संन्याशीजाय !

भांगरभूंय | प्रतिनिधी

संवसारांतल्या खंयच्याय राश्ट्रांत शिक्षणाक खूब म्हत्व दितात. जेन्ना शिक्षण पसरता, तेन्ना लोक साक्षर जाता. म्हळ्यार तें राश्ट्र खऱ्या अर्थान प्रगत जालां अशें मानूं येता. पूण ज्या राश्ट्रांतले लोक शिक्षणाक परकी जाल्यात. ज्या लोकांक शिक्षणाचें म्हत्व समजूंक ना, तें राश्ट्र आपलो स्वताचोच नास करून घेता अशें मानचें पडटलें.
फाटल्या आठ ते धा वर्सांचो इतिहास जर आमी चिकित्सक बुध्दीन निरिक्षण करून पळल्यार पुराय संवसार शिक्षणाच्या मळार प्रगती करून मुखार गेल्लो दिसतलो. ह्या धा वर्सांत सगळ्या राश्ट्रांनी, सगळ्या लोकांनी, कांय प्रमाणांत उदरगत केल्या हें आमी पळयतात. पुराय संवसाराची परतून बांदणी करपाचें संवसारभर काम जालां, हें फट न्हय. पूण गोंयकार हिंदू समाजान ह्या सगळ्या राश्ट्रीय प्रगतींत कसलो वांटो घेतलो?. ह्या धा वर्सांत संवसारान खूब प्रगती केल्या, हेंय आमी पळयलां. खरें उलोवपाचें आनी सत्य सांगपाचेंच जाल्यार हिंदू समाजान हे राश्ट्रीय प्रगतींत इल्लो कुस्कुटा इतलो लेगीत वांटो घेवंक ना. जर ना, जाल्यार ह्या धा वर्सांत हिंदू समाज करतालो तरी कितें? ह्या धा वर्सांत कितलीं व्हडली कामगिरी केल्या. मुळावें शिक्षण सारके सादे गजालींनी लेगीत तांचीं पावलां उबारूंक जाय नाशिल्लीं. अश्या खंयच्या बौध्दीक शास्त्रांत तो लीन जाल्लो काय? माध्यमीक शिक्षणांतय तो लोळत उरलो.असो ताका खंयच्या शास्त्रीय चमत्काराचो सोद लागला? बायलांच्या शिक्षणांत लेगीत तो सामक्यो बुचकळ्यो खावंक लागला. पूण फाटल्या धा वर्सांत गोंयकार हिंदू समाजान कसलीच प्रगती करूंक ना अशें म्हणप म्हणल्यार आमकां खऱ्या तथ्यां विशीं अज्ञान दाखोवप. ह्या धा वर्सांत आमी ना म्हणल्यार बरीच प्रगती केल्या. हें प्रामाणीकपणान मान्य करप गरजेचें. ब्रिटीश भारतांतलीं दिसाळीं घेवन, इश्टाचें जैत जातलें काय जर्मनी हारतली. गोंयकार इंग्लिश सांबाळटले काय जर्मनी घेतले आदी म्हत्वांच्या प्रस्नांचेर आमी गंभीरतायेन भासाभास केल्या. म्हारगायेच्या खर धगा मुखार भाजून येवन आमच्या देवाचे उत्सव योग्य रितीन कशे मनयतले काय? फोग मारप, नाटकां, तमाशे, कलाकारांचे नाच हे आमच्या पुर्वजांच्या चालीरिती प्रमाण कशे तरेन चालू उरतले काय. हांचेर विचार करतना आमी आमचो मेंदू भेंरयला. मागीर हिंदू समाजान कांयच करूंक ना अशें कशें म्हणूंक नज?
