणाखिणाक ताज्यो घडणुको आनी तुमचे कडेन संबंदीत दरेक खबर मेळयात एका क्लिकाचेर! फेसबूक, ट्विटराचेर आमकां फॉलो करात आनी व्हाट्सएप सबस्क्रायब करपाक विसरूं नाकात.
