विधिज्ञ वेवसायाची प्रतिश्ठा कोण राखतलो?

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

कां य मालमत्ता आनी घरांच्या वादांत वकिलांनी घेतिल्ली फी केन्ना- केन्ना ते मालमत्तेच्या मोला परस लेगीत चड आसता, असें मानादीक मुख्यमंत्र्यान हालींच केल्लें विधान विधी मळार चिंतेचें कारण थारलां. घटनात्मक पदा वयले व्यक्तीन केल्लें हें सरसकट विधान नकारात्मक भावना तयार करूंक शकता. सगल्यांक मत मांडपाचो हक्क आसा, पूण उंचेल्या भौशीक पदा वयल्या मनशान, खास करून न्यायदान वेवस्थेचो एक मुखेल खांबो आशिल्ल्या वेवसाया विशीं उलयतना, चड संयम दाखोवंक नाका?
​वकील म्हणजे फकत फी घेवपी वेवसायिक न्हय. ते न्यायालयाचे अधिकारी आनी न्याय वेवस्थेचो एक भाग. दरेक केश ही फकत कांय वरांची न्हय, तर केन्ना- केन्ना जायत्या दिसांची तयारी आसता. वकील तथ्यांचो अभ्यास करतात, कायद्यांचें विश्लेशण करतात, युक्तिवाद आनी कागदपत्रां तयार करतात, साक्षीदारांची उलटतपासणी करतात, कायद्याचें संशोधन करतात, परत- परत सुनावणेक हाजीर रावतात आनी अशिलांच्या हक्कांक लागून पुराय समर्पणान वाद मांडटात. वकिलान घेतिल्ली फी फकत न्यायालयांतल्या कांय मिनटांच्या हाजेरीची नासून, ती तांच्या वर्सांन वर्सांच्या शिक्षणाचें, वेवसायिक निपुणतायेचें, बौद्धिक कश्टांचें, नैतिक जापसालदारकेचें आनी अशिलांच्या हिता खातीर आशिल्ल्या वचनबद्धतायेचें फळ आसता.
भौशीक चर्चेत चड करून वकिलांनी केल्ल्या ‘प्रो बोनो’ म्हणल्यार फुकट वा लोकहिता खातीर केल्ल्या वावरा कडेन दुर्लक्ष जाता. वकील नेमान गरीब पक्षकार, अर्थिक नदरेन संकश्टांत आशिल्ल्या लोकांचे खटले फुकट वा खूब उणी फी घेवन चलयतात. जायते वकील गरजवंतांक आदार दितात. दुर्दैवान, विधी वेवसायाचेर दोश दवरपाक फुडें सरपी लोकांक ह्या मोलादीक वावराची जाणीव लेगीत आसना. कांय थोड्या प्रकरणांनी कायदेशीर फी खूब चड दिसूंक शकता. पूण अशे आडवाद पुराय वेवसायाक दोश दिवपाक वापरूंक जायनात. दरेका वेवसायांत अशीं कांयजाण आसतात जांचें वागणें टिकेक पात्र आसता, पूण थोड्याच केसींक लागून पुराय समुदायाचें मूल्यमापन करचें न्हय. जर अशीं सरसकट विधानां मान्य केलीं, तर खंयचोच वेवसाय टिकेंतल्यान सुटचो ना. जापसालदार भौशीक चर्चेक संतुलन, सूक्ष्म नदर आनी चडशा वकिलांनी दिल्ल्या मोलादीक सेवेची प्रांजळ पावती फावो.
​मानादीक मुख्यमंत्र्यांच्या विधाना उपरांत सगळ्याक पातळिल्लें मौन तितलेंच उद्वेगजनक आसा. अशा विधानांक लागून वकिलांचेर लोकांचो विस्वास उणो जावपाची शक्यताय आसता तेन्ना, बार असोसिएशन, विधी मंच आनी हेर वेवसायिक संघटनांनी वकिलीची प्रतिश्ठा राखपाक फुडें सरपाची अपेक्षा आसता. ह्यो संस्था फकत समाजीक संघटना न्हय, तर बाराची स्वायत्तता, सन्मान आनी विस्वासार्हता सांबाळपाक तांची स्थापना जाल्या. वकिलांचें हित आनी गौरव कसल्याच भंय वा पक्षपाता विणें राखप हें तांचें परम कर्तव्य.
​ह्या अखंड मौना खातीर वकिली मळा वयल्या जायत्यां जाणांच्या मनांत अशी समजूत जाल्या की, कांय वेवसायिक मंच सरकाराक उक्तेपणान विरोध करपाक भियेतात. ताचीं वेगवेगळीं कारणां आसूंक शकतात – कथित राजकी मळाच्या लागीं असप, संस्थात्मक जतनाय वा सत्तेत आशिल्ल्यांआड उक्ती भूमिका घेतल्यार वैयक्तिक वा वेवसायिक संबंदांचेर वायट परिणाम जातलो ही भिरांत. हातूंतली खंयची समजूत खरी वा फट हें त्या संघटनांनीच स्पश्ट करपाचें आसा. पूण अशी धारणा निर्माण जावप लेगीत दुर्दैवी, कारण हाका लागून वकिलां खातीर निर्भीडपणान उलोवपाची अपेक्षा आशिल्ल्या संस्थांच्या स्वायत्तते वयलो विस्वास उडूंक शकता.