ही एक जिज्ञासू टिपणी. पूण हिंदू समाजाची खरी दशा अजून उक्ती जावंक ना. हिंदू समाज पतनाक पावता काय घसरत आसा. हें एकूच कारण जें आमी जाय तेन्ना सिध्द करपाक आनी दाखोवंक शकतात. हो सिद्धांत लौकीक नदरेन कानाक कोडू आनी जिबेक आंबट लागूं येता. पूण तोय खरो. आनी ताची कोडसाण जिबेक आंबटसाण आमच्या फुडाराच्या वागणुकेचो सोद घेवपाचे वावरांत ‘हेमगर्भ’ मात्रा ( एक शक्तीशाली आयुर्वेदीक वखदी रस) इतलें उपेगी आशिल्ल्यान, ताचेर उक्तेपणान भासाभास करपाक आमकां गरज दिसना.
राश्ट्राची प्रगती जाता काय पतन जाता, हाचो कस थारावपाक शिक्षणाची फातरासाण बरी जाप आसा. गोंयकार हिंदू समाजाक जर हेच फातरा साणीचेर घांसून पळयल्यार कितें कस लागतलो? म्हळ्यार मुळाव्या लिसेवांची गजाल आमी सोडून दिवया. कारण मुळाव्या शिक्षणांत खास करून सेगुंदग्रावचे परिक्षेंत जितले विद्यार्थीं पास जातली विद्यार्थ्यांच्या संख्येचेर आमी अदमासान हीत धरूं येता. प्रिमैरग्राव संबंदीचो विचार आमी सद्याक कुशीक दवरचो. कारण हे परिक्षेक बसपी उमेदवारांची संख्या यत्न करून लेगीत मेळपाची आस्त ना. अंदूं म्हणल्यार 1920 वर्सा वट्ट 818 भुरगीं परिक्षेक बशिल्लीं. हातूंतले फकत 175 भुरगीं हिंदुची आसात. म्हणजे हाचो अर्थ असो उरिल्लीं भुरगीं परिक्षेक बसूंक नात. अंदूं अदमासा प्रमाण म्हणल्यार जंय क्रिस्तांव भुरगीं पांच शिकतात थंय एक हिंदू शिकतात. आतां फाटले वर्साचे तुळेंत हे वर्सा आमी कितें प्रगती केल्या. तें पळोवपा खातीर आमी एक पावल फाटीं सरपाक जाय. फाटले वर्सा परिक्षेक बसपी सुमार 750 भुरग्यां मदीं 171 भुरगीं हिंदू आशिल्लें. अंदूं आमी 04 भुरगीं घेवन फुडें सरल्यात अशें म्हणूंक येता. ह्या चार भुरग्यांचे प्रगतीचेर आमी समाधानी जावन आनीक एक पावल फाटीं घेवन 1918 वर्साक वचत जाल्यार वट्ट 825 भुरग्यां मदलीं 204 हीं हिंदुंचीं भुरगीं आशिल्लीं, म्हळ्यार ह्या वर्सा 1918 वर्साच्या तुळेंत आमी 29 भुरग्यांनी उणे जाल्यात.
फाटल्या वर्साच्या तुळेंत आमी अंदूं जी 04 नी प्रगती सादल्या तीय लेगीत समाधानकारक अशी ना. कारण 1919 हें वर्स खूब वायट वर्स आशिल्लें. आनी ह्या वर्सा मेल्ल्या विद्यार्थ्यांचो आंकडो
व्हडलो आसूंक जाय आनी त्या मळार फाटल्या वर्साच्या तुळेंत ह्याय वर्साय आमी फकत उणीच प्रगती केल्या. हें न्हयकारूंक नज.
हे परिक्षेक बशिल्या क्रिस्तांव चलयांचो आंकडो पळयल्यार अंदूं 166 चलयो आसात, म्हणल्यार सादारणपणान मुळाव्या शिक्षणांत हिंदू चले आनी क्रिस्तांव वा चलयांची प्रगती सारकीच आसा. क्रिस्तांव बायलांचो समाज आनी हिंदु लोकांचो सद्याच्या चलत्या राजकीय परिस्थितींत दर्जो सारकोच आसा. 1918 वर्सा, हे परिक्षेक बसपी 03 हिंदूं चलयो आशिल्ल्यो. ते प्रमाण अंदूं वर्सा हिंदूं चलयो परिक्षेक बशिल्ल्यो नात. आनी हें वर्सा आमकां बायलांच्या शिक्षणाचे नदरेनय उणावाचें (अधिनताय) वर्स जालें.