​वेवसायिक संस्थेच्या फुडारपणाक स्वाभिमान आनी धैर्याची गरज आसता. एकदां वेंचून आयले उपरांत, पदाधिकाऱ्यांची निश्ठा राजकी पक्षाक, सरकाराक वा व्यक्तीक नासून, ते खंयच्या वेवसायाचें प्रतिनिधित्व करतात ताचे कडेन बांदिल्ली आसपाक जाय. वादग्रस्त विधान कोणेंय केलें तरी वकिलांची प्रतिश्ठा राखप हें तांचें पयलें कर्तव्य. अयोग्य विधानाचा निशेध करप म्हणजे राजकी विरोध न्हय, तर ती वेवसायिक जापसालदारकेची पूर्तताय.
​वेवसायिक संघटनांची विस्वासार्हता तांच्या स्वातंत्र्यांचेर आदारून आसता. वेवसायाच्या प्रतिश्ठेचेर प्रस्नचिन्न उबें रावता तेन्ना तांणी मौन बाळगप पसंत केलें, तर राजकी विचारांनी तांची संस्थात्मक जापसालदारकी धांपून उडयल्या अशें दिसपाचो धोको आसता. हो समज खरो आसूं वा नासूं, जेन्ना- जेन्ना वेवसायाचो सन्मान पणाक लागता तेन्ना निर्भीडपणान, निश्पक्षपणान कृती करून अशा दुबावांचें निरसन करप हें दरेका वेवसायिक संस्थेच्या हिताचें.
​एका अयोग्य विधानाचेर टीका करप म्हणजे सरकाराक वा राजकी पक्षाक विरोध अशें केन्नाच समजूंक जायना. बरे लोकशायेंत विधायक टीका हो देशद्रोह न्हय, तर तो संस्थात्मक स्वातंत्र्य आनी लोकशायी परिपक्वतेचें लक्षण. जेन्ना आपल्या वांगड्यांच्या प्रतिश्ठेचेर अकारण प्रस्न उबे जातात, तेन्ना जाप दिवपाची जापसालदारकी दरेके वेवसायिक संस्थेची आसता. मौन हें केन्नाच तत्त्वांचो पर्याय जावंक शकना.
​वकिली वेवसायान सदांच घटनात्मक मूल्यां, नागरी स्वातंत्र्य आनी कायद्याच्या राज्याचें रक्षण करपांत मुखेल वांटो घेतला. इतिहासांत वकिलांनी सदांच मनमानी कृतींक निर्भीडपणान आडायलां, सामान्य नागरिकांच्या हक्कांचें रक्षण केलां आनी सत्तेवयर न्यायाचें जैत जावपाची खात्री केल्या. देखून, वकिलांचे प्रतिनिधित्व करपाक तयार केल्ल्या संघटनांनी वेवसायाचेर उक्ती टीका जाता तेन्ना ताच्या सन्मानाची राखण करपाक फाटीं सरप हें खूब दुर्दैवी थारतलें.
​बाराचें स्वातंत्र्य हो वकिलांक मेळिल्लो खाशेलो अधिकार न्हय, तर न्याय मागतल्या दरेका नागरिका खातीर तो एक गरजेचो आदार. जर एखादी बार असोसिएशन राजकी प्रभावा खाल आसा असें दिसलें, तर शेवटाक न्यायदान वेवस्थे वयलो लोकांचो विस्वास दुबळो जाता. देखून, वेवसायिक संघटनांनी आपली जापसालदारकी सांबाळतना उक्तेपणान स्वतंत्र, निश्पक्ष आनी निर्भीड रावपाक जाय.
वकिली वेवसायाक मान मेळपाक जाय, कारण ते खाशेली वागणूक मागनात, तर तांचे विणें न्यायदान वेवस्था चलूंकच शकना हें त्रिकाळ सत्य आसा. न्यायाधीश, वकील, पक्षकार, सरकारी वकील आनी तपास यंत्रणा हीं सगळीं मेळून ती यंत्रणा जाता, जिचे वरवीं कायद्याचें राज्य चलता. हातूंतल्या खंयच्याय एका घटका वयलो विस्वास उणो जालो, तर पुराय न्यायवेवस्थाच दुबळी जाता.
​जर वकील स्वता आनी तांच्या प्रतिनिधित्वा खातीर तयार केल्ल्यो संघटना भंय वा पक्षपाताविणें आपल्या वेवसायाची प्रतिश्ठा राखच्यो नात, तर हेरां कडल्यान तशी अपेक्षा दवरप अवास्तव. एका अयोग्य विधानाक आदरान विरोध करप हो राजकी खेळ न्हय, तर ती एक वेवसायिक जापसालदारकी. बार हो ऐतिहासिक नदरेन न्यायाचो निर्भीड आवाज आशिल्लो आनी तो फुडेंय तसोच उरपाक जाय. विधी वेवसायाचें स्वातंत्र्य सदांच राजकारण, वैयक्तिक संबंद आनी वैयक्तिक फायद्यां पेल्यान आसपाक जाय. तेन्नाच हो समाज, जाका सगळ्यांत प्रतिश्ठेचो वेवसाय मानता, त्या वेवसायाचो मान, आत्मविस्वास आनी विस्वास अबाधीत उरतलो.
(डिस्क्लेमर : ह्या लेखांत मांडिल्लीं मतां बरोवप्याचीं वैयक्तिक मतां आसून, तीं भौशीक हिताच्या विशयाचेर केल्ली प्रामाणिक टिप्पणी म्हणून केल्यांत.)

अ‍ॅड. विनायक (मामा) डी. पोरोब
99231 46840