गोंयांत वट्ट पांच लाख लोकसंख्येंत फक 800 विद्यार्थीं सेगुंदग्रावाचे परिक्षेंत बशिल्ल्यांची परिस्थित समाधनकारक ना. पूण तेन्ना लेगीत हिंदू समाजा खातीर तें खाशेलें अशें दिसूंक ना. कारण हांगा जरी 700 ते 800 क्रिस्तांव विद्यार्थीं पुर्तूगेज शिकताले तरीय थंयच्यान इंग्लीश शिक्षण घेलपी हजारांनी क्रिस्तांव विद्यार्थीं आसात. पुर्तूगेज शिक्षण मेळयल्या उपरांत प्लंबर वा पांयतणां उखलपाक धंदो करप्या परसय बोटलेर शिक्षण वा दर्या देगेर काम करप, हें तांकां चड फायदेशीर आसता. आनी तातूंत इंग्लीश भाशेची थोडी गरज आशिल्ल्यान तांकां सोंपेतरेन ते वटेन धांवतात. पूण अशी परिस्थिती हिंदू लोकांचीं आसना. आपल्या घरांतल्या चुली सरभोंवतणी दुडूं जोडपा सोडून तांकां दुसरो उपाय ना. भुरग्यांनी इंग्लीशींतल्यान प्रगती केल्या तरीय अर्द पाव दुडूं मेळटले काय ना हाची खात्री ना.
धड पुर्तूगेज ना आनी धड इंग्लीशय ना मागीर थळावी भास थोडी जरी थोडी आसली ती समाधानकारक आसा म्हणचें. तरी नव्यान व्यापिल्ल्या वाठारांनी एकूय आदर्श मराठी शाळा दिसना. जंय लोकसंख्या चडशी हिंदू आसा. जंय नवीव काबिजादी जाल्ल्यो दिसतात. पूण आमचे आवय भाशे कडेन आडनदर जाता. आनी तिरस्कारुय जाता. ही खंतीची गजाल.
वयल्या संक्षिप्त विश्र्लेशणा वयल्यान शिक्षणाच्या मळार हिंदू समाज कसो बुचकळटा आनी तो कसो दुख्खान फाटीं सरता हें आमच्या बुदवंत वाचप्यांक कळपाक चड वेळ लागचो ना. ही गजाल म्हत्वाची. गरजेची आसा. तशेंच ती हांसपाचेय व्हरपाची न्हय आनी आडनदरुय करूंक नज. हांगा विचारवंत लोकांचें लक्ष रोखडेंच हाचेर ओडून घेवंक जाय, होच ह्या लेखाचो मुखेल हेतू आशिल्लो.
शिक्षणाचे मळार फाटल्यान पडपी हिंदू समाजाची परिस्थिती थांबपाक जाय. हें हरशीं दुयेंस खूब आदलें पूण आयज तें बळावलां. त्या दुयेंसाक सादीं सात दिसाचीं वखदां उपेगी पडचीं नांत. कांय वेंचीक तज्ञ शस्त्रक्रिया करपी वैजां कडल्यान करची. वा निरक्षताय ना नपयत जावंक दिसाळ्यांनी आनी बसकांनी कितलोय खर नेट वा खाशेलो पुरस्कार केलो तरीय साक्षरताय वाडप शक्य ना. शिक्षणाच्या प्रसारा पासत आपल्या घराब्यांक तिळांजली दिवन सुवार्थ त्याग करपी शिक्षक जाय. दरेका गांवांत, दरेका वाड्यार, दरेका घरांत रिगून गंभीरतायेन विचारचें,- “हांगा शिक्षण घेवपी एक तरी भुरगो आसा व्हय”.. तशें आसल्यार तांच्या मार्गार आशिल्ल्यो आडमेळीं नोंद करून तीं पयस करपाचो, तांणी यत्न करचो. तेन्नाच शिक्षणाचो प्रसार जातलो.
अनुवाद: विशाल खांडेपारकार (8080622370)